II SA/Łd 408/19

Dnia 11 lipca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.), Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2019 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. A. P. Decyzją z [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - w skrócie: "k.p.a." - art. 23 ust. 1 i 1a oraz ust. 5-7 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a), pkt 4, pkt 5, pkt 5a, pkt 17 i pkt 18, art. 9 ust. 1 i ust. 4-4b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.) - zwanej dalej: "ustawą" - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...], znak: [...], o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dzieci: S. T. w wysokości 500,00 zł miesięcznie i P. K. w wysokości 400,00 zł miesięcznie za okres od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń opisanych powyższej w kwocie 5400,00zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do 24 stycznia 2019 r. w kwocie 230,77 zł, co w sumie stanowi kwotę 5630,77 zł. Kolegium wskazało, że występując 14 sierpnia 2017 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci S. T. i P. K. – M. K. przedstawiła m.in. dokumenty, z których wynikało, iż dochód na osobę w rodzinie wyniósł 497,97 zł. Na tej podstawie rozpatrując powyższy wniosek organ I instancji przyznał M. K. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci: S. T. w wysokości 500,00 zł miesięcznie i P. K. w wysokości 400,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. (decyzja z [...], znak: [...]). Dalej organ II instancji wyjaśnił, że 7 września 2018 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło zaświadczenie o wysokości dochodu netto z tytułu podjęcia zatrudnienia przez M. K. zatrudnienia od 2 stycznia 2018 r. w Przedszkolu Niepublicznym A w Ł., uzyskując z tego tytułu dochód za miesiąc luty 2018 r. w wysokości 858,03 zł. (zaświadczenie pracodawcy o zarobkach oraz umowa zlecenie). Uzyskane informacje dały podstawę organowi I instancji do zweryfikowania uprawień M. K. do prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Prowadząc postępowanie organ I instancji ustalił, że w okresie zasiłkowym 2017/2018 sytuacja zawodowa, a tym samym dochodowa M. K. zmieniała się wraz z podjęciem przez nią pracy na umowę zlecenie w firmie B od 28 lutego 2018 r. i uzyskanie z tego tytułu dochodu w miesiącu marcu 2018 r. w wysokości 123,00 zł. Na podstawie zgromadzonych dokumentów - przy uwzględnieniu przepisów dotyczących uzyskania i utraty dochodu organ I instancji ustalił, że dochód na osobę w rodzinie Wnioskodawczyni w miesiącu lutym 2018 r. wyniósł 824,98 zł i przekracza ustawowym próg dochodowy 725,00 zł wynikający z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Mając na uwadze powyższe organ I instancji, opisaną na wstępie decyzją z [...], znak: [...], orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane przez M. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci: S. T. i P.K. za okres od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w łącznej kwocie 5630,77 zł. Organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa i odpowiada ustalonemu stanowi faktycznemu sprawy. Kolegium podkreśliło, że przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego regułą jest, że dochód rodziny ustalany jest na podstawie przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Jednakże ustawodawca przewidział możliwość swoistego "urealnienia" dochodów stron, wprowadzając instytucje "utraty dochodu" i "uzyskania dochodu". Przedmiotowa ustawa ściśle definiuje te pojęcia, wymienia enumeratywnie przypadki, w których możliwe jest ich zastosowanie, a także wskazuje tryb postępowania w takich sytuacjach. Dalej organ II instancji wyjaśnił, że w roku bazowym 2016 r. M. K. uzyskała dochód opodatkowany w wysokości 6.110,39 zł i dochód nieopodatkowany z tytułu kwoty zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci w wysokości 413,05 zł. W przypadku M. K. po roku bazowym zmieniała się jej sytuacja zawodowa i tym samym dochodowa, w jej przypadku miała miejsce utrata dochodu z roku bazowego w wysokości 6.110,39 zł i uzyskanie dochodu w związku z podjęciem przez nią zatrudnienia w Fundacji "C" od 1 maja 2017 r. Dochód z miesiąca czerwca 2017 r. wysokości 1459,48 zł, należało rozliczyć zgodnie z art. 9 ust. 4a przedmiotowej ustawy. Okoliczności te były uwzględnione przy wydawaniu decyzji z [...], bowiem na ich podstawie organ I instancji ustalił wówczas, iż dochód na osobę w rodzinie wyniósł 497,97 zł [(413,05 zł : 12 m-cy + 1459,48 zł): 3 osoby] i spełnione zostały warunki do uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jednakże w trakcie okresu zasiłkowego zaistniały nowe zdarzenia mające wpływ na ustalone prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego: - z dniem 31 grudnia 2017 r. ustało zatrudnienie M. K. w Fundacji "C"; - z dniem 2 stycznia 2018 r. (zatrudnienie trwało do 18 października 2018 r.) M.K. podjęła zatrudnienie w Przedszkolu Niepublicznym A w Ł., uzyskując z tego tytułu za miesiąc luty 2018 r. dochód w wysokości 858,03 zł; - z dniem 28 lutego 2018 r. M. K. podjęła się pracy na umowę zlecenie w firmie B w Ł., uzyskując z tego tytułu za miesiąc marzec 2018 r. dochód w wysokości 123,00 zł; - z dniem 23 marca 2018 r. M. K. podjęła się pracy na umowę zlecenia w Fundacji "C" (umowa zlecenia ustała z dniem 3 sierpnia 2018 r.). W świetle powyższych okoliczności organ odwoławczy stwierdził, że dochody uzyskane przez M. K. z tytułu podjętych prac w firmach Przedszkolu Niepublicznym A w Ł i B spełniają definicję dochodu uzyskanego i należało je rozliczyć zgodnie z art. 9 ust. 4a przedmiotowej ustawy. Jednocześnie rozstrzygając sprawę nie można był pominąć dochodu uzyskanego przez M. K. z Fundacji "C" z tytułu podjęcia zatrudnienia od 1 maja 2017 r., bowiem choć rozwiązała ona ten stosunek pracy z dniem 31 grudnia 2017 r., to od 23 marca 2018 r. podjęła się na nowo pracy u tego samego pracodawcy. W zaistniałej sytuacji wobec przerwy w zatrudnieniu nie można zastosować przepisów o utracie i uzyskaniu dochodów, co wprost wynika z normy art. 9 ust. 4b przedmiotowej ustawy. Tym samym Kolegium uznało, że na gruncie przedmiotowej ustawy M. K. posiadała w miesiącu lutym 2018 r. dochód na osobę w wysokości 783,97 zł [(413,05 zł: 12 m-cy + 1459,48 zł + 858,03 zł) : 3 osoby], zaś od miesiąca marca 2018 r. posiadała dochód na osobę w wysokości 824,97 zł [(413,05zł : 12 m-cy + 1459,48 zł + 858,03zł + 123,00 zł) : 3 osoby] i przekraczała kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ II instancji stwierdził zatem, że wraz z pozyskaniem dochodów uzyskanych z tytułu podjęcia pracy od 2 stycznia 2018 r. - od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. ustało prawo M. K. do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. O zdarzeniach mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego M. K. nie poinformowała organu wypłacającego świadczenie z funduszu alimentacyjnego w stosownym czasie (informacje o tym wyszły na jaw przy ubieganiu się przez nią o świadczenia na nowy okres zasiłkowy). Organ odwoławczy podkreślił, że M. K. była pouczona o obowiązku niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jak również zapoznana z definicją nienależnie pobranego świadczenia (zarówno składając wniosek jak i w decyzji ustalającej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.), a obowiązku tego nie dopełniła, bowiem nie zgłosiła organowi wypłacającemu świadczenie faktów podjęcia zatrudnienia, przyczyniając się do powstania nienależnie pobranych świadczeń. W tym miejscu wskazać należy, iż jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie składa w rym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o zasadach pobierania świadczenia. Złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem we wniosku stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. Reasumując Kolegium stwierdziło, że przeprowadzone postępowanie wykazało, iż świadczenia wypłacone M. K. z funduszu alimentacyjnego na dzieci: S. T. i P. K. za okres od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. spełniają definicje świadczenia nienależnie pobranego o jakiej mowa w art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i jakie takie podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Definicji nienależnie pobranego świadczenia nie spełniają natomiast świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone M. K. za okres od 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r., bowiem wraz z utratą przez nią pracy w Fundacji "C" z dniem 3 sierpnia 2018 r., od września 2018 r. posiadanym dochodem na osobę w wysokości 338,48 zł [(413,05zł : 12 m-cy + 858,03 zł + 123,00 zł): 3 osoby spełniała ona przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wyłącznie zatem kwota 5400,00 zł za okres od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji przeprowadził szczegółowo postępowanie wyjaśniające, w świetle zaś art. 2 pkt 1 lit. c) w związku z art. 23 