II SA/Łd 387/12

Dnia 8 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant asystent sędziego Nina Krzemieniewska - Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu S. S. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał E. G. świadczenie w formie zasiłku celowego w miesiącu grudniu 2011 roku w wysokości 250 zł, z przeznaczeniem na pomoc w zakupie leków, żywności i opału. W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, iż na podstawie zebranych materiałów ustalił, że dochód wnioskodawczyni to kwota 444 zł, a E. G. spełnia ustawowe kryteria przyznania wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji odwołała się E. G., wskazując na swoją dramatyczną sytuację życiową. Wyjaśniła, że ostatni zasiłek celowy otrzymała w sierpniu 2011 roku. Ponadto zarzuciła brak kompetencji pracownika socjalnego oraz to, że jego działania wpędziły ją w depresję, bowiem podał wnioskodawczynię do sądu. Wniosła także o wyrównanie straty pieniężnej w kwocie ok. 2650 zł., poniesionej przez nią ze względu na działania tegoż pracownika socjalnego. Wyjaśniła, że od ponad miesiąca nie ma prądu, dodając że grozi jej rozwiązanie umowy z zakładem energetycznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3, art.7, art.8, art. 39 ust.1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz.728 ze zm.) utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu podjętej decyzji Kolegium wyjaśniło, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i załączonych do niego dokumentów wynika, że E. G. mieszka sama w dwupokojowym mieszkaniu z kuchnią. Z powodu zadłużenia czynszowego odwołującej się grozi eksmisja. Wnioskodawczyni ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności do 30 października 2012 roku. Otrzymuje z MOPS zasiłek stały w wysokości 444 zł. Odwołująca się kilkakrotnie była leczona szpitalnie, ponadto intensywnie leczy się somatycznie i ma zalecane bardzo drogie leki, z czego część jest refundowana w programie "Apteka Komunalna". Kolegium wyjaśniło dodatkowo, iż poza sporem jest okoliczność, iż wnioskodawczyni spełnia kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Dalej wskazano, iż środki finansowe, jakimi dysponuje MOPS, umożliwiają realizację pomocy w tej formie jedynie w bardzo ograniczonym zakresie. Podkreślono, że organ pomocowy, działając w sytuacji braku wystarczających funduszy powinien przede wszystkim zabezpieczyć środki finansowe na realizację świadczeń, których wykonanie musi zapewnić w pierwszej kolejności. W związku z powyższym przyznano E. G. zasiłek celowy w wysokości 250 zł z przeznaczeniem na pomoc w zakupie leków, żywności i opału, bowiem taka kwota mieściła się w możliwościach finansowych organu pomocy społecznej. Powyższą decyzję E. G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podtrzymując zarzuty podniesione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.z 2012r., poz. 270 ) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Na wstępie wskazać należy, iż materialno - prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( t.jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 w/w ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy, na mocy art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Co do zasady, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Nie budzi wątpliwości, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby życiowej. Wyjaśnić także wypada, iż zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego. Zasiłek przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Pod tym pojęciem należy uznać potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także pełnienia ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Ustawodawca wymienia niezbędne potrzeby bytowe jedynie przykładowo, a ich ocena powinna przebiegać z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Z treści komentowanego artykułu wynika, że zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, jego interpretacja i ocena należą do organu rozstrzygającego indywidualny przypadek. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę także na treść art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z regulacją ust. 1 tej regulacji, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przy czym, na mocy art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Innymi słowy, warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest, aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie – aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez organ pomocy społecznej środkami pieniężnymi. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo - wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Z treści zacytowanego przepisu wynika, iż pomoc społeczna udzielana jest ze względu na trudne sytuacje życiowe. Ustawa nie konkretyzuje tych sytuacji, jedynie w powołanym przepisie wymienia najczęstsze powody ich powstawania. Okoliczności uzasadniające udzielanie pomocy, określone w komentowanym przepisie, nie stanowią zamkniętego katalogu. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wyjaśnić należy, iż bezspornym w sprawie jest to, że skarżąca osiąga dochód w wysokości 444 zł miesięcznie, na który składa się zasiłek stały. Zatem wysokość dochodu skarżącej nie przekracza kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Bezsprzeczne w sprawie jest także to, że skarżąca jest osobą zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z powołanych informacji wynika, że z jednej strony w przypadku skarżącej zaistniały okoliczności wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej warunkujące udzielenie pomocy społecznej, z drugiej natomiast strony - nie ulega wątpliwości, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone. W tak ustalonym stanie faktycznym organ pierwszej instancji przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie w kwocie 250 zł. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy ową decyzję, w uzasadnieniu wskazując argumenty odnoszące się z jednej strony do sytuacji materialnej i życiowej skarżącej, a z drugiej do ograniczonych możliwości finansowych organów pomocy społecznej. Dokonując analizy dokumentów załączonych do akt administracyjnych podzielić należy pogląd organów administracji, bowiem organy administracji ustaliły stan faktyczny w sprawie w sposób bezsporny, co znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentach dołączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji. Pamiętać należy, że skarżąca otrzymała świadczenie w kwocie 250 zł. Nie ulega wątpliwości, iż sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej jest trudna, jednakże - jak już powyżej wskazano - potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Faktem powszechnie znanym jest okoliczność, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone. Potwierdza to zestawienie zawarte w decyzjach obu instancji, gdzie organy wskazały wprost wskazał, iż w roku 2011 otrzymano na realizację zadań pomocy społecznej otrzymano kwotę 1.022.438 zł, tj. 85.203,16 zł miesięcznie. Z kwoty tej winny być zapewnione środki na pokrycie posiłków w szkołach - 179.471 zł, sprawienie pogrzebów - 171.372 zł, bilety kredytowe 805 zł. W tej sytuacji na przyznanie i wypłatę zasiłków celowych pozostaje kwota 670.790 zł, tj. 55.899,26 zł miesięcznie. Uwzględniając fakt i wysokość dochodu skarżącej oraz jej sytuację zdrowotną, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej, Sąd stwierdził, że przyznanie skarżącej zasiłku celowego w kwocie 250 zł nie przekracza granic tzw. "uznania administracyjnego". Konkludując powyższe rozważania Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a., w związku z § 2 ust. 1 – 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). m.o.