II SA/Łd 399/05

Dnia 21 września 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie: Sędzia NSA Anna Łuczaj, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant: asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2005 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. – J. W. P. sprawy ze skargi W. Ch. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6.maja 2004r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 2037/01 orzeczono o uchyleniu decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji tegoż organu z dnia [...]., Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich W. Ch.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż zgodnie z treścią art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 142 z 1997r., poz. 950 ze zm.) pozbawiono uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. W. Ch., w toku postępowania weryfikacyjnego wskazywał wszakże na walkę z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w ramach służby wojskowej, odbywanej w 3. Brygadzie KBW, w okresie od 21.listopada 1951r. do 18.lutego 1952r. Dokonując oceny powyższych informacji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołał się na zaświadczenie z Centralnego Archiwum Wojskowego, z treści którego wprost wynikało, iż w 1951r. 3 Brygada KBW prowadziła walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Uczyniony na marginesie wspomnianego zaświadczenie dopisek "do dnia 21.maja", nie mógł, zdaniem Sądu, stanowić dowodu, iż walki te dotyczyły tylko tego okresu. Nienależyte wyjaśnienie przez organ, wspomnianej okoliczności, w trakcie wszczętego w 2001r. postępowania weryfikacyjnego, z naruszeniem art.art. 7, 77 2rtp§ 1 k.p.a. i 80 k.p.a., miało zatem, w ocenie Sądu, istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem miałaby ona znaczenie dla zachowania uprawnień kombatanckich. Po myśli art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, zachowują bowiem uprawnienia kombatanckie żołnierze, uczestniczący w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, pod warunkiem, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy, zaś stosowne ustalenia w tym zakresie, na zarzut strony, powinny być poczynione przez organ w toku postępowania weryfikacyjnego. Decyzją Nr [...] z dnia [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 i art.25 ust. 4 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm.), powtórnie orzekł o pozbawieniu W. Ch. uprawnień kombatanckich, przyznanych mu decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w P. z dnia [...].W motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że weryfikowany uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej podczas służby w Wojsku Polskim, co potwierdzają obiektywne dowody z dokumentów w postaci akt ZBoWiD Zarządu Wojewódzkiego w P., w tym zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. z dnia 7.10.1987r. Fakt, iż zainteresowany brał udział w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej i wyłącznie z tego tytułu uzyskał uprawnienia, zgodnie z treścią przepisu art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, że w sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, aby W. Ch. spełniał przesłanki, przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 powołanej wyżej ustawy, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Takimi okolicznościami są: uczestnictwo w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, uzyskanie uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy oraz pełnienie służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10.maja 1945 do 30.czerwca 1947 r. Stosownie do wytycznych, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi dnia 6.maja 2004r., organ przeprowadził szczegółowe postępowanie w celu ustalenia czy do strony ma zastosowanie art. l ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy, pozwalający na przyznanie uprawnień kombatanckich osobom walczącym w ramach struktur Wojska Polskiego lub zmilitaryzowanych służbach państwowych z Ukraińską Powstańczą Armią oraz Wherwolfem. Instytut Pamięci Narodowej w W. w odpowiedzi na pismo Urzędu z dnia 28.09.2004r. poinformował, że z materiałów archiwalnych będących w posiadaniu Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów wynika, iż 3 Brygada Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w której W. Ch. służył w latach 1951 - 1953 brała udział w walkach zbrojnych wyłącznie z następującymi organizacjami: WIN, AK, NSZ oraz bandami o charakterze rabunkowym. Zdaniem Organu, postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób wnikliwy z rozpatrzeniem całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stosowanie do treści przepisów art. 7 kpa i art. 77 § l kpa. Z tych względów, mając na uwadze treść wskazanych powyżej przepisów oraz okoliczności faktyczne Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozstrzygnął o pozbawieniu weryfikowanego uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. Ch. podniósł, iż nie wybierał sobie formacji wojskowej, do której został wcielony, lecz został "powołany urzędowo do 3 batalionu 2 korpusu, który brał udział w akcjach w miejscowościach Z., H., H., B., Ł. (...)". Nie może też ponosić konsekwencji "za całą 3 Brygadę KBW", gdyż jako żołnierz wykonywał polecenia przełożonych. Decyzją Nr [...] z dnia [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ust. 4 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm.) utrzymał mocy decyzję własną z dnia [...]