II SA/Łd 373/12

Dnia 17 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. D. i M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. M. D. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi M. D. i M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną M. D. i 27-letnim synem M. D.. Rodzina mieszka w 140-metrowym domu i utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 14,7 ha, z którego każdy z członków rodziny zadeklarował dochód w wysokości 1000 zł miesięcznie. Skarżący wykazał przy tym oszczędności w kwocie 3000 zł. W uzasadnieniu wniosku strona stwierdziła, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 27 września 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi oddalił wniosek M. D. o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 4 października 2012 r. skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 – dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ocena zdolności płatniczych strony nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analiza przedstawionych przez skarżącego informacji daje podstawy do twierdzenia, iż jego wniosek nie może zostać uwzględniony. Ze złożonych we wniosku informacji wynika, że rodzina skarżącego, wchodząca w skład gospodarstwa domowego, osiąga dochód w wysokości 3000 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący posiada oszczędności w kwocie 3.000 zł. Z powyższego wynika, że skarżący uzyskuje stały dochód, posiada oszczędności oraz majątek w postaci nieruchomości. W tym miejscu wskazać należy, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Podkreślić należy, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis (w niniejszej sprawie w wysokości 200 złotych), stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Dodatkowo, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania w prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać przy tym należy, że skarżący poza ogólnym sformułowaniem dotyczącym niskich dochodów, nie podał, ani we wniosku ani też w sprzeciwie, żadnych szczególnych okoliczności świadczących o wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu. n.k-o.