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja o uznaniu za nienależne pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i o zwrocie jest prawidłowa, odpowiednia do dokumentów zebranych w aktach sprawy. W świetle przytoczonej regulacji okoliczności podnoszone w odwołaniu nie mogły zostać uwzględnione, bowiem nie ma możliwości odstąpienia od nakazu zwrotu wraz z odsetkami świadczeń wypłaconych z funduszu, gdy te okazały się być nienależnie pobranymi świadczeniami. Jednocześnie organ II instancji poinformował M. K., że na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zatem M. K. może zwrócić się z odrębnym wnioskiem o umorzenie w całości lub w części, bądź też o rozłożenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami na raty bezpośrednio do organu I instancji. Występując z wnioskiem należy udokumentować sytuację materialną rodziny. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła M. K., zarzucając błędne przeliczenie dochodu na osobę w rodzinie, co doprowadziło do stwierdzenia, iż w sprawie ustało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i doszło do nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci. W szczególności skarżąca zakwestionowała fakt, że w 2018 r. otrzymywała 1459,48 zł tytułem wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w Fundacji "C", skoro w marcu 2018 r. otrzymała 131,92 zł, a w miesiącu sierpniu 2018 r. 60,94 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że ustalony przez organy administracji stan faktyczny jest bezsporny i nie budzi wątpliwości żadnej ze stron. Kwestia sporna sprowadza się natomiast do właściwego zastosowania przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a co za tym idzie do prawidłowego wyliczenia dochodu skarżącej. Skarżąca zarzuciła bowiem organom administracji, że w sposób nieuprawniony uwzględniły w dochodach jej rodziny dochód osiągany przez nią w wyniku zatrudnienia w Fundacji "IC" w kwocie 1459,48 zł, co w konsekwencji spowodowało przekroczenie przez nią ustawowego kryterium dochodowego i miało bezpośredni wpływ na uznanie pobranych przez nią świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i żądanie ich zwrotu. Analiza przepisów prawa, stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji skłania jednak do przekonania, że skarżąca nie ma racji, albowiem pomimo utraty zatrudnienia w Fundacji "C" z dniem 31 grudnia 2017 r., a co za tym idzie faktycznej utraty dochodu w kwocie 1459,48 zł, skarżąca nie mogła skorzystać z dobrodziejstwa ustawowej instytucji utraty dochodu. Przepis art. 9 ust. 4b ustawy jest jednoznaczny w swoim brzmieniu, a jego zastosowanie nie może być przez skarżącą kwestionowane. Stanowi on, że przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. W niniejszej sprawie nie ulega żadnych wątpliwości, że skarżąca utraciła i uzyskała dochód u tego samego pracodawcy w okresie nieprzekraczającym 3 miesięcy, co oznacza, że w świetle ww. art. 9 ust. 4b ustawy dochód w kwocie 1459,48 zł nie mógł zostać potraktowany jako dochód utracony, bez względu na to, że faktycznie nie był przez nią osiągany. Dochód ten należało zatem doliczać w okresie pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego aż do miesiąca sierpnia włącznie, kiedy to ustała umowa zlecenia (art. 18 ust. 4 ustawy). To z kolei oznacza, że podjęcie przez skarżącą zatrudnienia w styczniu 2018 r. w Przedszkolu Niepublicznym A w Ł., a następnie w lutym 2018 r. w firmie B w Ł., na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy, spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego od 1 marca do 31 sierpnia 2018 r. Tym samym pobierane przez skarżącą świadczenia w ww. okresie należało uznać za nienależnie pobrane, zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy. Zasadnie w związku z tym organ administracji orzekł o ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami, co znajduje oparcie w art. 23 ust. 1 i 1a ustawy. Odnosząc się natomiast do trudnej sytuacji materialnej skarżącej, w ślad za Samorządowym Kolegium Odwoławczym wskazać należy, że skarżącej przysługuje prawo do ubiegania się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, jak również o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie na raty, pod warunkiem wykazania przez skarżącą, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wniosek taki można złożyć bezpośrednio do organu I instancji (art. 23 ust. 8 ustawy). W tym stanie rzeczy sąd, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji. a.tp.