II SA/Łd 45/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dominika Człapińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze oddala skargę. LS II SA/Łd 45/17 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. przyznał M.B. świadczenie wychowawcze na A.B. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Decyzja ta została następnie uchylona przez ten sam organ decyzją z dnia [...] z uwagi na fakt, że w dniu 30 września 2016 r. M.B. złożyła wniosek o świadczenia rodzinne, załączając dokument potwierdzający przebywanie J.B. (ojca dziecka) na rencie rolniczej. Na tej podstawie organ I instancji dokonał weryfikacji dochodów rodziny. Po ponownym przeliczeniu dochodu ustalono, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 809,69 zł, co przekracza próg dochodowy przyjęty do świadczeń wychowawczych, to jest 800 zł na osobę. Zatem strona nie była uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego. W odwołaniu od ww. decyzji M.B. podniosła, że organ I instancji nie wziął uwagę okoliczności, że jej dochody zmalały, gdyż od 9 lutego 2016 r. pracuje wprawdzie w tej samej firmie, jednak na 3/4 etatu, a nie na cały etat, jak w latach 2014-2015. Na skutek tego jej dochody zmniejszyły się o 1/4. Nastąpiło więc obniżenie dochodu całej rodziny, a tym samym miesięczny dochód na jednego członka rodziny również uległ zmniejszeniu i wynosi 629,46 zł. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.), dalej ustawa, stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zgodnie z art. 5 ust. 3 świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Zatem w przypadku świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko prawo do świadczenia uzależnione jest od dochodu rodziny. W myśl art. 2 pkt 1 ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy). Dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy). Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Pojęcie utraty dochodu zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 19 ustawy. W myśl tego przepisu utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną m.in. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c). Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Według art. 48 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 ustawy). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu, (art. 48 ust. 2 ustawy). Organ odwoławczy wskazał, że akta sprawy (m.in. zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 20 kwietnia 2016 r. oraz informacja z systemu informatycznego ZUS na temat odprowadzonej składki na ubezpieczenie zdrowotne) potwierdzają, że dochód rodziny skarżącej w 2014 r. wyniósł 20 013,49 zł. Bezsporne również jest, że J.B., decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...], nabył prawo do renty rolniczej od dnia 3 marca 2016 r. do dnia 31 marca 2019 r. w kwocie 760,29 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 20 lit d) ustawy uzyskanie renty jest równoznaczne z uzyskaniem dochodu. Zatem kwotę tego świadczenia należało doliczyć do dochodu rodziny. Strona nie negując w odwołaniu tych okoliczności, wskazała wyłącznie, że jej dochody zmniejszyły się, co potwierdziło załączone porozumienie zmieniające warunki umowy o pracę oraz związane z tym obniżenie wynagrodzenia za pracę. Kolegium, powołując się jednak na orzecznictwo sądowe powstałe na tle stosowania ustawy o świadczeniach rodzinnych odnośnie do pojęć uzyskania i utraty dochodu, wskazało, że przesłankę dla uznania "utraconego dochodu" stanowić może wyłącznie utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia, czyli rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy, nie zaś samą modyfikacją warunków wykonywania tegoż stosunku (zmianą warunków pracy i płacy). Jest to pogląd oparty na literalnym brzmieniu ustawy. W ocenie organu II instancji dochód rodziny strony przekroczył zatem ustawowe kryterium. Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M.B., wnosząc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i ponowne przeliczenie dochodu jej rodziny uwzględniając tak dochód nabyty, jak i utracony. W uzasadnieniu skargi jej autorka stwierdziła, że nie do przyjęcia jest pogląd, że pomniejszenie dochodu rodziny o dochód utracony jest możliwe tylko w przypadku, gdy straci ona wszelkie źródła utrzymania. Utrata bowiem może polegać nie tylko na zupełnej stracie czy zaniku, ale także na ubytku. Pod pojęciem utraty dochodu kryje się więc także i odpadnięcie tylko niektórych źródeł tego dochodu, o ile zostały one utracone w sposób faktyczny i bezpowrotny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Podkreślenia wymaga, że nie jest kwestionowane przez skarżącą, że uzyskanie przez ojca dziecka prawa do renty rolniczej należało potraktować jako dochód uzyskany w rozumieniu art. 7 ust. 3 ustawy. Sąd też nie ma wątpliwości w tym względzie. Prawidłowo zatem organy do dochodu rodziny zaliczyły dochód uzyskany przez J.B. z tytułu renty rolniczej w celu obliczenia dochodu na osobę w rodzinie uprawniającego do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, w myśl art. 5 ust. 3 ustawy. Nie są też kwestionowane ustalenia organów dotyczące kwot uzyskiwanych przez rodzinę dochodów. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest więc jedynie to, czy zmiana warunków umowy o pracę skarżącej, jaka nastąpiła poprzez zawarcie z dotychczasowym pracodawcą porozumienia z dnia 9 lutego 2016 r., wskutek którego czas pracy skarżącej zmniejszył się o 1/4 etatu, a co za tym idzie zmniejszyło się i jej wynagrodzenie, traktować jako dochód utracony w rozumieniu ustawy. Pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 ustawy). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy). W niniejszej sprawie skarżąca uzyskała prawo do świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Organ I instancji ustalił to prawo biorąc pod uwagę dochody rodziny z roku 2014. Tymczasem od marca 2016 r. ojciec dziecka nabył prawo do renty rolniczej, która została uznana za dochód uzyskany w rozumieniu art. 7 ust. 3 ustawy, co spowodowało, że organ uznał, że dochód na osobę w rodzinie przekroczył ustawowe kryterium 800 zł, uprawniające do otrzymywania świadczenia na pierwsze dziecko i w oparciu o art. 27 ust. 1 uchylił ostateczną decyzję o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego z dnia [...]. Strona skarżąca reprezentuje pogląd, że skoro od zawarcia porozumienia z pracodawcą z dnia 9 lutego 2016 r. zarabia mniej, to kwota pomniejszonego dochodu stanowi dochód utracony i nie powinien on zostać uwzględniony przy obliczeniu dochodu rodziny. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W myśl art. 2 pkt 19 utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.), utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, utratą świadczenia rodzicielskiego, utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.). Przepis art. 2 pkt 19 ustawy zawiera zamknięty katalog przesłanek kwalifikujących utratę dochodu. Wśród wymienionych przesłanek ustawodawca nie wymienił - jako powodu utraty dochodu - obniżenia kwoty wynagrodzenia. Skoro wyraźnie wymieniono jedynie kwestię "utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (pkt 19c), to nie było podstaw do rozpatrywania okoliczności wiążących się ze zmianą warunków pracy, z których wynikało obniżenie wynagrodzenia jako utraty dochodu w ramach przesłanki wymienionej w art. 2 pkt 19 lit c) ustawy. Zmiana warunków pracy, w wyniku której obniżono wynagrodzenie, nie jest tożsama z jej utratą, ani z utratą dochodów w rozumieniu ustawy. Prawidłowo zatem organy przyjęły w niniejszej sprawie, że w przypadku obniżenia wynagrodzenia za pracę, przy trwającym stosunku pracy, nie następuje utrata dochodu w rozumieniu art. 7 ust. 3 ustawy, którego nie uwzględnia się w dochodzie stanowiącym podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Treść tych przepisów, według ich brzmienia literalnego, nie nasuwa wątpliwości co do rozumienia "utraconego dochodu". Gdy mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, a także wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło. Odpowiednio zatem utrata zatrudnienia oznacza utratę pracy świadczonej na podstawie umowy o pracę lub innych umów, nie oznacza natomiast zmiany warunków pracy i płacy, polegającej na obniżeniu, czy podwyższeniu wynagrodzenia, przy trwaniu stosunku pracy. Gdy z osobą wnioskującą o przyznanie świadczenia wychowawczego rozwiązany zostanie stosunek pracy lub zostanie rozwiązana inna z umów wymienionych, czyli w sytuacji, gdy osoba ta utraci jedno ze źródeł dochodu mające umocowanie w określonym stosunku prawnym, to wówczas może odliczyć dochód utracony. Gdy treść przepisu prawa według jego brzmienia literalnego nie nasuwa wątpliwości nie ma potrzeby posiłkować się wykładnią systemową czy funkcjonalną w procesie stosowania prawa. Przyjęcie wykładni proponowanej przez skarżącą prowadziłoby do rozszerzenia ustawowego katalogu przyczyn "utraty dochodu" . Przy zastosowaniu tego rodzaju wykładni również zmiana warunków pracy i płacy polegająca na podwyższeniu wynagrodzenia prowadziłaby do powiększenia uzyskanego dochodu (wyrok NSA z 10 listopada 2016 r., I OSK 1368/16). Zatem organy administracji prawidłowo wyliczyły dochód rodziny skarżącej, dochodząc w wyniku tych wyliczeń do wniosku, że przekroczone zostało kryterium dochodowe stanowiące ustawowy wymóg przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Niewątpliwie rodzina skarżącej jest w trudnej sytuacji materialnej, jednakże decyzja o ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego nie jest decyzją uznaniową. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji. lf