II SA/Łd 427/07

Dnia 20 listopada 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Ewa Markiewicz Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant Referendarz sądowy Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2007 roku przy udziale - sprawy ze skargi K. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata P. W., prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ul. [...], [...] Ł., kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1 – 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie odmowy przyznania K.K. uprawnień kombatanckich. Jak wynika z motywów rozstrzygnięcia, decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpatrzeniu wniosku strony, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, odmówił K.K. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w P. w kwietniu 1941 roku. Organ uznał, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy, A powołani świadkowie pobytu strony w obozie nie udokumentowali w nim przebywania. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z dnia 30 października 2006 roku K.K. złożył wniosek o wzruszenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w trybie art. 154 kpa. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż jako dziecko w kwietniu 1941 roku został wywieziony wraz z rodzicami do obozu przejściowego w P., skąd następnie rodzina trafiła na roboty przymusowe do Niemiec. Wnioskodawca wskazał, iż znajduje się obecnie w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, gdyż utrzymuje się jedynie z emerytury rolniczej w kwocie 241,91 złotych, a zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Wzruszenie decyzji i przyznanie uprawnień kombatanckich jest zatem uzasadnione interesem społecznym i słusznym interesem strony. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 154 § 1 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 154 kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa może być w każdym czasie uchylona bądź zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W ocenie organu wniosek K.K. nie jest zasadny, gdyż za uchyleniem decyzji objętej wnioskiem nie przemawia interes społeczny ani słuszny interes strony. Strona nie spełnia bowiem warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stosownie do którego represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Z Informatora encyklopedycznego Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945" wynika, iż obóz P. – G. wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, nie istniał już w kwietniu 1941 roku. Sam natomiast pobyt na robotach przymusowych w Niemczech nie stanowi represji w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i fakt ten nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej uprawnień kombatanckich. K.K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, iż oprócz obozu, o którym wspomina Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Informator encyklopedyczny wymienia jeszcze inne obozy przejściowe i obozy pracy w okolicach i na przedmieściach P., które powstały już w 1939 roku, a także w roku 1940 i 1941. Wobec powyższego, odwołujący się wniósł o ustalenie, w którym obozie przebywał. Pismem z dnia 6 lutego 2007 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wystąpił do K.K. z wyjaśnieniem, iż w toku postępowania strona wskazywała na pobyt w obozie przejściowym w P. – G., na co wskazywałby również Informator encyklopedyczny. Kierownik Urzędu przedstawił stronie opinię Instytutu Pamięci Narodowej w sprawie charakteru obozu przesiedleńczego P. – G., z prośbą o ustosunkowanie się do wynikających z niej informacji. W odpowiedzi na powyższe pismo K.K. wskazał, iż "to był w P. jeden obóz, przez który przechodzili wszyscy wysiedleni i z łapanek na ulicach i w domach i wywożeni do Niemiec na przymusowe roboty. Nie było innej drogi ani innego środka transportu". Pobyt w obozie potwierdzić mogą dwaj świadkowie, których pisemne zeznania znajdują się w aktach sprawy. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stosownie do którego represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, nie wymienia obozu w P. G. jako miejsce odosobnienia, w którym pobyt stanowi represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach (...). Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2006 roku o sygn. akt II OSK 880/05, organ przyznał, iż nieumieszczenie danego obozu w wykazie nie wyłącza możliwości udowodnienia, iż pobyt w tym miejscu miał charakter represji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał jednak na treść opinii Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, z której wynika, iż obóz P. G. nie spełniał warunków, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach (...). Tym samym, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie kwestionując cierpień doznanych przez wnioskodawcę, uznał iż brak jest podstaw prawnych do przyznania uprawnień kombatanckich, gdyż pobyt w miejscu odosobnienia innym, niż określony w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy nie jest represją uzasadniającą przyznanie tych uprawnień. Ponadto organ zauważył, iż z tytułu wykonywania prac przymusowych strona uzyskała prawo do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. W uwagi zatem na fakt, iż przyznanie stronie uprawnień kombatanckich pozostaje w sprzeczności z art. 1 – 4 ustawy o kombatantach (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż nie można uznać za słuszny interes strony dążenia do wzruszenia niekorzystnej decyzji w drodze innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K.K. wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, iż regulacje ustawy o kombatantach są głęboko niesprawiedliwe i krzywdzące. Ustawodawca dokonał wyboru, która z represji względem dzieci zasługuje na uznanie jej za równorzędną z działalnością kombatancką. Organ administracji w oparciu m. in. o opinię Instytutu Pamięci Narodowej odmówił obozowi P. G. statusu miejsca odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ustawy o kombatantach, jednak wielość przesłanek, jakie nakłada ustawa stanowi dyskryminację osób, które doznały represji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów dotyczących niezgodności z Konstytucją RP, organ stwierdził, iż zasada równości nakazuje równe traktowanie wszystkich adresatów normy prawnej, którzy są w takiej samej lub podobnej sytuacji, a więc charakteryzujących się w tym samym stopniu tą samą cechą. Takie ujęcie pozwala na odmienne traktowanie podmiotów, które cechy tej nie posiadają. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie, nie zachodzi zatem przypadek dyskryminacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 154 § 1 kpa, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepis art. 154 § 1 kpa wskazuje na dwie przesłanki, jakie muszą zostać spełnione, aby dopuszczalne było wzruszenie decyzji. Po pierwsze, decyzja nie może tworzyć praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, a po drugie za wzruszeniem decyzji (jej uchyleniem bądź zmianą) muszą przemawiać względy natury celowościowej – słuszny interes strony bądź interes społeczny. Odnośnie charakteru decyzji, wypada stwierdzić, iż co do zasady decyzja, na podstawie której strona nie nabyła prawa, to decyzja odmowna – nieuwzględniająca żądania stanowiącego podstawę sprawy administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie, nie ulega wątpliwości, iż decyzja, której dotyczył wniosek o wzruszenie, odmawiająca przyznania uprawnień kombatanckich jest decyzją, na podstawie której skarżący nie nabył żadnych praw. Decyzja taka ze względu na swój charakter kwalifikuje się do uchylenia bądź zmiany w trybie art. 154 kpa. W kwestii zaś przesłanek wzruszenia decyzji, to należy zauważyć, iż posłużenie się przez ustawodawcę spójnikiem "lub" oznacza, że dla wzruszenia decyzji wystarczą racje interesu społecznego bądź tylko wzgląd na słuszny interes strony, choć może zdarzyć się, że obydwa te interesy będą zaspokojone zmianą lub uchyleniem decyzji. Podkreślić godzi się także, iż wymagania interesu społecznego bądź słusznego (kwalifikowanego) interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą uzyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu prawnego i faktycznego (vide: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 2004). Jak wynika z powyższego, postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem, w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego), nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej pod kątem tego, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Przechodząc zatem do argumentów natury merytorycznej, a tym samym istoty sporu zważyć należy, iż podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 roku Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), zgodnie z którym przepisy ustawy znajdują zastosowanie również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego i w świetle którego represjami są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W toku postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich organ administracji stwierdził, iż okoliczności sprawy, a zwłaszcza oświadczenie strony, iż obóz przejściowy, w którym przebywał znajdował się w okolicach P. oraz data pobytu w obozie wskazują na fakt, że skarżący wraz z rodzicami wywieziony został do obozu w P. – G., gdzie przebywał w kwietniu 1941 roku. W ocenie tut. Sądu organ administracji w sposób prawidłowy uznał jednak, iż pobyt w obozie w P. – G. nie stanowi represji w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przede wszystkim należy wskazać, iż obóz w P. – G. nie znajduje się w wykazie zawartym