II SA/Łd 410/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie: NSA Irena Krzemieniewska, p.o. sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant: referent stażysta Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2004 roku na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. N.B. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. Nr [...] z dnia [...] Decyzją nr [...] z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. na podstawie art.5 pkt.4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej/Dz.U. nr 90 z 1998r. poz.575 z późn. zm./oraz § 1 i § 10 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ postanowił nie uznać u L.S. choroby narządu słuchu jako choroby zawodowej. W uzasadnieniu stwierdzono, iż L.S. w okresie od 1962r. do 1981r. była zatrudniona w Zespole Zakładów A w O. jako układacz wyrobów ceramicznych i formowacz w narażeniu na hałas od 70 dB do 95 dB. Poddana ona została badaniu lekarskiemu w Przychodni Konslutacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. oraz w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. Stwierdzono u niej obecność głębokiej głuchoty, której stopień i charakter nie jest typowy dla obrazu klinicznego przewlekłego urazu akustycznego i wskazuje na etiologię pozazawodową. Mając to na uwadze organ administracji orzekł jak w sentencji decyzji. Odwołanie od wymienionej decyzji złożyła L.S. podnosząc, iż jest ona krzywdząca. W ocenie odwołującej uszkodzenie słuchu ma związek z 20-letnią pracą w hałasie. Decyzją nr [...] z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. na podstawie art.138 § 1 ust.1 kpa oraz § 10 ust.1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z treścią § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. za zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. L.S. przez okres ponad 20-u lat pracowała w narażeniu na hałas. Nie został jednak spełniony drugi podstawowy warunek niezbędny do stwierdzenia choroby zawodowej, tj. nie dokonano rozpoznania choroby zawodowej. L.S. była dwukrotnie badana przez placówki służby zdrowia i z obu orzeczeń wynika, iż obraz kliniczny głuchoty nie jest charakterystyczny dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu i wskazuje na etiologię pozazawodową(zmiany naczyniowe w uchu wewnętrznym, zmiany wsteczne uwarunkowane wiekiem). Potwierdzeniem etiologii pozazawodowej jest stała progresja niedosłuchu mimo ustania aktywności zawodowej związanej z pracą w hałasie. W pozycji 15 wykazu chorób zawodowych wymienione są uszkodzenia słuchu wywołane działaniem hałasu. Podstawą do rozpoznania choroby wymienionej w pozycji 15 jest wykazanie obustronnego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego, co w niniejszym przypadku nie zostało wykazane. Organ administracji I instancji prawidłowo uznał, iż brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Mając to na uwadze organ odwoławczy orzekł jak w sentencji decyzji. Na wymienioną decyzje skargę do Naczelnego Sadu Administracyjnego złożyła L.S. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż organy administracji nie dokonały wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego a jedynie oparły się na wcześniejszych badaniach konsultacyjnych przeprowadzonych w 1987r., 1988r. i 1989r. Jeszcze w czasie zatrudnienia skarżąca zaczęła gorzej słyszeć zaś w hałasie pracowała przez okres 20 lat. W konkluzji skarżąca wnosiła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Organ administracji w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania A spółka akcyjna w O. wnosiła o oddalenie skargi. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Ł., który zgłosił udział w postępowaniu wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga L.S. jest uzasadniona. Należy zaznaczyć, iż z dniem 1 stycznia 2004r., na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1271/ weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/. Zgodnie z treścią art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga L.S. została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. i do tego dnia postępowanie nie zostało zakończone. Skarga ta winna więc zostać rozpoznana na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaś sądem właściwym do jej rozpatrzenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych(Dz. U. Nr 65 z 1983r. poz.294 z późn. zm./ Zgodnie z treścią § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Domniemanie takie może być obalone w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie jakie konkretne przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. Pogląd taki wyraził Sad Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984r. w sprawie II PRN 9/84/OSNCP nr 4 z 1985r. poz.53/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 1996r. w sprawie I S.A. 1540/95/Prawo Pracy nr 3 z 1997r. poz.37/. W myśl pkt.15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową jest uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż u skarżącej rozpoznano głuchotę obu uszu. L.S. przez okres prawie 20-u lat pracowała jako formowacz wyrobów ceramicznych i była narażona na działanie hałasu, którego natężenie oscylowało wokół dopuszczalnej normy. Organy administracji obu instancji nie wykazały w sposób przekonujący, iż schorzenie skarżącej powstało wskutek przyczyn nie mających związku z warunkami pracy. Przy wydaniu decyzji organy administracji oparły się na dwóch orzeczeniach a mianowicie na orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] oraz na orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...]