II SA/Łd 376/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.), Sędziowie : WSA Barbara Rymaszewska, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 26 października 2004 r. na rozprawie przy udziale- sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Z. J. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego. Z. J. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § l pkt l kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 4 ust. l pkt 3 lit. "a" i "b" ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich dla Z. J. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji podano, że decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy oraz pobytu w obozie pracy obozie przymusowej w ZSRR. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podtrzymała swoje twierdzenia o doznanych represjach i wniosła o przyznanie uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu wskazał, że we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, skarżący wyjaśnił, że w 1942 r. został przymusowo wywieziony na Ukrainę, gdzie pracował na rzecz III Rzeszy, a następnie po wkroczeniu wojsk sowieckich, został zamknięty w obozie jeńców wojennych w Z. w pobliżu Zakładów Zbrojeniowych, w których pracował do 22.07.1945 r. Z pism Rosyjskiego Państwowego Wojskowego Archiwum z dnia 25.08.1999 r. oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rosji z dnia 15.11.1999 r. (tłumaczenia - w aktach sprawy) wynika, że strona od 1942 r. przebywała w niemieckiej niewoli na Ukrainie zaś od 08.03.1944 r. do 22.07.1945 r. przebywała w ZSRR jako internowany - w obozie jeńców wojennych NKWD ZSRR N100 obwodu Z., gdzie wykonywała różne prace. W czasie przebywania w ZSRR skarżący nie był pociągany do odpowiedzialności sądowej. Strona ubiegała się uprzednio o świadczenie przysługujące z ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym ...(Dz.U. Nr 87, poz. 395) i decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] świadczenie takie zostało strome przyznane z tytułu deportacji do pracy przymusowej - III Rzesza i ZSRR. Organ orzekający wyjaśnił, że przepisy ustawy o kombatantach nie przewidują możliwości nabycia uprawnień kombatanckich z tytułu pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy i ZSRR. Zgodnie z art. 4 ust. l pkt 3 lit. "a" i "b" ustawy, represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, i religijnych w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR oraz na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20.09.2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154), nie wymienia obozu, w którym przebywał skarżący jako spełniającego przesłanki któregokolwiek z cyt. przepisów. Zdaniem organu orzekającego, skarżący również nie przebywał w ZSRR ani na zesłaniu ani na deportacji. Tak więc, zdaniem Kierownika Urzędu, ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji są prawidłowe, gdyż strona nie udowodniła, że podlegała represjom stanowiącym podstawę do nabycia uprawnień kombatanckich. W skardze, wniesionej na wymienioną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Z. J. nie zgodził się ze stanowiskiem, że nie przebywał w ZSSR ani na zesłaniu, ani na deportacji. W ocenie skarżącego, jego pobyt w obozie jeńców wojennych NKWD ZSSR N 100 obwodu [...] , był przymusową deportacją z niemieckiej niewoli na Ukrainie. W odczuciu skarżącego, jest on ofiarą represji wojennych z przyczyn narodowościowych, które między innymi wymieniono w art. 4 ust. l pkt 3 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. nr 42, poz. 371). Za to, że był Polakiem, ówczesne władze radzieckie skazały go na przymusowe roboty, odosobnienie z przyczyn mu nie znanych, zmuszano go do pracy ponad ludzkie siły od świtu do nocy, bez określenia liczby godzin pracy, jak i dnia wolnego na odpoczynek, bez zapłaty. Jedyną rekompensatą za wykonywaną pracę było bardzo nędzne jedzenie oraz spanie w warunkach niegodnych człowieka, np.: nie ogrzewanie pomieszczeń zimą, brak okrycia w czasie snu. Ponadto służba obozowa ciągle szydziła i upokarzała go, jako osobę narodowości polskiej. O ile w decyzji postawiono mu zarzut, że nie udowodnił, iż podlegał represjom, to może wskazać świadka, który potwierdzi te fakty. Skarżący podkreślił, że jest osobą w podeszłym wieku, nie posiada znajomości przepisów prawnych i nie wiedział, że musi udowodnić, że byłem represjonowany. Uważał, że pisma Rosyjskiego Państwowego Wojskowego Archiwum oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rosji są wystarczającym dokumentem w sprawie nabycia uprawnień kombatanckich. W odpowiedzi na skargę, organ orzekający wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko, zajęte w zaskarżonej decyzji. W ocenie organu orzekającego, rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20.09.2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154) nie wymienia obozu, w którym przebywała strona, jako spełniającego przesłanki któregokolwiek z cyt. przepisów. Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.02.2003 r. Sygn.akt II SA/Ka 913/01 wynika, że organ nie ma uprawnień do czynienia samodzielnych ustaleń czy przedmiotowe obozy spełniają charakter obozów spełniających wymogi ustawowe. Sąd stwierdził wyraźnie, iż uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto, strona, wbrew swoim twierdzeniom, nie przebywała również w ZSRR ani na zesłaniu ani na deportacji, jak ocenił to organ orzekający. Podczas rozprawy przed Sądem administracyjnym w dniu 26 października 2004 roku, skarżący wyjaśnił, że w jego ocenie przebywał w ZSRR jako jeniec wojenny i wskazał świadka (L. P. , zam. w D., ul. A 2), który przebywał razem ze skarżącym w obozie i uzyskał na tej właśnie podstawie, uprawnienia kombatanckie. Skarżący wyjaśnił też, że nie był wzywany w toku postępowania administracyjnego, do zgłaszania jakichkolwiek dowodów w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Po