II SA/Łd 408/03

Dnia 16 czerwca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie NSA Irena Krzemieniewska (spr.), p.o. sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant Referent stażysta Jarosław Szudlarek, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2004 roku na rozprawie przy udziale sprawy ze skargi B.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z [...] Nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...] działając na podstawie art. 6 c ust. 2 pkt. 2 oraz art. 28 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t. j. Dz. U. z 2001, nr 6 , poz. 56 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa po rozpatrzeniu odwołania B.M. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] nr [...] orzekającej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż B.M. od dnia 12.02.2002 r. do 11.02.2003 r. nabyła prawo do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 80% zasiłku podstawowego. Od dnia 01.03.2002 r. podjęła krótkotrwałe zatrudnienie, ponownie rejestrując się w PUP z dniem 20.03.2002 r. z prawem do zasiłku na okres uzupełniający. Organ pierwszej instancji wobec powzięcia wiadomości o pobieraniu przez B.M. renty rodzinnej od 01.02.2002 do 30.09.2002, w dniu [...] wydał decyzję, mocą której uchylił dotychczasowe decyzje w przedmiocie statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku i jednocześnie orzekł o odmowie uznania strony za osobę bezrobotną z dniem 04.02.2002 r. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Starosta [...] działając na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 6 pkt 6 lit. c ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu orzekł o obowiązku zwrotu przez B.M. nienależnie pobranego świadczenia. W złożonym odwołaniu skarżąca podniosła, że nie wiedziała, iż nie może jednocześnie pobierać renty rodzinnej i zasiłku. Wskazała na trudną sytuację materialną z uwagi na niską rentę rodzinną po zmarłym ojcu i zobowiązanie wobec ZUS-u do zwrotu nienależnie pobranej renty rodzinnej. Rozpatrując sprawę organ odwoławczy w uzasadnieniu powołując się na art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "i" - ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stwierdził, iż B.M. w dniu rejestracji w PUP nie spełniała warunków osoby bezrobotnej, z uwagi na fakt, iż od dnia 01.02.2002 r. do 30.09.2002 pobierała rentę rodzinną w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia. Ustosunkowując się do argumentów podniesionych w odwołaniu organ drugiej instancji podniósł, iż odwołująca się była świadoma wpływu pobierania renty – w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia - na status osoby bezrobotnej, a co za tym idzie na prawo do zasiłku. W 2000 r. bowiem Starosta [...] odmówił uznania B.M. za osobę bezrobotną z uwagi na pobieranie przez nią renty rodzinnej w wysokości wyższej niż połowa najniższego wynagrodzenia. Po uzyskaniu statusu bezrobotnego od dnia 04.02.2002 r. skarżąca składała oświadczenia o nieosiąganiu dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, podczas gdy w tym okresie pobierała rentę rodzinną. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że w dniu 04.02.2002 r. B.M. złożyła oświadczenie, w którym zobowiązała się do zwrotu otrzymanego zasiłku w przypadku otrzymania za ten sam okres emerytury lub renty, w przypadku gdy organ rentowy nie dokona potrącenia. Powyższą decyzję B.M. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi. We wniesionej skardze skarżąca przyznała, że pobierała jednocześnie rentę rodzinną i zasiłek dla bezrobotnych oraz, że nie poinformowała urzędu pracy o pobieraniu renty. Podniosła, że nie kierowała się chęcią zatajenia prawdy, lecz była przekonana, iż osoby pobierające rentę mogą uzyskiwać dochody do wysokości 1300 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga jest zasadna . Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1271 ) – sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to , że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron, oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja zaś lub postanowienie stosownie do art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 ) podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi : a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania c/ inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, iż doszło do naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy- co wynika z art. 7 kpa –oraz zgodnie z art. 77 § 1 kpa - muszą w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W przedmiotowej sprawie brak zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji organu I instancji z dni [...] i [...] i postanowienia o wznowieniu postępowania. Nie zostało wyjaśnione czy skarżąca wnosząc pismo z dnia 17 stycznia 2003 r prosiła, tak jak zaznaczyła w piśmie o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku , czy też wniosła odwołanie , a jeżeli tak, to czy od jednej decyzji czy od obu decyzji organu I instancji i czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Te okoliczności uniemożliwiają sądowi dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji. Przechodząc do rozważań dotyczących żądania zwrotu