II SA/Łd 450/05

Dnia 15 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Referendarz sądowy Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi R. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej 1. oddala skargę; 2. nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata P. K., Kancelaria Adwokacka w Ł. ul. A 53 kwotę 300,00 (trzysta) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpatrzeniu wniosku R. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy uchylił swą decyzję z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania R. M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, przewidzianego ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz.395, z późn. zm.), oraz przyznał jej uprawnienie do tego świadczenia w maksymalnym wymiarze, określonym w art. 3 ust. 1 powołanej ustawy. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, iż ponowna analiza wniosku strony oraz zgromadzonych materiałów dowodowych wykazała, iż strona nie była deportowana (wywieziona) z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy, lecz urodziła się w dniu 6 maja 1942 r. w miejscu pracy przymusowej swojej matki, już po fakcie jej deportacji. Wskazał przy tym, iż podstawę prawną wydania odmownej decyzji stanowił przepis art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.), zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z przepisu tego wynika zatem, iż jednym z koniecznych warunków, który spełniać musi osoba ubiegająca się o świadczenie pieniężne jest fakt jej deportacji, czyli wywiezienie na terytoria wskazane w cytowanym przepisie. Warunku tego ze względów oczywistych nie spełniają osoby, które urodziły już w czasie wykonywania pracy przymusowej przez ich deportowane matki. Pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 5/98, w którym stwierdził, iż "(...) rozszerzająca wykładnia przepisu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy nie byłaby uprawniona jako sprzeczna z brzmieniem przepisu, który nie przewiduje wyjątków od wymogu deportacji i wykraczająca poza wskazany w tytule ustawy zakres regulacji...". Organ ten podkreślił przy tym, iż zasadnicza zmiana tak przedstawiającej się sądowej wykładni art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy odnośnie osób urodzonych na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych nastąpiła w wyroku NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OSK 135/04. W wyroku tym NSA wyraził bowiem pogląd, iż "... o deportacji (wywiezieniu) można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót". Pogląd ten podzielił także Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w piśmie z dnia 22 października 2004 r., l.dz. BO-4660-1/04, nie znajdując podstaw do wystąpienia z wnioskiem o podjęcie uchwały przez skład 7 sędziów NSA, wyjaśniającej przepis art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...). W związku z powyższym uznać należało za zasadny wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznania jej uprawnienia do świadczenia, o którym mowa w powołanej wyżej ustawie i uznać za udowodniony wskazany przez nią okres represji od 6 maja 1942 r. do 30 kwietnia 1945 r. w miejscowości Letzin, pow. Demmin. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, R. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze tej, po przedstawieniu losów wojennych swoich i rodzeństwa oraz treści rozstrzygnięć administracyjnych i sądowych dotyczących uprawnienia do przedmiotowego świadczenia, wniosła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz.371, z późn. zm.), w tym: 1/ dodatku kombatanckiego w wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin ostatniej waloryzacji emerytur i rent w 1995 r.; 2/ ryczałtu energetycznego w wysokości 50 % taryfowych opłat za korzystanie z energii elektrycznej, gazowej i cieplnej na cele domowe, obliczonych na podstawie norm ilościowych ustalonych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, z uwzględnieniem nowych norm ilościowych ryczałtu energetycznego na cele domowe; 3/ dodatku kompensacyjnego w wysokości 15 % dodatku kombatanckiego, czyli 21.53 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2003 r., w związku z likwidacją ulg przy wykupie mieszkania na własność; 4/ opłat abonamentowych za radio i telewizję. Ponadto wniosła o przyznanie rekompensaty za wyrządzoną jej krzywdę i szkodę materialną za okres od dnia 1 października 1996 r. do dnia 31 marca 2005 r.; tj. za 102 miesiące, w łącznej kwocie 12.366,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosząc o jej oddalenie wskazał, iż decyzją z dnia [...] przyznał stronie uprawnienie do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 cyt. ustawy. Stwierdził przy tym, iż w skardze strona wnosi o wyrównanie przyznania uprawnienia do świadczenia i zaliczenie okresu wstecznego. Tymczasem art. 5 ust.1 ww. ustawy stanowi, iż "świadczenie wypłaca właściwy organ emerytalnorentowy na wniosek osoby uprawnionej, złożony w tymże organie wraz z decyzją stwierdzającą uprawnienie do tego świadczenia...". Wypłata świadczenia następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku, o który mowa w ust.1 (art.5 ust.2). Oznacza to więc, iż Kierownik Urzędu nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji z mocą wsteczną. Jednocześnie organ ten podkreślił, iż zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stronie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz.371). Podniósł także, iż w tej sprawie wydał w dniu [...] postanowienie Nr [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia o zawieszeniu postępowania, w związku z koniecznością uzyskania przez stronę potwierdzenia przez Prezesa IPN okoliczności, o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ww. ustawy. Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż podstawę świadczenia powinny stanowić przepisy ustawy o kombatantach (...). Wskazał przy tym, iż skarżąca pobiera świadczenie z tytułu deportacji i nie odmawia jego przyjęcia. Złożył ponadto wniosek o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo procesowe, które nie zostało opłacone ani części, ani w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W pierwszym rzędzie wyjaśnić jednak przyjdzie, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uwzględnienie skargi skutkujące uchyleniem zaskarżonej decyzji może nastąpić zaś tylko wówczas, gdy Sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej "upsa"/. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa. W tym też kontekście przede wszystkim wskazać należy, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.). Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Zgodnie zaś z przyjętym i obecnie ugruntowanym w orzecznictwie sądowym poglądem, o deportacji (wywiezieniu) w rozumieniu powołanego przepisu można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót (vide: wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OSK 135/04). Jak wynika z akt sprawy, skarżąca urodziła się w dniu 6 maja 1942 roku w miejscowości Letzin, stanowiącej miejsce pracy przymusowej matki, już po fakcie jej deportacji. Słusznie więc organ orzekający przyjął za udowodniony przez skarżącą okres represji w okresie od 6 maja 1942 r. do 30 kwietnia 1945 r. i na tej podstawie przyznał skarżącej uprawnienie do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze. Zgodzić się przy tym należy z organem, iż art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy nie daje podstawy do wydania decyzji o przyznaniu uprawnień do świadczenia z tytułu deportacji z mocą wsteczną. Stosownie bowiem do jego treści, świadczenie wypłaca właściwy organ emerytalnorentowy, na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z decyzją stwierdzającą uprawnienie do tego świadczenia (...). Przy czym wypłata świadczenia następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku, o który mowa w ust. 1 (ust. 2 powołanego artykułu). Ponadto, jak wynika z odpowiedzi na skargę, zostało wszczęte odrębne postępowanie administracyjne w sprawie przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371). W sprawie tej w dniu [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał postanowienie Nr [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia o zawieszeniu postępowania, w związku z koniecznością uzyskania przez stronę potwierdzenia przez Prezesa IPN okoliczności, o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ww. ustawy. W tym też postępowaniu, z chwilą jego podjęcia przez organ, rozważane będą okoliczności podniesione przez stronę wraz z ewentualnym rozważeniem możliwości przyznania jej uprawnień kombatanckich, o których mowa w tej ustawie. Z całą jednak pewnością w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła możliwość przyznania skarżącej przez organ orzekający uprawnień kombatanckich poprzez zmianę kwalifikacji zakresu przedmiotowego złożonego przez nią wniosku i przyjęcie, iż jest to wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie wyżej powołanej ustawy z jednoczesną zmianą przedmiotu prowadzonego przez ten organ postępowania administracyjnego z postępowania "w sprawie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego" na postępowanie "w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich". Zważywszy zatem, iż sprawa przyznania R.M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji została należycie wyjaśniona, a stan faktyczny sprawy spełniał hipotezę normy zawartej w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.), w ocenie Sądu organ orzekający prawidłowo uchylił swą decyzję z dnia [...] Nr [...] i przyznał stronie uprawnienie do świadczenia w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 wskazanej ustawy. Wyjaśnić przy tym należy, iż żądania skarżącej w zakresie roszczeń majątkowych związanych z wydaniem decyzji administracyjnej, w tym zwłaszcza dotyczące "rekompensaty za wyrządzoną krzywdę i szkodę materialną" nie podlegają właściwości sądu administracyjnego. Jak wynika bowiem z art. 3 § 2 upsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (§ 3 powołanego artykułu). Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 upsa, oddalił skargę. W kwestii kosztów orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), w związku z art. 250 oraz art. 205 § 2 upsa.