II SA/Łd 451/16

Dnia 23 sierpnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. R. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2016 roku w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wylewania fekaliów z szamba postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2016 roku. LS R. R. zaskarżył do sądu administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku, nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wylewania fekaliów z szamba. W toku postępowania skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2016r. Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie Starszego referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż wynikające z niego informacje nie potwierdziły, że sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 12 sierpnia 2016r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2016r. Skarżący podniósł, że koszty sądowe w przedmiotowej sprawie powinna pokryć sprawczyni wylewania fekaliów ze swojego szamba na działkę skarżącego, a więc nie ma znaczenia jego status materialny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1, 2 i 3 P.p.s.a.). Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Oznacza to, iż skarżący zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak żadnych podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie. Jak wynika z formularza PPF skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie są emerytami, utrzymują się ze świadczeń w łącznej kwocie 3.550 zł. Małżonkowie posiadają dwa mieszkania o powierzchni 64 i 42 mkw. o wartości odpowiednio 200.000 zł i 150.000 zł, działkę rekreacyjno-budowlaną o powierzchni 2175 mkw. o wartości 200.000 zł. Skarżący wskazał również, że zgromadził oszczędności w kwocie 70.000 zł i posiada inne prawa majątkowe o wartości 3.000 zł. Skarżący jest ponadto współwłaścicielem trzech samochodów osobowych, których łączna wartość wynosi wg. skarżącego ok. 14.000 zł. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że miesięczne koszty utrzymania mieszkań i nieruchomości to kwota ok. 1.880 zł. W związku z powyższym stwierdzić należy, że osiągany w rodzinie skarżącego dochód, nawet po odliczeniu bieżących wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem siebie i rodziny, pozwolił skarżącemu na zgromadzenie majątku o znacznej wartości, co swobodnie pozwala zarówno na opłacenie kosztów sądowych, jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie. Posiadanie bowiem kilku nieruchomości znacznej wartości, kilku samochodów, a także oszczędności pieniężnych, opiewających na kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych świadczy o tym, że w żaden sposób nie można uznać, że skarżący jest osobą ubogą i nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W tym miejscu należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która posiada znaczny majątek, w tym oszczędności pieniężne, opiewające na kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych. Nie ulega wątpliwości, że skarżący ma środki na pokrycie kosztów postępowania oraz ustanowienie adwokata bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Tymczasem uszczerbek w majątku skarżącego nawet nie będzie musiał wiązać się z koniecznością obniżenia stopy życiowej jego rodziny. Ponadto błędnie skarżący twierdzi, że koszty postępowania winny obciążać tę osobę, którą skarżący wini za zalewanie jego działki. Zgodnie bowiem z art. 214 § 1 P.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Bez znaczenia przy jest tym fakt, że postępowanie administracyjne wszczęte zostało działaniem osoby trzeciej. Na wstępnym etapie postępowania sądowego koszty ponosi strona, która wnosi skargę do sądu. Uiszczenie wpisu sądowego jest wymogiem formalnym, po spełnienia którego dopiero rozpoczyna się sądowa kontrola zaskarżonej decyzji. Na tym etapie postępowania nie można jeszcze przesądzać o zasadności skargi. Przypomnieć natomiast należy, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 P.p.s.a.). Jednakże żaden z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości obciążania kosztami postępowania sądowego innego uczestnika tego postępowania, który nie podejmuje czynności podlegających opłacie lub powodujących wydatki. Zgodnie z art. 260 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, co oznacza, że wydane na podstawie ww. przepisów orzeczenie jest ostateczne, a więc nie podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. A. P.