II SA/Łd 388/13

Dnia 27 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 roku sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu odwołania S. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, S. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał wnioskodawczyni świadczenie na okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 30 września 2012 roku w kwocie po 500,00 zł miesięcznie. W dniu 30 października 2012 roku do organu pierwszej instancji wpłynęło zaświadczenie z Liceum A w Ł. informujące, iż w dniu 20 kwietnia 2012 roku S. G. zrezygnowała z nauki w tej szkole. W aktach sprawy znajduje się także zaświadczenie z Liceum B w Ł. z dnia 31 sierpnia 2012 roku informujące o rozpoczęciu nauki przez wnioskodawczynię w roku szkolnym 2012/2013. W tej sytuacji organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 2 pkt 7 lit. "a", art. 2 pkt 11, art. 2 pkt 13, art. 9 ust. 1 oraz art. 23 ust. 1, 5, 6, 7 i ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 1228), decyzją z dnia [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane przez wnioskodawczynię świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 maja do dnia 30 września 2012 roku w kwocie po 500 zł miesięcznie oraz o zwrocie tych nienależnie pobranych świadczeń za ten okres w łącznej kwocie 2.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 88,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 2.588,80 zł. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osoba która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Organ pierwszej instancji uznał świadczenie za nienależnie pobrane i nakazał jego zwrot wraz z odsetkami w związku z niespełnieniem przez stronę ustawowych przesłanek do pobierania świadczenia tj. wskazanych w art. 9 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż odwołująca się z dniem 20 kwietnia 2012 roku zrezygnowała z nauki w szkole. Z akt sprawy bezspornie wynika, iż odwołująca się była uczennicą trzeciej klasy Liceum w Ł. od dnia 3 lipca 2009 roku, następnie w dniu 20 kwietnia 2012 roku przestała uczęszczać na zajęcia w tej szkole i w tym dniu została skreślona z listy uczniów, zatem utraciła status ucznia z dniem 21 kwietnia 2012 roku. Tymczasem prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest uzależnione od pobierania nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 24 roku życia. Warunek ten ma charakter obligatoryjny i jego niespełnienie, tj. zakończenie lub przerwanie nauki, powoduje utratę prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Konkludując, organ odwoławczy uznał, że odwołująca się od dnia 1 maja 2012 roku do końca okresu zasiłkowego tj. 30 września 2012 roku, w związku przerwaniem nauki i utratą statusu ucznia w miesiącu kwietniu 2012 roku, utraciła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zatem świadczenia w tych miesiącach zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do nich. Oznacza to, że świadczenia alimentacyjne wypłacone w miesiącach od maja do września 2012 roku, w wysokości po 500 zł miesięcznie są – w myśl definicji wskazanej w art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – nienależnie pobrane, a jako takie, zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania dotyczących kwestii "ciągłości pobieranej nauki" SKO wyjaśniło, że w sprawie zaistniała przerwa w pobieraniu nauki z tytułu okresu wakacyjnego, gdyż odwołująca się nie została dopuszczona do egzaminu maturalnego i w momencie zabrania dokumentów ze szkoły utraciła status ucznia. Następnie składając dokumenty do nowej szkoły zaczęła pobierać naukę, uzyskując status ucznia dopiero z dniem 1 września 2012 roku, co jednakże nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Odwołująca się była prawidłowo pouczona o przypadkach, w których świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują oraz o konieczności informowania organ o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, czym bezspornie było przerwanie nauki w szkole przez osobę uprawnioną. Niedopełnienie powyższego obowiązku przez odwołującą sprawiło, iż zostały wypłacone świadczenia, do których nie była ona uprawniona. W przypadku, gdy w całości upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane brak było podstaw do przyjęcia dopuszczalności pozbawienia strony przyznanego uprawnienia z mocą wsteczną, a zatem organ prawidłowo uznał, iż w sprawie możliwe jest jedynie zastosowanie instytucji świadczenia nienależnego, podlegającego zwrotowi. W konkluzji organ podniósł, iż w szczególnie uzasadnionych okolicznościach strona może zwrócić się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W skardze na powyższą decyzję S. G. wskazała, że z uwagi na konflikt z właścicielką szkoły z powodu niedopuszczenia jej do matury w dniu 20 kwietnia 2012 roku zrezygnowała z nauki w szkole. Planowany termin zakończenia roku szkolnego dla klas trzecich liceum to był dzień 26 kwietnia 2012 roku. W dniu 20 czerwca 2012 roku skarżąca zawarła z nową szkołą umowę o świadczenie usług edukacyjnych, ale status ucznia skarżąca uzyskała dopiero od dnia 1 września 2012 roku. Intencją skarżącej nie była próba zatajenia prawdy przed organami administracji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podać należy, że zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że Sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zdaniem składu orzekającego, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Niewątpliwym w sprawie jest to, iż skarżąca na mocy decyzji Prezydenta Miasta uzyskała prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2011 roku od dnia 30 września 2012 roku w kwocie po 500 zł miesięcznie. Prawo do świadczenia uzależnione jest m. in. od pobierania nauki, co wprost wynika z treści art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 roku (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 1228 ze zm.). Przepis ten stanowi bowiem, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. W momencie kiedy skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia do organu pierwszej instancji złożyła zaświadczenie ze szkoły, w którym wskazano, iż planowany termin ukończenia edukacji to dzień 31 sierpnia 2012 roku. Niemniej jednak, z informacji uzyskanych przez organ pierwszej instancji wynika, iż skarżąca zaprzestała pobierać naukę w szkole w dniu 20 kwietnia 2012 roku, zatem z dniem 21 kwietnia 2012 roku utraciła status ucznia, który jak już wskazywano jest niezbędny do uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zasadnie zatem organ uznał, iż od dnia 1 maja 2012 roku skarżąca nie miała prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Konsekwencją takiego poglądu było wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie i o zwrocie tegoż świadczenia. W tym miejscu wskazać należy, iż uwadze organów obu instancji umknęła okoliczności, iż w miesiącu wrześniu 2012 roku skarżąca znowu uzyskała status ucznia, bowiem rozpoczęła naukę w nowej szkole. W tej sytuacji Sąd uznał, że uznanie za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązanie skarżącej do zwrotu tegoż świadczenia, za miesiąc wrzesień 2012 roku, narusza prawo. Cytowany już wcześniej przepis art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie uzależnia przyznania świadczenia od pobierania nauki w konkretnej szkole, ani nie zakazuje zmiany placówki edukacyjnej. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, iż konflikt z właścicielem szkoły towarzyszący zakończeniu edukacji w tej placówce pozostaje poza wpływem na rozstrzygnięcie. Fakt zabrania dokumentów ze szkoły skutkuje utratą statusu ucznia, co powoduje, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, bowiem jedną z przesłanek do jego uzyskania jest okoliczność pobierania nauki w szkole. Umowa o świadczenie usług edukacyjnych została zawarta w czerwcu 2012 roku, ale status ucznia skarżąca uzyskała z dniem 1 września 2012 roku, co powoduje, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało jej dopiero od dnia 1 września 2012 roku. W toku ponownie prowadzonego postępowania organy zobowiązane będą uwzględnić powyższe uwagi i wydać rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Reasumując, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" przy zastosowaniu art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd, w punkcie drugim wyroku, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku na mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. LS