. Oba orzeczenia nie wyjaśniły w dostatecznym stopniu przyczyn powstania schorzenia rozpoznanego u L.S. a w szczególności nie wykazały one, że schorzenie to ma etiologię pozazawodową. W orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych podniesiono, iż "obraz kliniczny choroby i charakter stwierdzonego uszkodzenia słuchu nie są charakterystyczne dla uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem". W orzeczeniu nie wyjaśniono jednak jaki charakter uszkodzenia słuchu rozpoznanego u L.S. oraz jaki charakter upośledzenia słuchu jest charakterystyczny dla uszkodzeń spowodowanych hałasem. Nie wyjaśniono także dlaczego uszkodzenie słuchu u skarżącej nie jest charakterystyczne dla zawodowego uszkodzenia słuchu. W orzeczeniu stwierdzono także, "iż uszkodzenie słuchu spowodowane długotrwałą pracą w hałasie nie powoduje głuchoty". Nie zostało jednak wyjaśnione dlaczego głuchota nie może zostać spowodowana długotrwałą pracą w narażeniu na hałas a ponadto nie odniesiono się do wcześniejszych orzeczeń Instytutu Medycyny Pracy z [...],[...] i [...], w których rozpoznano obustronne upośledzenie słuchu. Analiza tych orzeczeń wskazuje, iż początkowo u skarżącej występowało upośledzenie słuchu, które doprowadziło do powstania głuchoty. Nie wyjaśniono jednak jaka była przyczyna powstania tego upośledzenia a w szczególności czy jego etiologia miała charakter zawodowy. Jeżeli chodzi o orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy to jest ono również niepełne. W orzeczeniu tym stwierdzono, "iż stopień i charakter głuchoty nie jest typowy dla obrazu klinicznego przewlekłego urazu akustycznego i wskazuje bezspornie na etiologię pozazawodową /zmiany naczyniowe w uchu wewnętrznym, zmiany wsteczne uwarunkowane wiekiem/". Nie zostało jednak wyjaśnione jaki stopień i charakter głuchoty jest charakterystyczny dla przewlekłego urazu akustycznego a jaki obraz kliniczny głuchoty stwierdzono u skarżącej. Nie wyjaśniono także na czym polegają zmiany naczyniowe w uchu wewnętrznym oraz zmiany wsteczne rozpoznane u L.S. i dlaczego zmiany te świadczą o pozazawodowej etiologii schorzenia. W orzeczeniu podniesiono także, "Iż podstawą do rozpoznania choroby zawodowej jest wykazanie obustronnego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego co jest typowe dla skutków ekspozycji zawodowej na hałas przemysłowy a warunek ten w przypadku L.S. nie został spełniony". Nie zostało jednak wyjaśnione co to jest ubytek słuchu typu ślimakowego i pozaślimakowego oraz dlaczego przy zawodowym uszkodzeniu słuchu musi występować ubytek typu ślimakowego. Nie odniesiono się także do wcześniejszego orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...] w którym stwierdzono u skarżącej obustronne uszkodzenie nerwów ślimakowego. Nie wiadomo zatem czy poprzednio u skarżącej występowało uszkodzenie słuchu typu ślimakowego a obecnie ono nie występuje czy też skarżąca nie była obecnie badana pod kątem rozpoznania rodzaju ubytku słuchu. Należy zaznaczyć, iż opinia biegłego lub instytutu jest konieczna gdy w sprawie są wymagane wiadomości specjalne i sytuacja taka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Opinia powinna zawierać wnioski biegłego przedstawione w sposób logiczny i dostępny dla stron oraz organu prowadzącego postępowanie. W uzasadnieniu powinny być wyjaśnione przesłanki, które doprowadziły do konkluzji opinii. Uzasadnienie winno być tak napisane aby można było skontrolować logiczny tok rozumowania biegłego. Dowód z opinii biegłego, jak każdy inny dowód jest bowiem oceniany pod kątem fachowości i logiczności. Oceny takiej dokonują zarówno strony jak i sąd. Orzeczenie Poradni Chorób Zawodowych i Instytutu Medycyny Pracy nie odpowiadają wymogom opinii o których mowa w art.84 § 1 kpa. Nie wyjaśniają one jaki charakter uszkodzenia słuchu jest typowy dla uszkodzeń spowodowanych hałasem, jaki rodzaj uszkodzenia występuje u skarżącej oraz nie ustosunkowano się do wcześniejszych orzeczeń Instytutu Medycyny Pracy z [...],[...] i [...]. Przede wszystkim nie wyjaśniają one w sposób pełny i wyczerpujący dlaczego przyjęto pozazawodową etiologię schorzenia. Dla oceny, iż dane schorzenie nie jest chorobą zawodową konieczne jest wykazanie w sposób jasny i wyczerpujący jakie inne okoliczności nie związane z warunkami pracy doprowadziły do powstania choroby. Oba orzeczenia nie wyjaśniają tej kwestii w dostateczny sposób. Organy administracji obu instancji odmawiając stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej naruszyły przepisy postępowania określone w art.7, 77 § 1 i 84 § 1 kpa. Nie podjęły bowiem wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. Również w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły materiału dowodowego zaś swoje decyzje oparły na niepełnych orzeczeniach Poradni Chorób Zawodowych i Instytutu Medycyny Pracy. Uchybienia jakich dopuściły się organy administracji obu instancji są istotne i miały one wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...]. Z uwagi na to, iż zaskarżona decyzja nie ma przymiotu wykonalności są odstąpił od orzekania o wstrzymaniu jej wykonania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny zostać uzupełnione oba orzeczenia lekarskie. Należy dokładnie wyjaśnić jaki charakter uszkodzenia słuchu jest typowy dla uszkodzeń spowodowanych hałasem, co to jest ubytek słuchu typu ślimakowego i pozaślimakowego i na czym on polega oraz jakiego rodzaju ubytek występuje u skarżącej. Należy także ustosunkować się do wcześniejszych orzeczeń Instytutu Medycyny Pracy z [...],[...] i [...]. W razie ewentualnego uznania pozazawodowej etiologii schorzenia należy to wyczerpująco uzasadnić. Dopiero po wydaniu orzeczeń odpowiadających wymogom opinii organy administracji winny ocenić zebrany materiał dowodowy i wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej. Przy wydaniu decyzji organy administracji winny uwzględnić fakt, iż w razie stwierdzenia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz wykonywania pracy w warunkach narażających na jego powstanie istnieje domniemanie, że choroba jest następstwem warunków w jakich praca była wykonywana. Obalenie tego domniemania może nastąpić tylko w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Swoje rozstrzygnięcia organy administracji winny nadto uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom określonym w art.107 § 3 kpa.