II SA/Łd 45/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Rybicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2006 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacenie ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat B. K., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] pok. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia [...], wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 1772/03 oddalono skargę T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] o przyznaniu skarżącej uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi, w wymiarze jednego miesiąca. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż podstawę prawną decyzji organu administracji publicznej o przyznaniu skarżącej uprawnień kombatanckich stanowi przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz. 317 ze zm.). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, iż skarżąca została wysiedlona wraz z rodziną z miejscowości [...] do jednego z obozów podległych Centrali Przesiedleńczej w Ł., a w dniu 17.kwietnia 1994r. została wraz z rodziną wywieziona na roboty przymusowe do III Rzeszy. W zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalono przy tym okres pobytu skarżącej w obozie przesiedleńczym, a co za tym idzie i uprawnienia kombatanckie za okres jednego miesiąca, wynikające z ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach. Żądanie skarżącej, wyrównania świadczenia od dnia złożenia wniosku oraz przyznania jej odsetek z tego tytułu nie mogło natomiast zostać uwzględnione, gdyż nie jest on organem właściwym w tym przedmiocie. Kierownik Urzędu potwierdza jedynie sam fakt posiadania uprawnień kombatanckich przez osobę zainteresowaną a jego decyzja ma charakter deklaratywny. Stosownie natomiast do treści art.24 ustawy o kombatantach, świadczenia pieniężne, przewidziane dla kombatantów i innych osób uprawnionych są wypłacane przez właściwe organy rentowe ze środków będących w dyspozycji tych organów i finansowane z budżetu państwa. Świadczenia te oraz dodatek kompensacyjny i ryczałt energetyczny wraz z odsetkami za opóźnienie w ustaleniu prawa do nich lub ich wypłaty oraz koszty obsługi podlegają refundacji na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Emerytalno – Rentowego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z budżetu państwa. Tym samym realizacja decyzji Kierownika Urzędu należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a rozpoznawanie odwołań w sprawach, dotyczących sposobu realizacji decyzji Kierownika Urzędu, a ściślej określenia wysokości i początkowej daty przyznanego świadczenia, należy do sądów okręgowych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych. O roszczeniach odszkodowawczych natomiast, związanych czy wynikających z bezczynności organu administracji, orzekają sądy cywilne. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 155 k.p.a. i art. 22 ust. 1 i 2 w zw. z art.21 ust. 1 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmówił zmiany decyzji własnej z dnia [...] Nr [...] W motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż do urzędu wpłynął przesłany za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Ł. wniosek T.R. o zmianę decyzji w przedmiocie przyznanych jej uprawnień kombatanckich. Strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji, zatem jej żądanie, na podstawie dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 k.p.a., zakwalifikowane zostało jako wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji własnej w trybie art. 155 k.p.a. W myśl cytowanego przepisu, decyzja ostateczna, na podstawie której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą stron uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem organu okoliczności takie nie zachodzą, ponieważ fakty, na które wskazuje wnioskodawczyni – deportacja do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy w okresie od kwietnia 1944r. do grudnia 1945r., nie stanowią podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. W pismach, zakwalifikowanych przez organ jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, T.R. wskazała, iż żąda wypłacenie jej zaległych kwot z tytułu "zwłoki w załatwieniu" jej sprawy. Wskazała, iż warunkiem wycofania pozwu z Sądu Okręgowego w Łodzi jest wypłata jej należnych świadczeń. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...]. W uzasadnieniu podniósł, iż brak jest podstaw do doliczenia stronie okresu pobytu na deportacji do okresów podlegania represjom, w rozumieniu ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach. Przepisy prawa nie definiują pojęcia "słuszny interes strony", o którym mowa w art. 155 k.p.a., jednakże, zdaniem organu orzekającego, tenże słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia innych przepisów prawa tj. w niniejszej sprawie art.4 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach. Wprawdzie w interesie strony leżałoby nabycie uprawnień w większym wymiarze czasowym, jednakże Kierownik Urzędu zobowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do potwierdzenia wnioskowanej działalności kombatanckiej lub represji zobowiązany jest do podjęcia decyzji odmownej. Przepisy ustawy o kombatantach ani też przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie dają organowi orzekającemu możliwości uznaniowego określania daty, od której stronie przysługiwałoby prawo do świadczeń. Nie jest zatem możliwe, zdaniem organu, przyznanie stronie uprawnień ze skutkiem od 1999r., zaś żądanie wyrównania świadczenia od dnia złożenia wniosku nie mogło być uwzględnione, gdyż nie jest on organem właściwym w tym przedmiocie. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie T.R. wskazała, iż czuje się oszukana stanowiskiem organu, który odmawia jej "prawa do pieniędzy", które jej się słusznie należą. Podniosła, iż jej powództwo przeciwko Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zostało oddalone. