II SA/Łd 393/05

Dnia 20 września 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA: Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Asesor WSA: Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu w dniu 20 września 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dotyczącego przyznania usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt. l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 z późn. zm.), art. l ust. l ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( Dz. U. Nr 79 z 2001r., poz. 856 z późn. zm. ), art. l7 ust. l pkt l l, art. 50 w związku z art. 106 ust.4, art. 107 ust.4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r ( tekst jednolity Dz. U. Nr 64 z 2004r, poz. 593 z późn, zm.) a także § 2 ust.2 rozporządzenia MPiPS z dnia 18 września 2001 roku w sprawie wywiadu środowiskowego rodzinnego ( Dz. U. Nr 114 z 2001r. ) utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania usług opiekuńczych K. J.. W sprawie ustalono, że K. J. korzystał z usług opiekuńczych w okresie od 1 stycznia 2001 roku do 2 lipca 2003 roku. W dniach 29 grudnia 2004 roku i 12 stycznia 2005 roku skarżący zgłosił kolejne wnioski o przyznanie usług opiekuńczych. Wobec powyższego organ administracji powiadomił go o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący stwierdził, że wyraża zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jedynie w obecności Policji . Decyzją z dnia [...]znak [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. umorzył postępowanie w sprawie przyznania usług opiekuńczych K. J.. W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że w sytuacji gdy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie jest możliwe z przyczyn leżących po stronie osoby ubiegającej się o pomoc, organ zobowiązany jest umorzyć postępowanie zgodnie z art. 105 kpa. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł K. J.. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wyraził zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ale jedynie w obecności policji, bowiem obawia się, że pracownik socjalny użyje wobec niego przemocy jak to miało miejsce w przeszłości Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając że obowiązujące obecnie przepisy, w szczególności art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. oraz rozporządzenie MPiPS z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego /rodzinnego/ przewidują, iż każdą decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ponadto organ wyjaśnił, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. W ocenie organu administracji, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest niezbędnym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, gdyż ustalone w trakcie wywiadu dane, określające potrzeby osób występujących z wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej, decydują o formie i wielkości tej pomocy. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. brak zgody wnioskodawcy na przeprowadzenie przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania uniemożliwiło dalsze postępowanie w sprawie, co uzasadnia umorzenie postępowania. Organ odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy zawartej w odwołaniu nie znalazł żadnego racjonalnego uzasadnienia dla jego żądania, dotyczącego obecności policji w trakcie wywiadu i podzielił pogląd organu I instancji, iż decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania usług opiekuńczych K. J. jest w zaistniałej sytuacji jedynym możliwym prawnym rozwiązaniem, mimo że, jak wynika z akt sprawy, pomoc w tej formie wnioskodawcy bezspornie przysługuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje; Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, przy czym nie jest związany granicami skargi. Co oznacza, iż każde naruszenie prawa ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, niezależnie od tego, czy było objęte skargą ( art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarga w niniejszej sprawie została uwzględniona właśnie z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, wobec naruszenia przez organy administracji publicznej przepisów procedury administracyjnej, w szczególności art. 105 § 1 kpa przyjmując iż przedmiot sprawy nie istnieje w sytuacji gdy roszczenie skarżącego było aktualne. Zgodnie z art. 50 ust. 1, powołanej wyżej, ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych . W myśl art. 106 ust. 4 powołanej ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub o odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie biletu kredytowego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zaś w myśl przepisu art. 105 § 1 kpa organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, którą organ administracji jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach i obowiązkach indywidualnego podmiotu ( por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., III SA 2225/01 Biuletyn Skarbowy 2003/6/25 ) Umarzając postępowanie w sprawie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. uznał, iż niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie skarżącego, czyni rozpoznanie sprawy bezprzedmiotowym i umorzył postępowanie na podstawie art. 105 kpa. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji co do zasadności umorzenia postępowania. Poglądu prezentowanego przez organy obu instancji Sąd nie podziela. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na szczególne znaczenie odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony ( np. wyrok NSA z 6 maja 1988 r. IV SA 251/88, ONSA 1989 nr 1, poz. 8 ). Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest przesłanką materialnoprawną, która uzasadnia odmowę przyznania pomocy społecznej, nie jest natomiast przesłanką procesową, prowadzącą do umorzenia postępowania administracyjnego w myśl art. 105 kpa. Umorzenie postępowania jako orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia występuje tylko wówczas gdy brak jest podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż istnieje zarówno podmiot jak i przedmiot postępowania a organ administracji ma obowiązek rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o zasadności żądania skarżącego. Wobec tego, iż organy administracji niezgodnie z prawem uchyliły się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszyły przepisy procedury administracyjnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.