w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U.Nr 106, poz. 1154). Powszechnie przyjmuje się jednak, iż niezamieszczenie danego obozu w wykazie nie wyłącza możliwości dowodzenia, że strona znajdowała się w obozie spełniającym warunki, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 czerwca 2006 roku o sygn. akt II OSK 880/05 niedopuszczalne jest ograniczenie kręgu podmiotów, którym z woli ustawodawcy przyznano uprawnienia zrównane z kombatanckimi poprzez uznanie, że dotyczy to wyłącznie tych osób, które przebywały w miejscach wskazanych w rozporządzeniu. Podzielić przy tym należy wyrażony w powyższym orzeczeniu pogląd, iż naruszyłoby to konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, tym bardziej że rozporządzenie określając miejsca odosobnienia wymienia jedynie obozy znajdujące się na terenie Polski. W kwestii ustalenia charakteru obozu i spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego należy stwierdzić, iż ciężar dowodu przejął na siebie organ administracji, co pozostaje w zgodzie z art. 7 i art. 77 kpa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 1999 roku o sygn. akt V SA 1813/98). Na podstawie opinii Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 11 lipca 2005 roku ustalono bowiem, iż obóz przejściowy w P. – G. przy ul. A funkcjonował w latach 1939 – 1945, składał się częściowo z baraków murowanych a częściowo z drewnianych i mógł pomieścić około 2.500 osób, przy czym średnio przebywało w nim 900 osób. Obóz ten podlegał nadzorowi Urzędu Pracy w P. i przebywały w nim osoby przeznaczone do transportu na roboty przymusowe w Rzeszy. Pobyt w obozie był zazwyczaj krótki, a przebywającym w obozie miejscowa ludność przekazywała żywność, można było ubiegać się o przepustki umożliwiające wyjście po żywność poza teren obozu. Z opinii Komisji wynika wprost, iż nie stwierdzono faktów prześladowania przebywających tam osób ze strony wartowników czy służby sanitarnej. Komisja podkreśliła ponadto, iż w toku prowadzonego postępowania nie udało się dowieść, iż na terenie obozu dokonywano zbrodni. Komisja stwierdziła, iż pobyt w obozie nie miał charakteru eksterminacyjnego i osoby tam osadzone nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, zatem pobyt ten nie stanowi represji w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Mając na uwadze powyższe należy uznać, iż mimo że poza sporem pozostaje fakt pobytu skarżącego w obozie w P. – G., to jednak charakter obozu wyłącza możliwość zaliczenia go do miejsc, o których mowa w treści art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a tym samym uznania, że pobyt miał charakter represji w rozumieniu ustawy. W konsekwencji zaś brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich, a art. 154 kpa nie może stanowić materialnoprawnej podstawy do przyznania stronie konkretnych uprawnień (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2006 roku o sygn. akt V SA/Wa 2096/05). Uchylenie bądź zmiana decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich leży niewątpliwie w interesie strony, jednak nie można uznać za słuszny interesu strony, którego uwzględnienie prowadziłoby do powstania stanu niezgodnego z prawem, ponadto taka sytuacja pozostawałaby również w sprzeczności z interesem społecznym. W tym miejscu należy bowiem zwrócić szczególną uwagę na fakt, iż powoływanie się przez stronę na swój interes, nie oznacza wszakże możliwości orzekania wbrew obowiązującym przepisom prawa . W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, iż słuszny interes strony, rozumiany aż do kolizji z interesem społecznym, nie może być sprzeczny z przepisem ustawy ani go zastępować, bowiem zasada praworządności wyrażona w art. 6 kpa zobowiązuje organy administracji publicznej do działania na podstawie przepisów prawa. Również powoływanie się przez stronę na słuszny interes strony nie może wywołać skutku w postaci obejścia prawa polegającego na przyznaniu uprawnień kombatanckich w oderwaniu od tytułów wymienionych w przepisie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2005 roku o sygn. akt V SA/Wa 1658/05). Tym samym brak było podstaw, aby uznać, że za zmianą ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] [...], przemawia interes społeczny lub też słuszny interes strony. Prawidłowo zatem, organ odmówił wzruszenia tejże decyzji, uznając, iż nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 154 § 1 kpa. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. Natomiast na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) i. § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.Nr 163, poz. 1348 ze późn. zm.) przyznano wyznaczonemu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną, udzieloną skarżącemu z urzędu w wysokości 240 złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług, jak w pkt 2 sentencji. A.G.