. W motywach orzeczenia wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. Ch. nie wskazał, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne, uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Wykonując natomiast zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, organ ustalił, w oparciu o informacje uzyskane z Instytutu Pamięci Narodowej, iż skarżący w ramach służby wojskowej nie walczył z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii ani też grupami Wherwolfu. Nie budzi zatem, zdaniem organu, wątpliwości, że weryfikowany uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w KBW. W myśl art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956, w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Skarżący natomiast, w ocenie organu, w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 wskazanej wyżej ustawy, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Z tych względów, zasadnym jest pozbawienie W. Ch. uprawnień kombatanckich. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył W. Ch., wnosząc o "ponowne przyznanie (...) uprawnień kombatanckich". Wskazał, iż czuje się skrzywdzony zaskarżoną decyzją, ponieważ nie wybierał formacji, do której został wcielony. Podniósł, iż nie brał nigdy udziału w walkach ze zbrojnym podziemiem, nie rozumie więc dlaczego po tylu latach ma "odpowiadać za działalność 2 Kompanii (...)" Wskazał nadto, iż IPN nie posiada "dokładnej informacji o przebiegu służby", zatem "w tym wyjątkowym wypadku" informacja z Instytutu, nie powinna być uznana za decydującą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do uzasadnienia stanowiska, zawartego w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27.czerwca 2005r. oddalono wniosek organu o rozpoznanie sprawy trybie uproszczonym. Prokurator wniósł o "uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Jeżeli zaś jest to niezbędne dla załatwienia sprawy, przewidziane ustawą środki stosuje się w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów, wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga (art. 135 p.p.s.a.) Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało prawo w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Wskazać należy w pierwszym rzędzie, iż zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną i jej konsekwencjami w postaci wskazań, co do dalszego postępowania, zawartymi w orzeczeniu sądowym, może być wyłączone tylko w razie istotnej zmiany (po wydaniu wyroku) stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w postępowaniu nadzwyczajnym. (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1.października 2001r., w sprawie o sygn. akt SA/Rz 434/00, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Palestra 2002/9-10/199). Oznacza to po pierwsze, iż za przesądzone uznać należało, iż skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej, po wtóre, iż obowiązkiem organu w toku powtórnego postępowania było ustalenie, czy W. Ch. zachował je z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Jedynie bowiem ta okoliczność, podniesiona przezeń w toku postępowania weryfikacyjnego, pozwalała na zachowanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 w zw.z art.1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm.), wobec tego, iż skarżący służbę wojskową w 3 Brygadzie KBW rozpoczął po dniu 30.czerwca 1947r. Z informacji udzielonej przez Instytut Pamięci Narodowej w pismach z dnia 18.października 2004r. i 10.lutego 2005r. wynika wszakże, iż jednostka nr 1702, wchodząca w skład 2 Kompanii 3 Brygady KBW, w latach 1951 – 1952, tj. w okresie, gdy służył w niej skarżący, nie walczyła z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lecz organizacjami: Wolność i Niezawisłość, Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz bandami o charakterze zbrojnym. Oznacza to, że skarżący w ramach służby wojskowej, we wskazanym wyżej okresie nie mógł walczyć z oddziałami UPA, skoro formacja wojskowa (jednostka) w której służył, walki z tymi oddziałami nie prowadziła. Dodatkowo podnieć też należy, iż według dostępnych źródeł historycznych (m.in. Encyklopedii II Wojny Światowej pod red. K. Sobczaka, Wydawnictwo Obrony Narodowej Warszawa 1975, Encyklopedia Powszechna , PWN 1970r., str. 1100, Encyklopedia PWN dostępna w wersji elektronicznej Wydawnictwo Naukowe PWN 2004 http://www.encyklopedia.pwn.pl./, R.Torzecki: Polacy i Ukraińcy. Sprawa Ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej, Warszawa 1993), Ukraińska Powstańcza Armia została rozbita w Polsce ostatecznie przez Grupę Operacyjną "Wisła" na przełomie VI i VII 1947r. We wrześniu 1947r. i w marcu 1948r. aresztowano natomiast i osądzono przywódców OUN (Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów), której UPA pozostawała siłami zbrojnymi. (por. Encyklopedii II Wojny Światowej, str. 611). Centralne Kierownictwa UPA przesłało istnieć w 1950r. Pojedyńcze oddziały utrzymywały się co prawda do 1953r. a nawet 1956r. (na W.), jednakże, jak wyżej wskazano, jednostka nr 1702 w ramach której służył W. Ch. z tymi oddziałami nie walczyła. Tym samym brak jest więc przesłanek, pozwalających W. Ch. na zachowanie uprawnień kombatanckich. Według ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wcielenie do wojska i odbywanie służby wojskowej poza okresem od 10.maja 1945 do 30.czerwca 1947 r., nie stanowi podstawy do utrzymania uprawnień kombatanckich. Uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem za zasługi dla Polski, a przywileje przyznawane w związku z ich posiadaniem są ponadstandardowe w stosunku do świadczeń, do jakich mają prawo obywatele, którzy tych uprawnień nie posiadają. Przyznanie uprawnień musi więc mieć za podstawę albo działalność, z którą ustawa łączy te uprawnienia, bądź też bycie ofiarą represji w miejscach i z przyczyn określonych w tej ustawie. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.października 2001r., sygn.akt V SA 214/01, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex Nr 79620) Ponieważ zaś w badanej sprawie żadna z ustawowych przesłanek, określonych w art. 1 - 4 ustawy oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 nie została spełniona, przeto trafnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekał o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich, przyznanych mu wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, jako pozbawionej uzasadnionych podstaw.