II SA/Łd 373/18

Dnia 12 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda –Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2018 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości podlegającej zwrotowi należności za usługi świadczone w Środowiskowym Domu Samopomocy postanawia: odrzucić skargę. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w A. z upoważnienia Burmistrza A. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia wysokości podlegającej zwrotowi należności z tytułu wydatków za usługi świadczone w Środowiskowym Domu Samopomocy w A. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] organ I instancji ustalił M. W. wysokość podlegającej zwrotowi należności z tytułu wydatków poniesionych za usługi świadczone w Środowiskowym Domu Samopomocy w A. przy ul. A 4/6, przyznanych na mocy decyzji: z dnia [...] - w wysokości 3.002,52 zł.; z dnia [...] - w wysokości 13.135,89 zł, tj. w łącznej kwocie 16.138,41 zł. Jednocześnie organ orzekł o zwrocie należności z tytułu wydatków poniesionych za usługi świadczone w Środowiskowym Domu Samopomocy w A.. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła I. C. - kurator M. W. (osoby częściowo ubezwłasnowolnionej), która wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji w całości oraz odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych za usługi świadczone w Środowiskowym Domu Samopomocy w A.. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w całości. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z decyzją z dnia [...] skierowano stronę na okres niezbędny do opracowania indywidualnego planu postępowania wspierająco - aktywizującego od dnia 22 czerwca 2015 r. do dnia 14 września 2015 r. do Środowiskowego Domu Samopomocy w A. Natomiast usługi przyznano nieodpłatnie, ponieważ strona zadeklarowała dochód w wysokości nieprzekraczającej 300% kryterium dochodowego. Następnie decyzją z dnia [...] strona została skierowana na okres realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego od dnia 15 września 2015 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. do Środowiskowego Domu Samopomocy. Ponownie usługi przyznano nieodpłatnie, ponieważ strona zadeklarowała dochód w wysokości nieprzekraczającej 300% kryterium dochodowego. Dalej organ wskazał, że w toku przedmiotowej sprawy ustalono, iż strona spełniała przesłanki do przyznania pomocy w formie pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy. Na podstawie przedstawionego dochodu usługi przyznano nieodpłatnie zgodnie z art. 51 b ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.s.". Nadto strona została pouczona o obowiązku niezwłocznego informowania organu I instancji o zmianach w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej. Strona, pomimo pouczenia, nie wykonała powyższego obowiązku i dopiero w dniu 27 czerwca 2017 r. organ I instancji powziął informację o istotnej zmianie w sytuacji finansowej strony, mającej miejsce już w 2015 r., o czym wcześniej nie był informowany. Jak dalej wyjaśniło Kolegium, w dniu 14 lipca 2017 r. kurator strony – I. A.C. - stawiła się w siedzibie organu I instancji i została zobowiązana do złożenia wyjaśnień i wniosków dowodowych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy związanej z ustaleniem właściwej odpłatności strony za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy w A., uwzględniającej faktycznie posiadane przez stronę zasoby i dochód. W wyniku przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego we wrześniu 2017 r. oraz przedłożonych dokumentów ustalono, iż strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje lokal socjalny z wygodami, który opłaca na bieżąco. Nadto jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, utrzymuje się z renty inwalidzkiej oraz renty odszkodowawczej. Jest osobą częściowo ubezwłasnowolnioną od dnia 12 maja 2016 r. i od dnia 11 stycznia 2017 r. jej kuratorem do reprezentowania we wszystkich sprawach urzędowych związanych z leczeniem oraz do zarządu majątkiem jest I. A. C.. Kolegium zauważyło w dalszej kolejności, iż dnia 11 czerwca 2015 r. strona otrzymała jednorazowe odszkodowanie powypadkowe w wysokości 299.302,50 zł oraz rentę odszkodowawczą płatną po 1.485,00 zł miesięcznie w okresie od maja 2015 r. do sierpnia 2015 r. i po 2.524,50 zł miesięcznie od września 2015 r. i nadal. Strona otrzymuje także rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokościach: od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 29 lutego 2016 r. po 965,38 złotych