II SA/Łd 436/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2006 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi J. K. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w sprawie [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. M. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił M.M. uprawnień kombatanckich, a następnie decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy tę decyzję. Powodem takiego rozstrzygnięcia było to, że M.M. otrzymał uprawnienia kombatanckie w 1984 r. wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach pełnionej służby wojskowej po 30 czerwca 1947 r. Organ uznał bowiem, w myśl przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. ) powołanej dalej jako ustawa o kombatantach, iż tracą uprawnienia kombatanckie osoby, jeżeli uzyskały je wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. W sprawie ustalono, iż M. M. pełnił służbę w jednostkach Wojska Polskiego w okresie od [...] do 3 października 1950 r. Natomiast wedle twierdzeń strony, w okresie tym "brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem" oraz z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, w wyniku wniesionej skargi przez M.M. od decyzji z dnia [...], wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r., sygn. akt II SA/Łd 909/00, uchylił w/w decyzje Kierownika Urzędu z dnia [...] i [...] W motywach wyroku Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia okoliczności udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA w czasie służby w Wojsku Polskim – stosownie do treści art. 7 i 77 § 1 k.p.a., na przykład poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, czy chociażby poprzez uzyskanie informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego. Decyzją z dnia [...] Nr [...] po uchyleniu wcześniejszych decyzji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kierownik Urzędu orzekł o pozbawieniu M. M. uprawnień kombatanckich uznając, iż ten nabył je wyłącznie z tytułu "walki o utrwalenie władzy ludowej" od [...] do 31 grudnia1948 r. Jak ustalono w oparciu o materiał dowodowy, 2 Brygada KBW Białystok, w której M.M. pełnił zasadniczą służbę wojskową w okresie od [...] do 3 października 1950 r., brała udział w walkach z NSZ, WiN, NZW, bandami rabunkowymi oraz w operacji GO "Narew". Z materiałów Centralnego Archiwum Wojskowego nie wynika też, aby w/w brygada walczyła z UPA lub Wehrwolfem. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.M. prosił o przesłuchanie w charakterze świadka S. F., który zdaniem skarżącego, może potwierdzić jego informacje dotyczące okoliczności walk z oddziałami UPA, uzasadniającymi zachowanie uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] Nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż po ponownej analizie akt sprawy, należało dojść do przekonania, że w sprawie tej nie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej z dnia [...] Ze zgromadzonych materiałów dowodowych, a w szczególności z pism Instytutu Pamięci Narodowej oraz z wykazu sporządzonego przez Centralne Archiwum Wojskowe nie wynika, aby M.M. brał udział w walkach z UPA lub grupami Wehrwolfu. Zdaniem organu wskazane dowody z dokumentów korzystają z domniemania prawdziwości dokumentów urzędowych przewidzianego w art. 76 k.p.a., zgodnie z którym dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo poświadczone. Nie można zatem uznać służby skarżącego w Wojsku Polskim za działalność kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję M.M. wskazał, że brał udział w likwidowaniu zbrojnego podziemia na terenach wschodnich. Po przysiędze został przeniesiony do Kompanii Specjalnej 2 Brygady KBW. Był żołnierzem szeregowym, lecz dowódcy informowali swoich podwładnych, że dochodziło również do walk z bandami UPA. W konsekwencji wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Łodzi, który zgłosił swój udział w sprawie na podstawie art. 8 p.p.s.a., wnosił o uchylenie zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ja decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 25 stycznia 2005 r. w sprawie sygn. II SA/Łd 533/04 oddalił skargę, wskazując w uzasadnieniu, iż organ zgodnie z zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 25 lutego 2003 r., poszerzył postępowanie dowodowe, korzystając z dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego oraz Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Z żadnych jednak dokumentów nie wynikało, aby skarżący brał udział w walkach z bandami UPA, tym samym nie wykazał by zachodziły przesłanki określone w art. 25 ust. 2 pkt 2 (zdanie drugie) ustawy o kombatantach. Pełnomocnik M. M. w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 stycznia 2005 r., zarzucił zaskarżanemu wyrokowi naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a w szczególności naruszenie: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przepisów postępowania przez Kierownika Urzędu - art. 7, 77 § 1 oraz art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), polegające na nieuwzględnieniu wniosku dowodowego skarżącego, wnoszącego o przesłuchanie w charakterze świadka S. F.. Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącego wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. II OSK 706/05 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w/w wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż sąd I instancji nie zwrócił j uwagi na to, że w piśmie z dnia 23 lipca 2003 r. skierowanym do Kierownika Urzędu, M. M. wnioskował o przesłuchanie S. F. w sprawie w charakterze świadka. Powyższego wniosku organ nie uwzględnił, nie odnosząc się w ogóle w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], co stanowiło naruszenie przepisów art. 75 § 1, 78 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż organ administracji publicznej w trakcie postępowania administracyjnego, nie może odmówić przeprowadzenia dowodu, który może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, przez przemilczenie wniosku strony złożonego w tym zakresie, gdyż pozbawia to stronę podstawowych praw. Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Sąd natomiast w ramach, jakie zakreśla przepis art. 134 p.p.s.a, był zobowiązany z urzędu zwrócić uwagę na takie uchybienie procesowe i dać temu wyraz w orzeczeniu opartym na przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W toku ponownego rozpoznania sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik skarżącego popierał skargę i wnosił o zasadzenie kosztów postępowania. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Łodzi J.K. poparła skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia legalności, a więc innymi słowy, zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). Stosownie do treści art. 134 § 1 cyt. ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie przytoczenia wymagają również przepisy art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 190 p.p.s.a. stanowiące, że zarówno ocena prawna, jak i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, jeżeli sprawa była już uprzednio przedmiotem takiego rozstrzygnięcia, a przede wszystkim wykładnia dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny są wiążące dla sądu ponownie rozpatrującego sprawę. Rozpatrując skargę w tak zakreślonej kognicji uznać należało, że kwestionowana decyzja zapadła `z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl przywołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkować winno uchyleniem decyzji. W przedmiotowej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia z dnia 25 stycznia 2005 r. sygn. II SA/Łd 533/04 wskazał, iż organ administracji publicznej w trakcie postępowania administracyjnego, nie może odmówić przeprowadzenia dowodu, który może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, przez przemilczenie wniosku strony złożonego w tym zakresie, gdyż pozbawia to stronę podstawowych praw. Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy w myśl art. 7 i 77 § 1 k.p.a., nad czym Sąd winien czuwać z urzędu w ramach, jakie zakreśla przepis art. 134 p.p.s.a, i zwracając uwagę na takie uchybienie procesowe dać temu wyraz w orzeczeniu opartym na przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Mając na względzie powyższe wskazania stwierdzić należy, iż organ rozpoznając sprawę ponownie, po uchyleniu decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] i z dnia [...] przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r., sygn. akt II SA/Łd 909/00 nie przeprowadził postępowania w myśl zasad przewidzianych w art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. Przepisy te nakładają na organy orzekające obowiązek dokładnego, zgodnego z prawem wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli a także prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie do Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zaznaczyć przy tym należy, że w postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, ciężar dowodzenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia spoczywa na organie, co winno w szczególności skutkować zbadaniem okoliczności podnoszonych przez skarżącego, zmierzających do wykazania okoliczności uzasadniających tytuł do uprawnień kombatanckich oraz pouczeniem skarżącego o konieczności ich wykazania. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 lipca 2001r. sygn. VSA 3431/00, opublikowanym ONSA 2002/3/131 stwierdzając, iż w postępowaniu weryfikacyjnym organ nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia postępowania zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, wyznaczonymi przez art. 7 i 77 k.p.a. Badanie stanu faktycznego w tym postępowaniu nie jest ustaleniem przesłanek nadania uprawnień kombatanckich, lecz ustaleniem, czy przesłanki dotychczasowego tytułu kombatanckiego nie pokrywają się z przesłankami honorowanymi w obecnie obowiązującej ustawie kombatanckiej, co umożliwia utrzymanie wcześniej uzyskanych uprawnień. W tej sytuacji organ winien przeprowadzić dowód z zeznań świadka wskazanego przez stronę i ocenić ten dowód w kontekście całego materiału dowodowego ( art. 80 k.p.a.). Podane przez skarżącego fakty winny być przedmiotem wszechstronnego postępowania wyjaśniającego i dokładnej oceny w myśl wskazanych zasad rządzących postępowaniem weryfikacyjnym. Podkreślić należy również, że w myśl art. 107 § 3 k.p.a., jeżeli organ odmawia wiarygodności przedstawionym dowodom, to winien wskazać na jakiej podstawie lub też z jakich przyczyn to czyni i nie może przez "przemilczenie" pominąć zgłoszonych dowodów. Nie przesądzając o wyniku sprawy stwierdzić należy, iż prowadząc ponownie postępowanie, organ winien wyjaśnić wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia o żądaniu strony w tym te, podnoszone przez skarżącego, a dotyczące ewentualnego istnienia i zakresu działania kompanii specjalnej 2 Brygady KBW, jak również przeprowadzić dowód z zeznań świadka S. F. stosownie do przytoczonych wyżej wskazówek, a następnie dokonać oceny zgromadzonego materiału dowodowego i umotywować rozstrzygniecie stosownie do wymogów przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Przedstawione uchybienia czynią zasadnymi zarzuty skargi i uzasadniają uchylenie zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stosownie do brzmienia art. 152 p.p.s.a. należało stwierdzić w wyroku, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia jego uprawomocnienia się. O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego, orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 p.p.s.a.