II SA/Łd 376/19

Dnia 18 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2019 roku sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt dzieci w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A. Z. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. ał Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - w skrócie: "k.p.a." - utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. decyzję [...] r., nr [...], w sprawie ustalenia Z. F. od 1 lutego 2019 r. odpłatności za pobyt dzieci – G. F. w Domu Pomocy Społecznej w S. Filia w R. w wysokości 113,875 zł miesięcznie oraz S. F. w Domu Pomocy w "A" w R. w wysokości 113,875 zł miesięcznie. Kolegium w pierwszej w kolejności, na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) - zwanej dalej: "ustawą" - wyjaśniło zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, a następnie wskazało, że dzieci Z. F. przebywają w domach pomocy społecznej i opłatę za ich pobyt ponosi gmina. W toku postępowania ustalono, że dochód Z. F. stanowi renta socjalna oraz renta rodzinna. Łączna wysokość świadczeń stanowi kwotę 2.330,75 zł miesięcznie i przekracza 300% kryterium dochodowego tj. kwotę 2.103,00 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej 701,00 zł x 300%). Opiekun prawny Z. F. będącego osobą, z kręgu zobowiązanych do wnoszenia opłaty, za wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., nie wyraził zgody na ponoszenie odpłatności za pobyt jego dzieci w DPS w wymaganej kwocie, wobec czego organ II instancji stwierdził, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s. Dalej Kolegium zauważyło, że przepisy regulujące kwestię odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS nie zawierają samoistnych przepisów dotyczących zasad ustalania dochodu i kryteriów dochodowych, a zatem przyjąć należy, że zastosowanie mieć tu będą postanowienia ogólne zawarte w art. 8 ust. 3 u.p.s. Kierując się zatem wskazaniem ww. przepisem przyjąć należy, że także w przypadku ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej podstawą liczenia dochodu osoby i rodziny są dochody z miesiąca poprzedzającego wniosek o skierowanie do tej placówki. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość odpłatności za dwoje dzieci w łącznej kwocie 227,75 zł miesięcznie, tj. po 113,875 zł na każde z nich. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodnego, w tym wywiadu środowiskowego wynika, że dochód Z. F. stanowi renta socjalna i renta rodzinna w łącznej wysokości 2330,75 zł miesięcznie. Dochód ten przekracza zatem 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 2.103,00 zł (300% x 701,00 zł). Skarżący, jako ojciec podopiecznych, spełnia zatem kryteria do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS. Opłata ta stanowi kwotę 227,75 zł [(2330,75 zł - 2103,00 zł): 2 osoby], tj. po 113,88 zł na każde dziecko. Kolegium wyjaśniło następnie, że art. 64a u.p.s. to unormowanie szczególne, wprowadzające wyjątek od zasady obowiązku ponoszenia kosztów pensjonariusza domu pomocy społecznej przez jego małżonka i krewnych, zgodnie z którym osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona - nie pozostawia wątpliwości, że pozbawienie władzy rodzicielskiej zwalnia ex legę potencjalnego zobowiązanego z tego obowiązku. Ustawodawca w tym wypadku nie pozostawił swobody działania organom rozstrzygającym. Jednakże podkreślenia wymaga, że zwolnienie to dotyczy tylko dziecka, w stosunku do którego rodzic był pozbawiony władzy rodzicielskiej na mocy prawomocnego orzeczenia sądu i władza ta nigdy nie została przywrócona. Nie chodzi tu więc o obowiązek rodzica pozbawionego władzy rodzicielskiej wobec konieczności uiszczania opłaty za dzieci. Organ odwoławczy wskazał również, że okoliczności dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej, nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Jednakże rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając zakresu takiego obowiązku, wnioskodawca nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę do sądu administracyjnego złożyła W. J. - opiekun prawny Z. F. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący jest osobą niepełnosprawną z pierwszą grupą inwalidzką, całkowicie ubezwłasnowolnioną i potrzebuje drugiej osoby do życia. Jego potrzeby na leczenie i utrzymanie będą się stale zwiększały. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu z przyczyn odmiennych od wyłożonych w treści skargi. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że w związku z niemożnością pokrycia pełnej odpłatności przez mieszkańców domu opieki społecznej obowiązek wnoszenia opłaty obciąża także ich wstępnych. Bezsporne ustalenia poczynione przez organy doprowadziły do wniosku, że jednym z zobowiązanych jest skarżący, będący ojcem mieszkańców. Jednak organy te nie dokonały żadnych ustaleń co do tego, czy obowiązek taki ciąży na innych wstępnych, w tym zwłaszcza na matce mieszkańców. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy. Podnieść bowiem należy, że hipotetyczne ustalenie, iż poza skarżącym jest jeszcze inna osoba zobowiązana powodowałoby zasadniczą zmianę decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie. Brak ustaleń w powyższym zakresie oznacza zatem naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego, zaś organy w toku ponowionego postępowania poczynią ustalenia we wskazanym wyżej zakresie. Dopiero wówczas, w razie ewentualnego badania przez sąd administracyjny legalności decyzji w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej sąd ten będzie mógł ocenić legalność rozstrzygnięcia organów administracji. Na obecnym etapie postępowania byłoby to przedwczesne z powodu braku należytych ustaleń faktycznych. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) należało orzec jak w pkt 1 sentencji. O wynagrodzeniu dla działającego z urzędu pełnomocnika skarżącego, będącego adwokatem, orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. z 2019 r., poz. 18). dc