nienależnie pobieranego zasiłku stwierdzić należy, iż organ I instancji powołał jako podstawę żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku – art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t. j. Dz. U. z 2001, nr 6 , poz. 56 z późn. zm.), a organ odwoławczy ogólnie – art. 28 . Oba organy nie wskazały dokładnie który z punktów art. 28 ust. 2 tej ustawy miał w tym przypadku zastosowanie. Wprawdzie organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji powołując się na treść art. 2 ust. 1 pkt. 2 lit.i tej ustawy pośrednio nawiązał do przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 2 pkt. 1, lecz ta podstawa prawna nie została powołana wprost ani w sentencji , ani w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu w tym składzie brak było w przedmiotowej sprawie podstaw do zastosowania wobec skarżącej art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t. j. Dz. U. z 2001, nr 6 , poz. 56 z późn. zm.) Zgodnie z treścią tego przepisu - w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji – osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.( ust. 1 ) Za nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu ust. 1 uważa się: 1) świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, 2) świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie, 3) zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium, świadczenie przedemerytalne lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy, wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 29, 4) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 16 ust. 4, 5) zasiłek lub świadczenie przedemerytalne wypłacone za okres, za który, w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę, 6) świadczenie wypłacone z Funduszu Pracy za okres po śmierci uprawnionego.( ust. 2 ) Odnosząc się do przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 1 pkt. 1 omawianej ustawy wyjaśnić należy, iż ustawową definicją pojęcia nienależnego świadczenia w rozumieniu tego przepisu jest: "świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach". Organy orzekające w obu instancjach w tym zakresie wzięły pod uwagę jedynie pierwszą część tego przepisu, pomijając zupełnie jej, również istotną, część drugą, a mianowicie pouczenie strony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku. Konieczność takiego pouczenia stanowi warunek sine qua non uznania pobranego zasiłku za nienależne świadczenie i w konsekwencji orzeczenia obowiązku jego zwrotu. W tej mierze nie poczyniono żadnych ustaleń, a z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, aby pouczenie takie miało miejsce. Załączono do akt sprawy jedynie kartę rejestracyjną bezrobotnego. Zwrócić uwagę należy, iż na odwrocie tej karty znajduje się oświadczenie bezrobotnego podpisane przez skarżącą . Punkt 10 tego oświadczenia brzmi : " Uzyskuję dochód w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia - TAK - NIE ". Odpowiedź niepotrzebną należało skreślić . W oświadczeniu skarżącej nie dokonano żadnego skreślenia, a więc oświadczenie to, pomimo podpisania nie zostało złożone. Ponadto nie wynika z akt administracyjnych aby skarżąca była poinformowana przez organ jaka kwota przekracza połowę najniższego wynagrodzenia, a taka informacja jest niezbędna do złożenia tego rodzaju oświadczenia. Załączone do akt administracyjnych oświadczenia skarżącej zawarte w poleceniach zapłaty również świadczą o tym, iż skarżąca nie była informowana przez organ o wysokości dochodu podlegającego opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych .Odpowiednia rubryka w miejscu oświadczenia nie została wypełniona przez organ, a powinna, skoro organ zainteresowany był tego rodzaju informacją . Zwrócić uwagę należy, iż ustalanie takich okoliczności wymaga ich uaktualniania , dokładnej znajomości przepisów prawa, a obowiązek organu dokładnego informowania skarżącej o jej sytuacji prawnej i faktycznej wynika z art. 9 kpa. Skarżąca jest osobą młodą, samotną i niedoświadczoną życiowo. Nie ukrywała faktu pobierania renty rodzinnej, o czym świadczy decyzja Starosty [...] z dnia [...]. Nie była jednak zorientowana w wysokości dochodu, którego osiąganie powoduje utratę prawa do zasiłku. Organ zatem winien ocenić sytuację skarżącej w oparciu o posiadane dokumenty i w razie potrzeby żądać dodatkowych wyjaśnień. Nie są zasadne twierdzenia organu, iż skarżąca miała świadomość nienależnie pobieranego zasiłku. Świadomość jest kategorią subiektywną. Obowiązkiem organu wynikającym z art. 28 ust. 2 pkt 1 było udowodnienie, iż pouczył skarżącą o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku. Organ nie może poprzez odwołanie się do świadomości strony postępowania czuć się zwolniony z obowiązku nałożonego przepisem prawa . Na marginesie wyjaśnić należy, iż w wyroku z dnia 5 października 2000 r Sygn. akt III RN 20/00 opublikowanym w OSNP z 2001 r nr 12 poz. 403 Sąd Najwyższy stwierdził , że przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) stanowi podstawę prawną decyzji stwierdzającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji . Mając na uwadze treść art. 152 cyt. ustawy Sąd stwierdził , iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.