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do merytorycznego uzasadnienia stanowiska, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji. Wniósł nadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14.kwietnia 2006r. przyznano Teresie R. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100,00,-zł. i ustanowienie adwokata z urzędu, oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części. \ W piśmie z dnia 8.czerwca 2006r. skarżąca zażądała rozpatrzenia sprawy w postępowaniu zwyczajnym. Na rozprawie w dniu 18.października 2006r. oświadczyła natomiast, iż przedmiotem jej żądania jest wypłata zaległych świadczeń z tytułu uprawnień kombatanckich wraz z odsetkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało prawo, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę na fakt, iż postępowanie w badanej sprawie, wszczęte zostało na skutek pisma skierowanego do organu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Ł. Tym niemniej z załączonego doń odpisu pozwu, wniesionego przez skarżącą do Sądu Okręgowego w Łodzi wynika, iż przedmiotem jej żądania było również zaliczenie jej okresu pobytu na deportacji do pracy przymusowej do okresów represji, określonych w ustawie z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Jak wynika zaś z treści cytowanego pisma, postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 12.maja 2005r., wydanym w sprawie o sygn. akt IX U 2921/04 umorzone zostało postępowanie z odwołania T.R. od decyzji ZUS, Oddział w Ł. w sprawie przyznania dodatku kombatanckiego i ryczałtu energetycznego. Pozew, w części dotyczącej zaliczenia dłuższego okresu represji z tytułu pobytu na deportacji, przekazany został natomiast Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jako organowi właściwemu. Oznacza to, iż postępowanie w istocie zainicjowane zostało przez T. R., przy czym żądanie (w tej części) skierowane zostało przezeń do organu niewłaściwego (ZUS, Odział w Z.) Rozważenia wymagała również kwestia trybu, który wdrożony został przez organ, dla załatwienia wniosku skarżącej. Jak zatem słusznie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w pozwie z dnia 3.listopada 2004r. nie zostały przytoczone okoliczności mogące świadczyć o istnieniu podstaw do wznowienia postępowania, zakończonego decyzją z dnia [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...], tym bardziej zaś przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności wspomnianych decyzji. Prawidłowo zatem, żądanie skarżącej, nie wskazującej oczekiwanego trybu postępowania, potraktowane zostało jako wniosek o uchylenie bądź zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a., z powołaniem się na brzmienie normy art. 235 § 1 k.p.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.maja 2005r., sygn.akt OSK 1099/04, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 165733). Przechodząc zaś na grunt rozważań merytorycznych, dotyczących badanej sprawy wskazać należy, iż ani pierwotnie sformułowany przez skarżącą wniosek (zaliczenia do okresu represji, o której mowa w ustawie z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach..., pracy przymusowej wykonywanej na terenie III Rzeszy) ani też wyrażone w toku postępowania administracyjnego i przed sądem żądanie wypłaty "zaległych" świadczeń z tytułu przyznanych je uprawnień kombatanckich, nie mogły skutkować zmianą decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] o przyznaniu skarżącej uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. w wymiarze jednego miesiąca. Jeżeli bowiem chodzi o deportacje do pracy przymusowej, to uprawniania z tego tytułu regulowane są ustawą z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Praca, wykonywana w tych warunkach, nie stanowi natomiast podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, o których mowa w ustawie z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wniosek skarżącej w przedmiocie uprawnienia do wspomnianego świadczenia został zaś rozstrzygnięty decyzją ostateczną z dnia [...] Nr [...]. Jeżeli natomiast chodzi o orzekanie w przedmiocie wyrównania skarżącej świadczenia od dnia złożenia wniosku oraz przyznanie odsetek z tego tytułu, to w tym zakresie, wiążąca interpretacja przepisów prawa zawarta została w uzasadnieniu wyroku tutejszego Sądu z dnia [...], wydanego w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 1772/03. Zgodnie natomiast z treścią art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera zatem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte są także przyszłe – ewentualne – postępowania administracyjne w sprawie (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.marca 1999r., sygn.akt IV SA 527/97, niepub.w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 47275). Oznacza to, że pogląd prawny wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej wyroku pozostawał wiążący zarówno dla organów, rozpatrujących wniosek T.R. jak i dla Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Tym samym więc za przesądzone uznać należało, iż rozpatrzenie żądania skarżącej, dotyczące wypłaty "zaległych" kwot od dnia złożenia wniosku w organie oraz przyznania jej odsetek z tego tytułu nie należy do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Tym samym więc, podnoszone przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy poczucie krzywdy, spowodowane zwłoką w załatwieniu jej wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich i związane z tym żądanie "wyrównania zaległości", nie mogło skutkować zmianą decyzji z dnia [...]O roszczeniach odszkodowawczych bowiem, związanych czy wynikających z bezczynności organu administracji, orzekają sądy cywilne. Biorąc pod uwagę powyższe, wobec braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o jej oddaleniu. Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), orzeczono zaś o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu skarżącej żądnego wynagrodzenia, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.