II SA/Łd 414/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego - uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) "w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. sygn.akt K 49/07 (Dz.U. z dnia 23.12.2009r., Nr 220, poz. 1734)" orzekł o odmowie przyznania J. C. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, określonego w ww. ustawie. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż strona złożyła wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, przewidzianego w powołanej wyżej ustawie. Obszernie cytując uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.grudnia 2009r., sygn.akt K 49/07 wskazano, iż nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika zaś, w ocenie organu, że J. C. w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową we wsi Radzibórz, gmina Parzęczew, województwo łódzkie, znajdującym się w bezpośrednim sąsiedztwie jej miejsca zamieszkania przed deportacją. Praca ta nie przybrała zatem, w ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów, szczególnie dotkliwej formy, o której mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego tzn. nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Z tej przyczyny brak było zatem podstaw do przyznania wnioskodawczyni uprawnienia do świadczenia pieniężnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. C. wskazała, iż podjęta decyzja jest dlań krzywdząca. Jako małe dziecko była oddzielona od rodziców na okres 4 lat, żyła w ciągłym strachu, nie mając pewności czy kiedyś jeszcze ich zobaczy oraz czy powróci do domu. Jak wskazała, nie rozumie dlaczego obecnie dziali się ludzi podobnych do niej na lepszych i gorszych. Decyzją nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1,2 i 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że zainteresowana wykonywała pracę przymusową w pobliżu miejsca stałego zamieszkania, zatem nie wystąpił fakt deportacji, wskazany w powołanej wyżej ustawie. Nie można bowiem przyjąć, iż obowiązek świadczenia pracy ze strony wnioskodawczyni przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie J C wskazała, iż jako dziecko oddzielona od rodziców była wysiedlona do miejscowości Radzibórz, gdzie poczynając od 10.stycznia 1941r. do końca wojny pracowała jako pomoc domowa i pracownik rolny od świtu do zmierzchu. W jej ocenie, wydana decyzja jest krzywdząca, albowiem odmawia się jej nawet tego niewielkiego zadośćuczynienia za doznane krzywdy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Zarządzeniem z dnia 25.maja 2010r. skierowano sprawę do rozpoznania na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi w zaś grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art.145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 , poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest zobowiązany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził że zaskarżone orzeczenie narusza normy procedury administracyjnej w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.grudnia 2009r., wydany w sprawie o sygn. akt K 49/07, stwierdzający, iż art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, determinował potrzebę gruntownego zbadania czy obowiązek pracy przymusowej skarżącej podczas II wojny światowej przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje zaś, by postępowanie wyjaśniające w tym zakresie, przeprowadzone zostało w sposób rzetelny. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, prócz obszernego zacytowania uzasadnienia powołanego wyżej wyroku oraz jednoznacznej konkluzji, o braku spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, żadnych ustaleń w tej materii nie zawiera. W szczególności nie jest jasne z jakich przyczyn organ wykluczył przesłankę deportacji w sytuacji gdy skarżąca podnosiła w toku postępowania, iż "została oddzielona od rodziców i wywieziona do Radziborza, gmina Parzęczew." Z kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznania świadczenia pieniężnego wynika, iż J. C. w dniu 1.września 1939r. mieszkała w miejscowości Krzeszew, powiat Łęczycki. W okresie od 10.stycznia 1941r. do dnia 17.stycznia 1945r. pracowała przymusowo w niemieckim gospodarstwie rolnym w miejscowości Radzibórz, gmina Parzęczew. W aktach sprawy brak jest zaś jakichkolwiek danych, pozwalających na ocenę czy zmiana miejsca zamieszkania skarżącej w tym okresie, wiązała się z deportacją (przymusową zmianą miejsca pobytu) do pracy przymusowej i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Postępowanie wyjaśniające w tym zakresie przeprowadzone zostało z naruszeniem zasad, określonych w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., uzasadnienie zaskarżonej decyzji natomiast, narusza reguły opisane w art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Z uwagi zaś na charakter zaskarżonej decyzji (niepodlegającej wykonaniu i nienadającej się do wykonania) za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie w sprawie jej wykonywania do dnia uprawomocnienia się wyroku w trybie art.152 p.p.s.a. a.tp.