II SA/Łd 442/13

Dnia 15 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] nr [...], z dnia [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS Decyzją z dnia [...] znak: [...] Marszałek Województwa [...] na podstawie art. 21, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 7, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako: ustawa), art. 63 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 zez m.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako k.p.a.), przypisał B. H. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2008r. do 28 lutego 2009r. w kwocie 988,00zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty każdego ze świadczeń do dnia spłaty zobowiązania włącznie. W odwołaniu od powyższej decyzji B. H. wskazała, iż decyzja z dnia [...] jest "decyzją wykonawczą" decyzji z dnia [...] znak: [...], którą zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1 ust. 3, art. 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ustawy, rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin, przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. WE L 149 z 05 lipca 1971 r. ze zm.), rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72, z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 (Dz. Urz. WE Nr L 74, z dnia 27 marca 1972 r. ze zm. ), pkt 2 Decyzji nr H1 z dnia 12 czerwca 2009r. dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) nr 1408/71 i (EWG) NR 574/72 do rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i (WE) nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego (Dz. Urz. UE 2010/C 106/05) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył ustalony w sprawie stan faktyczny oraz treść art. 30 ustawy podkreślając, że decyzją z dnia [...] znak: [...] organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne: zasiłek rodzinny na dziecko S. H. w wysokości 68,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008r. do 28 lutego 2009r. , dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko K. H. w wysokości 80,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008r. do 28 lutego 2009r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko S. H. w kwocie 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2008r., w związku z zaistnieniem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powstałej w wyniku podjęcia przez ojca dzieci - A. H. zatrudnienia na terenie Wielkiej Brytanii od dnia 8 marca 2007r.. W wyniku rozpatrzenia odwołania organ II instancji, decyzją z dnia [...], utrzymał w mocy przywołane rozstrzygnięcie, następnie B. H. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013r. sygn. akt II SA/Łd 1209/12 oddalił wniosek B. H. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Dalej Kolegium wyjaśniło, że pismem z dnia 30 października 2012r. B. H. została poinformowana o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci K. H. i S. H. w okresie od 1 września 2008r. do 28 lutego 2009r., natomiast w dniu 4 grudnia 2012r. została poinformowana o zakończeniu rzeczonego postępowania. Kolegium podkreśliło, iż wobec ustalenia, iż w okresie od 1 września 2008r. do 28 lutego 2009r., strona pobierała z MOPS w Ł. świadczenia rodzinne na dzieci nie będąc do tego uprawnioną, kwota świadczeń za ten okres podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki nalicza się od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty zobowiązania włącznie. Organ dodał, iż we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych jak i decyzji przyznającej świadczenia rodzinne strona była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Stąd też Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie przyjął wypłacony we wskazanym okresie zasiłek rodzinny i dodatki na dzieci za nienależnie pobrane świadczenia. Jednocześnie organ zauważył, że zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w sprawach, do których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. B. H. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi formułując wniosek o uchylenie decyzji organów obu instancji i zawieszenie postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego - skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie znajdując uzasadnienia dla zarzutów skarżącej wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270, powoływanej dalej, jako p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, natomiast przedmiotem postępowania było między innymi ustalenie, czy zasiłki rodzinne, które zostały przez skarżącą pobrane były świadczeniami nienależnie pobranymi, podlegającymi zwrotowi. W tym zakresie należy sięgnąć do regulacji art. 30 ust. 2 ustawy w związku z treścią art. 23a ust. 9 ustawy. Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Dodatkowo, stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Podkreślić trzeba, uwzględniając powyższe, iż obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych może zostać nałożony na stronę dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez organy pomocy społecznej, że określone świadczenie zostało przez nią nienależnie pobrane. Dlatego organy administracji pierwotnie winny orzekać w kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a dopiero, gdy sprawa ta zostanie ostatecznie rozstrzygnięta można wszcząć postępowanie zmierzające do nakazania zwrotu takich świadczeń. Za takim stanowiskiem przemawia również brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulęgają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Przy czym ust. 5 omawianego przepisu stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Treść tych przepisów w sposób jednoznaczny określa kolejność wydawania stosownych decyzji związanych z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Przenosząc powyższe na grunt sprawy ze skargi B. H., przypomnieć trzeba, iż organ I instancji zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2008r. do 28 lutego 2009r., wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty każdego ze świadczeń do dnia spłaty zobowiązania włącznie. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia została poprzedzona wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzji z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane, które to decyzje na mocy wyroku tutejszego Sądu z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1209/12 zostały prawomocnie usunięte z obrotu prawnego. Wskazany wyrok uprawomocnił się bowiem w dniu 20 lipca 2013r.. Zauważyć i podkreślić należy, iż argumenty przemawiające za uchyleniem powołanych decyzji administracyjnych zostały szeroko przedstawione w pisemnym uzasadnieniu tego wyroku i w ocenie Sądu nie ma potrzeby ich powtarzania w uzasadnieniu wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Istotne jest, iż wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o uznaniu wypłaconych świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane wyklucza możliwość wydania decyzji nakazującej ich zwrot. Możliwość wydania decyzji o zwrocie świadczenia uzależniona jest bowiem od funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji uznającej to świadczenie za nienależnie pobrane. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z zaistnieniem podstawy do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. orzekł jak w pkt. 1 wyroku. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja na mocy art. 152 p.p.s.a. nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. LS