II SA/Łd 41/13

Dnia 17 maja 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant sekretarz Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2013 roku sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. M. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Z. O., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych z Programu Wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w miesiącu lipcu 2012 r. W toku postępowania ustalono, że Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] odmówił Z. O. przyznania świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych z Programu Wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w miesiącu lipcu 2012 r., z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wnioskodawczyni. W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła o jej uchylenie podkreślając, że domaga się wypłacenia na rzecz córki E. zaległego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od marca 2009 r. do lutego 2010 r. w wysokości 986 zł. Wskazała, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, brakuje jej pieniędzy na zakup leków i życie. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259), art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 1, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W jej motywach organ II instancji przywołał brzmienie norm stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, wywodząc, że w ramach Programu realizowane są działania dotyczące zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom, znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Udzielenie pomocy w tej formie, w każdym z tych przypadków, ustawodawca uzależnił jednak od sytuacji finansowej strony ubiegającej się o przyznanie tego zasiłku, co w przypadku świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności - z mocy art. 5 ust. 1 ustawy - związane jest z uzyskaniem dochodu nieprzekraczającego 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Konsekwencją tego warunku jest fakt, że niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyklucza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na dożywianie. Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia się i integracji społecznej, a udzielane świadczenia winny być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy. Jej przyznanie jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny ubiegającej się o jej przyznanie, a także zakresu środków przeznaczonych na ten cel. Nie oznacza to jednak, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi dla jego przyznania jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocowych. Z poczynionych przez organ I instancji prawidłowych ustaleń wynika, że zainteresowana prowadzi gospodarstwo domowe razem z córką. Na dochód rodziny odwołującej w miesiącu czerwcu 2012 r. składy się jej renta w kwocie 640,95 zł, renta socjalna córki w kwocie 597,23 zł, zasiłek pielęgnacyjny córki w kwocie 153 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 257,14 zł. Łącznie dochód w rodzinie wnioskodawczyni wynosi 1.648,32 zł. Wobec tego dochód na osobę w rodzinie wynosi 824,16 zł i przekracza kryterium ustawowe, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 702 zł, tj. 351 zł na osobę. W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem, albowiem nie została spełniona podstawowa przesłanka do przyznania stronie zasiłku świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych w miesiącu lipcu 2012 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. O. wniosła o przyznanie zasiłku celowego na leki i żywność, przedstawiając sytuację finansową i życiową swojej rodziny oraz okoliczności związane z pozbawieniem córki przez okres jednego roku zasiłku pielęgnacyjnego, w związku z czym organ I instancji zobowiązał się wypłacenia tytułem rekompensaty kwoty około 1800 zł w formie zasiłków celowych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 17 maja 2013 r. stawił się pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu, który poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając iż nie zostały one opłacone w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd oceniając we wskazanym wyżej zakresie legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] o odmowie przyznania Z. O. świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych z Programu Wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w miesiącu lipcu 2012 r. stwierdził, iż odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego, w szczególności zaś brak jest przesłanek uzasadniających stwierdzenie jej nieważności. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa z zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 ze zm.), przywoływanej dalej w tekście jako "ustawa". W rozumieniu art. 3 ustawy w ramach Programu są realizowane działania dotyczące w szczególności: 1) zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania: a) dzieciom do 7 roku życia, b) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, c) osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej", w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych; 2) wdrożenia działań zmierzających do rozwoju i wykorzystywania bazy żywieniowej w gminach lub zwiększenia jej dostępności, w tym tworzenia lub doposażenia punktów przygotowywania lub wydawania posiłków oraz dowozu posiłków; 3) utworzenia systemu ciągłego monitorowania skuteczności działań realizowanych w ramach Programu w skali kraju i poszczególnych regionach kraju. Po myśli art. 5 ust. 1 ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie zaś do treści art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z treści przywołanych unormowań wynika, że podstawowym warunkiem, przyznania świadczenia, o które wnioskowała skarżąca Z. O. jest dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie, który nie może przekraczać 150 % kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślić przy tym trzeba, że przyznanie świadczenia pomocowego w zakresie dożywiania nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny, nawet wówczas gdy wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe. Ustawodawca w konstrukcji art. 5 ust. 1 ustawy posłużył się bowiem pojęciem "może", co oznacza, że przyznanie pomocy w zakresie dożywiania oparte jest na uznaniu organu administracji publicznej. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli inaczej mówiąc ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość rodzin i osób samotnie gospodarujących ubiegających się o przedmiotową pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają zostać przeznaczone. Co istotne, zarówno przyznanie jak i odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po zebraniu kompletnego materiału dowodowego, starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, podjęta zaś decyzja winna zostać przez organ wyczerpująco uzasadniona, poprzez wskazanie dlaczego organ wydał takie, a nie inne rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu decyzja Kolegium będąca przedmiotem skargi Z. O. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają przepisom prawa, wobec czego nie sposób stawiać organom zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego. Organy administracyjne obu instancji prawidłowo – w przekonaniu Sądu - ustaliły i oceniły sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną wnioskodawczyni i jej córki wskazując, że dochód w rodzinie wnioskodawczyni wynosi 1.648,32 zł, zatem w przeliczeniu na osobę jest to kwota 824,16 zł. Przekracza on zatem bez wątpienia 150% kryterium dochodowego, o którym stanowi art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wobec czego organ pomocowy prawidłowo orzekł o odmowie przyznania tej formy pomocy. Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że organy administracyjne wnikliwie i spójnie oceniły całokształt materiału dowodowego, nie naruszając tym samym reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a., ani norm prawa materialnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rzeczowo, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. wyjaśnił skarżącej przyczyny i okoliczności, które zadecydowały o wydaniu decyzji odmownej. Fakt, iż organ nie uwzględnił żądania wnioskodawczyni nie oznacza sam w sobie, że naruszył granice uznania administracyjnego. Odnosząc się w następnej kolejności do wniosku skargi o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i żywności, wyjaśnić trzeba, że Sąd nie posiada kompetencji do przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Jak zostało to już podniesione na wstępie rozważań rolą jego jest wyłącznie kontrola legalności (a więc zgodności z prawem) wydanych rozstrzygnięć administracyjnych, co też Sąd uczynił w rozpoznawanej sprawie. Dodać przy tym trzeba, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostają kwestie związane z pozbawieniem z winy MOPS niepełnosprawnej córki skarżącej na okres jednego roku zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązania organu I instancji do wypłacenia tytułem rekompensaty kwoty około 1800 zł w formie zasiłków celowych. Z tych wszystkich powodów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł mając na względzie regulacje art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). a.bł.