myśli art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.s.a.). Po myśli art. 134 § l p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Stosownie bowiem do przepisu art. 145 § 1 lit. c p.s.a., Sąd administracyjny uchyla decyzję, zaskarżoną do tego Sądu, w razie stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej. W pierwszej kolejności należało stwierdzić, że w art. 7 kpa, została ustanowiona zasada prawdy obiektywnej, zobowiązująca organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w danej sprawie, Zasadę tę zgodnie uznano za naczelną zasadę postępowania administracyjnego, zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w doktrynie. Z zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek właściwego organu administracyjnego, "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, związanych z określoną sprawę, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa" (por. W.Dawidowicz: "Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu"; Warszawa 1962, s.108). Także Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 10 czerwca 1987 r., P 1/87/2 ("Palestra" 1987, Nr 12, s.113), wyraził pogląd, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jest zasada prawdy obiektywnej, a zatem udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne, może nastąpić za pomocą wszystkich legalnych środków. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności ("w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności", art. 7 kpa, zdanie pierwsze). Nie ma bowiem wątpliwości, że pełne i prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, jest niezbędnym warunkiem prawidłowego zastosowania przez dany organ administrujący, normy prawa materialnego. Z zasady prawdy obiektywnej wynika, że organ prowadzący postępowanie administracyjne, obowiązany jest do wyczerpującego zebrania i zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, związanych z określoną sprawą, w celu uzyskania danych dotyczących rzeczywistego stanu sprawy i uzyskania podstaw do trafnego zastosowania przepisu prawa materialnego. Realizację zasady prawdy obiektywnej, zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe (np. art. 77 kpa). Według art. 77 § 1 kpa, organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć wszystkie czynności procesowe, mające na celu zebranie całego materiału dowodowego i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaniechanie zaś przez organy administracji publicznej podjęcia czynności procesowych, zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Załatwienie danej sprawy administracyjnej przez wydanie decyzji opartej na błędnie (w sposób niepełny) ustalonym, stanie faktycznym, jest sprzeczne z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym, zasadą prawdy obiektywnej, naruszając w ten sposób przepisy postępowania administracyjnego, przede wszystkim art. 7 kpa, ale także inne przepisy tego Kodeksu, normujące sposób dochodzenia do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Nieprawidłowe ustalenie podstawy faktycznej decyzji, jest naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, będzie więc skutkowało uchylenie zaskarżonej decyzji, jak to już wcześniej wyjaśniono. W sprawie niniejszej, szczególnie wnikliwie należało wyjaśnić okoliczności przebywania skarżącego w ZSRR, w okresie od 8 marca 1944 roku do 22 lipca 1945 roku. Było to niezbędne z uwagi na brzmienie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W świetle tego przepisu, represjami w rozumieniu cyt. ustawy, są również okresy przebywania "z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłankach i deportacji w ZSRR". Wyjaśnienie tej kwestii było tym bardziej konieczne, wobec treści dołączonej do akt administracyjnych "Informacji archiwalnej", uzyskanej z Rosyjskiego Państwowego Wojskowego Archiwum, Państwowego Archiwalnego Urzędu Rosji. Z treści tego dokumentu wynika bowiem, że skarżący w okresie od dnia 8 marca 1944 roku do dnia 22 lipca 1945 roku, "przebywał w ZSRR jako internowany". Wobec braku bezspornych ustaleń w tym właśnie zakresie, nie znajduje dostatecznego uzasadnienia kategorycznie wyrażone stanowisko organu orzekającego, zawarte w zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, że skarżący nie przebywał w ZSRR "ani na zesłaniu ani na deportacji". Nie ulega także wątpliwości, że skarżącemu nie stworzono żadnych możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych, mogących dotyczyć okoliczności, mających znaczenie dla końcowego załatwienia przedmiotowej sprawy, mimo iż skarżący wnosił "i wskazanie ewentualnych braków dotyczących tej sprawy" (pismo skarżącego, skierowane do organu orzekającego w dniu 10 grudnia 2003 roku). Ostatecznie, skarżący dopiero w skardze wyjaśnił, że może powołać świadka w sprawie, natomiast podczas rozprawy przed Sądem administracyjnym, nie tylko podał dane tej osoby, ale i stwierdził, że osoba ta przebywała razem ze skarżącym w wymienionym obozie w ZSRR i na tej właśnie podstawie, uzyskała "uprawnienia kombatanckie". Organ właściwy do spraw kombatantów, ma obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), a decyzja tego organu, która zawiera rozstrzygnięcie sprawy oraz uzasadnienie tego rozstrzygnięcia, powinna odpowiadać wymaganiom stawianym przez przepis art. 107 § 3 kpa, tzn. składać się z uzasadnienia faktycznego i prawnego, odpowiadającego wszystkim okolicznościom faktycznym i prawnym indywidualnie określonej sprawy konkretnego podmiotu. Postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone w sprawie niniejszej oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiadają powyższym standardom prawnym, a nadto nie zostały ustalone bez żadnej wątpliwości, wyżej wymienione okoliczności tej sprawy, ważne dla jej końcowego załatwienia. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, orzekanie na podstawie art. 152 p.s.a., było bezprzedmiotowe.