miesięcznie, od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 28 lutego 2017 r. po 967,80 złotych miesięcznie, od dnia 1 marca 2017 r. i nadal po 1063,59 złotych miesięcznie. Nadto strona wcześniej nigdy nie informowała organu I instancji o dodatkowych źródłach dochodu w postaci odszkodowania i renty odszkodowawczej. Podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w czerwcu 2015 r. oraz we wrześniu 2015 r. na okoliczność przyznania pomocy w formie pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy strona przedstawiła błędne informacje na temat swojej sytuacji finansowej, nie uwzględniając faktu posiadania środków z odszkodowania i renty odszkodowawczej, a jedynie informując o rencie z ZUS. Dalej organ odwoławczy wskazał, że strona uzyskiwała następujące dochody: maj 2015 r. - 2450,38 zł (1485,00 zł - renta odszkodowawcza + 965,38 zł - renta inwalidzka), od czerwca do sierpnia 2015 r. - 27 392,26 zł (1485,00 zł - renta odszkodowawcza + 965,38 zł - renta inwalidzka + 24 941,88 zł - 1/12 z kwoty 299 302,50 zł odszkodowania), od września 2015 r. do marca 2016 r. - 28 431,75 zł. (2524,50 zł renta odszkodowawcza + 965,38 zł - renta inwalidzka + 24 941,88 zł -1/12 z kwoty 299 302,50 zł odszkodowania), od kwietnia 2016 r. do maja 2016 r. - 28 434,18 zł (2524,50 zł renta odszkodowawcza + 967,80 zł - renta inwalidzka + 24 941,88 zł-1/12 z kwoty 299 302,50 zł odszkodowania), od czerwca 2016 r. do lutego 2017 r. - 3492,30 zł (2524,50 zł - renta odszkodowawcza + 967,80 zł – renta inwalidzka), od marca 2017 r. do nadal - 3588,09 zł (2524,50 zł - renta odszkodowawcza + 1063,59 zł - renta inwalidzka). W każdym miesiącu strona przekroczyła 300% kryterium dochodowego ustalone w art. 8 ust. 1 u.p.s., tj. 1902 zł. Organ odwoławczy przytoczył następnie treść art. 51, art. 51b u.p.s. i wskazał, że M.W. była osobą, której przysługiwała pomoc świadczona przez Środowiskowy Dom Samopomocy typu A, B, C - dla osób przewlekle psychicznie chorych, osób upośledzonych umysłowo i osób wykazujących inne przewlekłe zaburzenia czynności psychicznych w A. przy ul. A 4/6, w postaci usług prowadzonych w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że uzyskanie informacji o posiadanych zasobach finansowych nie wpływa na fakt, iż strona potrzebowała wsparcia i powinna była korzystać z usług Środowiskowego Domu Samopomocy, w związku jednak z posiadaniem znacznych zasobów finansowych strona posiadała środki na zaspokojenie własnych potrzeb, w tym na pokrycie w całości kosztów pobytu w środowiskowym domu pomocy. W przypadku właściwego poinformowania organu I instancji o posiadanych przez stronę zasobach finansowych nie byłoby podstaw do świadczenia usług nieodpłatnie, jak to miało miejsce. Strona podając świadomie lub nieświadomie nieprawdziwe informacje dotyczące wysokości posiadanych środków uzyskała faktycznie świadczenia, do uzyskania których z uwagi na posiadane zasoby nie była uprawniona. Zdaniem organu wobec powyższego strona jest obowiązana do zwrotu kwot, które powinna ponieść. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że stosownie do art. 96 u.p.s. obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej. Podkreśliło, że organ I instancji ustalił, że strona kontynuuje rehabilitację i posiada środki odpowiednie do korzystania także z rehabilitacji odpłatnej. Jak wynika z materiału dowodowego, strona dysponuje kwotami z tytułu rent w wysokości 3.588,09 zł miesięcznie oraz posiada zasoby z tytułu odszkodowania, zdeponowane na rachunku bankowym. Wydatki na utrzymanie i rehabilitację wynoszą łącznie 2.694,55 zł miesięcznie. Strona posiada więc znaczną nadwyżkę środków i nie jest zagrożone jej utrzymanie, jak i kontynuacja leczenia lub rehabilitacji. Strona jest w stanie pokrywać swoje wydatki ze środków bieżących, tj. z renty odszkodowawczej i renty z ZUS, a więc wydatki ponoszone przez stronę nie mają istotnego wpływu na stan posiadanych środków z odszkodowania, którymi strona nie musi dysponować. Świadczenia rentowe strona otrzymuje regularnie i terminowo, wobec czego sytuację finansową należy ocenić jako stabilną i przewidywalną. Następnie Kolegium przytoczyło treść art. 96, art. 97 i art. 104 u.p.s., podkreślając, że stanowisko organu w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu należności za pobyt w środowiskowym domu samopomocy powinno zostać wyrażone w decyzji, która ma w tym zakresie charakter uznaniowy, a jej wydanie powinna poprzedzać ocena sytuacji zobowiązanego dokonana na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednocześnie organ podkreślił, że decyzja, o której mowa w art. 104 ust. 3 u.p.s., jest wydawana jedynie w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej. W końcowej części decyzji Kolegium dodało, że w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych zgodnie z art. 100 ust. 1 u.p.s. Przytaczając treść odwołania kuratora strony Kolegium stwierdziło, że zobowiązuje organ I instancji do rozpoznania kwestii podniesionych w odwołaniu dotyczących uznania sytuacji strony za przypadek szczególnie uzasadniony. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosła M. W. reprezentowana przez kuratora I. C., zarzucając naruszenie art.106 ust. 5 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i ustalenie wysokości podlegającej zwrotowi należności z tytułu wydatków poniesionych za usługi świadczone w Środowiskowym Domu Samopomocy w A. przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] i z dnia [...] oraz orzeczenie o obowiązku zwrotu należności w sytuacji, gdy decyzje z dnia [...] i z dnia [...] o przyznaniu skarżącej pomocy w formie pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy w A. nadal obowiązują. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu wnosząca skargę podkreśliła, że w przypadku gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja o nieodpłatnym przyznaniu usługi, to jej modyfikacje poprzez obciążenie podmiotu opłatą (po uprzednim zwolnieniu od tejże opłaty) - powinno odbywać się w trybie przewidzianym przez art. 106 ust. 5 u.p.s. W okolicznościach sprawy jest natomiast oczywistym, że decyzje organu I, jak i II instancji, nie zostały podjęte w trybie zmiany decyzji przewidzianym w art. 106 ust. 5 u.p.s. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Stosownie do przepisu art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Sąd odrzuca skargę postanowieniem (art. 58 § 3 zd. pierwsze p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie zaskarżoną decyzję doręczono I. C. -kuratorowi M. W. na wskazany przez nią w odwołaniu adres ("ul. B 35 m. 4, [...] A.") w dniu 29 stycznia 2018 r., w trybie awizo tj. zgodnie z art. 44 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.". Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję awizowano w dniu 15 stycznia 2018 r., a po upływie 14 dni, z uwagi na niepodjęcie przesyłki z placówki pocztowej w terminie, zwrócono ją do adresata. Powtórnego awizowania przesyłki dokonano przy tym w dniu 22 stycznia 2018 r. W świetle art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wspomnianego 14-dniowego okresu, co oznacza, że zaskarżoną decyzję doręczono kuratorowi strony w dniu 29 stycznia 2018 r. Ustawowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego upływał zatem w dniu 28 lutego 2018 r., natomiast skarga została nadana za pośrednictwem poczty w dniu 2 marca 2018 r., a więc z przekroczeniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Bez wpływu na taką ocenę zachowania przez stronę skarżącą terminu do wniesienia skargi pozostaje przy tym podnoszona w skardze okoliczność, iż decyzję Kolegium doręczono kuratorowi w dniu 5 lutego 2018 r. Jak wynika bowiem z oświadczenia I. C., zawartego w aktach administracyjnych (na ostatniej stronie zaskarżonej decyzji), w dniu 5 lutego 2018 r. odebrała ona kserokopię pisma osobiście w Samorządowym Kolegium Odwoławczym. Powodem zaś niepodjęcia przez nią przesyłki była błędne podanie adresu zamieszkania, tzn. "zamiast 1 była podana nr 4". W świetle powyższego uzasadnione jest stwierdzenie, iż w sprawie nie został zachowany trzydziestodniowy terminu do wniesienia skargi, co uniemożliwia skuteczne wszczęcie postępowania sądowego, a co za tym idzie merytoryczne odniesienie się przez Sąd do zarzutów skargi i stanowiska prezentowanego w skardze. Podkreślić przy tym należy, że to na wnoszącym pismo ciąży obowiązek podania właściwego adresu do doręczeń (art. 41 k.p.a.). Jednocześnie należy wskazać, że termin do wniesienia skargi jest terminem ustawowym i nie podlega on w żadnym wypadku skracaniu, ani przedłużaniu. Nie ma także przy tym znaczenia, że uchybienie terminu było tylko kilkudniowe. Sąd natomiast ma obowiązek z urzędu oceniać zachowanie terminu do wniesienia skargi. W przypadku przekroczenia terminu do wniesienia skargi, jego przywrócenie jest możliwe wyłącznie na wniosek strony, stosownie do art. 86 § 1 i art. 87 § 1-5 p.p.s.a. Jednakże strona takiego wniosku nie złożyła. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 oraz § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. a.tp.