II SA/Łd 438/08

Dnia 23 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w osobie: Referendarza sądowego Agnieszki Grosińskiej po rozpoznaniu w dniu 23 października 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. we W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy. AG A sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 czerwca 2008 r. spółka została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. W odpowiedzi na wezwanie spółka wystąpiła z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Jak wynika z oświadczenia o majątku i dochodach, spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości 50.000 złotych, posiada środki trwałe o wartości 3.712,50 złotych. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 23.724,67 złotych. Stan rachunku bankowego kształtuje się na poziomie 1,18 złotych. Działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wezwał spółkę do przedstawienia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, zeznania podatkowego spółki za rok 2007, deklaracji dla podatku od towarów i usług za 3 ostatnie okresy rozliczeniowe, wykazania składników majątku o wartości powyżej 1.000 EURO i informacji o liczbie zatrudnionych pracowników. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca spółka nie przedstawiła żądanych dokumentów, ograniczając się jedynie do oświadczenia, iż saldo na koniec lipca wyniosło (-) 13,82 zł, a na koniec czerwca - 502,34 zł; deklaracja podatkowa CIT-8 wykazała stratę za rok 2007 w wysokości 23.724,67 zł, deklaracja VAT za I kwartał wykazała podatek VAT należny - 0 zł, naliczony – 54,01 zł; zaś za II kwartał – podatek należny – 0 zł, naliczony – 81,32 zł. Spółka nie zatrudnia pracowników, nie dysponuje składnikami majątku o wartości księgowej powyżej 1.000 EURO. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Stosownie do przepisów art. 243 § 1 i art. 246 § 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Analizując powyższe przepisy należy zauważyć, iż przyznanie prawa pomocy w przypadku podmiotów niebędących osobami fizycznymi zostało pozostawione uznaniu Sądu. Oznacza to, że nawet w przypadku, gdy osoba prawna nie dysponuje środkami na partycypację w kosztach postępowania, kwestia przyznania prawa pomocy nie jest przesądzona. Z analizy złożonej przez skarżącą spółkę informacji o majątku i dochodach wynika, iż spółka nie osiąga przychodów, nie posiada środków finansowych na rachunku bankowym ani w kasie. Tak przedstawiona przez stronę sytuacja spółki nasuwa wątpliwości co do rzeczywistej jej kondycji. Zasadne jest bowiem pytanie o sposób i sens funkcjonowania spółki w przypadku nieposiadania jakichkolwiek środków finansowych i nieosiągania jakichkolwiek przychodów. Jeżeli bowiem byt spółki, utworzonej w celu prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania dochodów, nie znajduje ekonomicznego uzasadnienia, a mimo to spółka funkcjonuje, to musi prowadzić do wniosku, że jednak spółka dysponuje środkami na działanie. Nie zasługuje natomiast na akceptację taka sytuacja, iż ciężar kosztów związanych z jej funkcjonowaniem, w tym kosztów udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, będzie przerzucany na ogół obywateli. Należy również podkreślić, iż w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2008 r. spółka została wezwana do przedstawienia wskazanych dokumentów, które mogły poświadczyć kondycję finansową i rozmiary działalności podmiotu. Pomimo wyraźnie sformułowanego żądania nadesłania dokumentów, prezes zarządu spółki nie dostarczył ich w zakreślonym terminie, przedstawiając jedynie krótką informację zawierającą opis niektórych danych z nich wynikających. Nie sposób zatem stwierdzić, że spółka wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku. Sposób udzielenia informacji nie pozwala bowiem Sądowi na jakiekolwiek ich zweryfikowanie i wywiedzenie, czy spółka spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu należy wyjaśnić, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie nie można stwierdzić, aby A sp. z o.o. wymogi te wypełniła, o czym świadczy sposób przedstawienia swojej sytuacji finansowej oraz niewykonanie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2008 r. Ponadto za wciąż aktualny uznać należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z dnia 13 września 1937 r. w sprawie o sygn. akt II C 618/37, w którym wskazano, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. W świetle powyższego należy uznać, iż jeżeli kondycja skarżącej spółki nie pozwala na partycypację w kosztach postępowania sądowego, to nie oznacza, iż spółka nie ma możliwości uzyskania środków na ten cel. Instytucja dopłat odgrywa przy tym w rozpoznawanej sprawie tym większą rolę, że C. B. P. jest jedynym wspólnikiem spółki. Zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z utrwaloną w judykaturze i piśmiennictwie wykładnią, stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Reasumując należy stwierdzić, iż Sąd nie znalazł podstaw do przyznania spółce prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych przede wszystkim z uwagi na fakt, iż spółka nie przedstawiła wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić w sposób niebudzący wątpliwości jej sytuację finansową. Ponadto w ocenie Sądu od skarżącej, jako funkcjonującej w obrocie gospodarczym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, utworzonej dla celów działalności gospodarczej i osiągania zysków, należy wymagać dołożenia znacznie większej staranności w dążeniu do pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, niż od osób fizycznych czy innych jednostek organizacyjnych nieprowadzących działalności nakierowanej na zysk. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG