II SA/Łd 386/24

Dnia 7 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska – Grzymkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agata Sobieszek – Krzywicka Sędzia WSA Michał Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Tomasz Stańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 19 marca 2024 r. znak: SKO.4114.155.2024 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego a.tp. oddala skargę. Decyzją z 19 marca 2024 r., nr SKO.4114.155.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 775) – dalej: "k.p.a." – oraz art. 30 w związku z art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 390) – powoływanej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 15 lutego 2024 r., nr SOCVI.554.302MA.2024.136939.ŚR, orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrany przez R.K. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2022 r. do 31 października 2022 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie oraz o zwrocie ww. nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 1726,72 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 326,26 zł, co łącznie stanowi kwotę 2052,98 zł. Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało na treść przepisów art. 3 pkt 20, art. 16 i art. 24. ust. 1, ust. 2, ust. 2a, ust. 3, ust. 4, art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 2b i ust. 8u.ś.r. oraz art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, a także wyjaśniło zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii oraz zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organ II instancji wyjaśnił dalej, że 1 grudnia 2020 r. R.K. wystąpił do Prezydenta Miasta Łodzi z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a następnie wyjaśniło, że decyzją Prezydenta Miasta Łodzi nr SOCIII.5110.106385.2020.136939.000001.2020 z 9 grudnia 2020 r. przyznano R.K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia, w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 listopada 2021 r. uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Podstawę do wydania powyższej decyzji stanowiło orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2020 r., zgodnie z którym R.K. był całkowicie niezdolny do pracy do 30 listopada 2021 r. W związku z faktem, iż ważność orzeczenia z [...] listopada 2020 r. upłynęła w 30 listopada 2021 r. decyzja, na podstawie której przyznane było prawo do zasiłku pielęgnacyjnego uległa z mocy prawa przedłużeniu. W związku z tym decyzją Prezydenta Miasta Łodzi nr SOCII.5110.106385.2020.136939.000001.2021 z 16 grudnia 2021 r. zmieniono decyzję nr SOCII.5110.106385.2020.136939.000001.2020 z 9 grudnia 2020 r. w ten sposób, że przyznano R.K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Następnie organ odwoławczy wskazał, że 28 grudnia 2021 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie z 23 grudnia 2021 r. z treści którego wynikało, że 14 października 2021 r. R.K. złożył wniosek o wydanie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Nowe orzeczenie o niepełnosprawności wydane [...] grudnia 2021 r. orzekało o braku niezdolności do pracy u R.K.. Jednak ważność poprzedniego orzeczenia przedłużono na okres 3 miesięcy, tj. do 28 lutego 2022 r. W związku z tym Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługiwał R.K. w okresie od 1 marca 2022 r. do 31 października 2022 r. Organ odwoławczy wskazał następnie, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz w decyzjach Prezydenta Miasta Łodzi przyznających zasiłek pielęgnacyjny, R.K. był pouczony o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tego zasiłku. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Organ II instancji poinformował również stronę, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wniosek taki należy złożyć w organie I instancji. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył R.K. podnosząc, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż zgłaszał wcześniej telefonicznie do CSS o sytuacji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego. Otrzymał informację, że ze względu na COVID są przedłużane orzeczenia i nie będzie miał wstrzymanego zasiłku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935) – powoływanej jako: "p.p.s.a." – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 u.ś.r.). W niniejszej sprawie świadczeniem uznanym za nienależnie pobrane jest zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez R.K. w okresie od 1 marca 2022 r. do 31 października 2022 r. W tym miejscu wskazać wypada, że zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m.in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3 u.ś.r.). Użyty przez ustawodawcę w powołanych wyżej przepisach zwrot "zasiłek przysługuje" świadczy bezspornie, iż decyzje administracyjne podejmowane na podstawie art. 16 u.ś.r. mają charakter związany, a co za tym idzie możliwość przyznania regulowanego w nim zasiłku pielęgnacyjnego jest możliwe tylko i wyłączne po spełnieniu przez stronę ubiegająca się o to świadczenie, warunków określonych ustawą. Zgodnie z treścią art. 24. ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.). Jak wynika z treści przepisu art. 24 ust. 3 u.ś.r., w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie natomiast z treścią art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Pamiętać jednak należy, że w okresie stanu epidemii wywołanej COVID-19 obowiązywał przepis art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zgodnie z którym orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność: upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z załączonych do skargi akt administracyjnych wynika, że przyznanie skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiło decyzją Prezydenta Miast Łodzi z 9 grudnia 2020 r., nr SOCII.5110.106385.2020.136939.000001.2020, w oparciu o art. 16 ust. 3 u.ś.r. Podstawą do wydania powyższej decyzji stanowiło orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 25 listopada 2020 r., na podstawie którego R.K. był całkowicie niezdolny do pracy do 30 listopada 2021 r. W związku z tym świadczenie zostało przyznane na okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie, a następnie decyzja, na podstawie której przyznane było prawo do zasiłku pielęgnacyjnego uległa z mocy prawa przedłużeniu, co potwierdziła decyzja Prezydenta Miasta Łodzi nr SOCII.5110.106385.2020.136939.000001.2021 z 16 grudnia 2021 r., którą zmieniono decyzję nr SOCII.5110.106385.2020.136939. 000001.2020 z 9 grudnia 2020 r. w ten sposób, że przyznano R. K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponadto jak wynika z akt sprawy w nowym orzeczeniu o niepełnosprawności z [...] grudnia 2021 r. stwierdzono brak niezdolności do pracy u R.K., jednak ważność poprzedniego orzeczenia przedłużono na okres 3 miesięcy, tj. do 28 lutego 2022 r. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługiwało skarżącemu do końca lutego 2022 r., natomiast od 1 marca 2022 r. ww. świadczenie zostało pobrane przez skarżącego nienależnie, skoro od tej daty nie był on osobą niezdolną do pracy. Wskazać także należy, że jak sam przyznał skarżący, miał świadomość, iż w związku z treścią nowego orzeczenia o niepełnosprawności, przestał być uprawniony do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 marca 2022 r. Wobec tego skarżący powinien był również liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia wypłaconego bez podstawy prawnej. Co prawda skarżący twierdzi, że informował organ pomocowy o fakcie wydania nowego orzeczenia o braku niezdolności do pracy, ale otrzymał telefonicznie informację, że w związku ze stanem epidemii wywołanej COVID-19 orzeczenia są przedłużane, a wypłata świadczeń nie będzie wstrzymana. Twierdzenia te nie zmieniają jednak faktu, że w okresie od 1 marca do 31 października 2022 r. zasiłek pielęgnacyjny był wypłacony skarżącemu mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Natomiast powyższe okoliczności dalszego wypłacania zasiłku pielęgnacyjnego przez organ pomocowy, mimo ustania prawa skarżącego do ww. świadczenia rodzinnego, mogą być podnoszone przez skarżącego w postępowaniu w przedmiocie umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części (art. 30 ust. 9 u.ś.r.). Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, w sprawie nie miało miejsce naruszenie ani przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, zwłaszcza art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 16 u.ś.r., ani przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.