II SA/Łd 453/19

Dnia 24 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Mariola Kaźmierczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2019 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. D. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. M.K. Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - w skrócie: "k.p.a." - oraz art. 25 ust. 1, ust. 3, ust. 7, ust. 8, ust. 9, ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) - zwanej dalej: "ustawą" - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., nr [...], odmawiającą A. M. umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dzieci: N. M. i K. K. za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 lipca 2018 r. w wysokości 9000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz umarzającą w części kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko: K. K. za okres od 1 maja 2018 r. do 31 lipca 2018 r. w wysokości 1500,00 zł wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w wysokości 61,18 zł, co łącznie stanowi kwotę 1561,18 zł. Kolegium w pierwszej kolejności przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz motywy jakimi kierował się organ I instancji wydając opisaną wyżej decyzję. Następnie organ II instancji wskazał, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji A. M. podkreśliła, że w zakładzie karnym przebywa od 27 października 2017 r. zaś decyzja orzekająca o przyznaniu ww. świadczeń na dzieci została wydana [...] października 2017 r. Wszystkie świadczenia zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem tzn. na wychowanie dzieci: N.M. i K. K., które od pobytu w Zakładzie Karnym pozostawały pod opieką jej partnera i ojca jej syna. Podniosła także, że przebywając w zakładzie karnym nie mogła pobrać ww. świadczeń. Podkreśliła, że w zakładzie karnym pracuje odpłatnie w A jako szwaczka. Jej wynagrodzenie miesięczne wynosi ok 425,00 zł. Nie jest w stanie zwrócić tak wysokiej kwoty, której faktycznie nie pobrała. Zdaniem odwołującej, orzekając o umorzeniu w części ww. świadczeń i zmniejszając kwotę zwrotu o 2075,95 zł nie wzięto pod uwagę jej trudnej sytuacji materialnej. Podkreśliła, że pracuje w systemie akordowym i w związku z tym jej miesięczne wynagrodzenie jest zróżnicowane. Dalej Kolegium wyjaśniło, że A. M. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym Nr [...] w G.. Jest zatrudniona odpłatnie na podstawie skierowania do pracy przez Dyrektora Zakładu Karnego Nr [...] w G. i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie. Przed umieszczeniem w zakładzie karnym rodzina A. M. składała się z trzech osób: wnioskodawczyni oraz jej dwójki dzieci N.M. i K. M.. Z wniosku złożonego do organu pierwszej instancji 30 sierpnia 2017 r. wynika, iż A. M. jest panną, zaś dochód rodziny wnioskodawczyni, osiągnięty w 2016 r. wyniósł 0 zł. Według organu II instancji okoliczność pobytu A. M. w zakładzie karnym, choć bez wątpienia trudna, nie stanowi podstawy do umorzenia powoływanej kwoty. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest bowiem okolicznością obiektywną, lecz stanowi pewien efekt działań odwołującej, z powodu, których znalazła się w wyżej wymienionym miejscu. Ponadto pobyt A.M. w zakładzie karnym ma charakter tymczasowy, gdyż koniec kary pozbawienia wolności przypada na dzień [...] czerwca 2020 r. Nie ma zatem przeszkód, aby po odbyciu ww. kary odwołująca podjęła kroki zmierzające do znalezienia bardziej dochodowego zatrudnienia, tym bardziej, iż strona jest osobą młodą, zdrową i zdolną podjąć pracę zarobkową. Kolegium wskazało, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń ma charakter wyjątkowy, zaś wynik postępowania w tym przedmiocie zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną uznane przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Pojęcie szczególnie uzasadnionych okoliczności należy interpretować, biorąc pod uwagę fakt, iż sama trudna sytuacja materialna rodziny nie uzasadnia umorzenia należności. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja ta będzie szczególna i to na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Chodzi więc o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, sytuacje nagłe, niespodziewane. W ocenie organu odwoławczego nie ma przeszkód, aby otrzymane kwoty z wynagrodzenia za pracę, choć bez wątpienia niewielkie, A. M. przekazywała na spłatę ww. świadczeń, które zostały nienależnie pobrane. Zakład karny zapewnia bowiem każdej osobie, odbywającej karę pozbawienia wolności niezbędne warunki, umożliwiające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak m.in. nocleg, wyżywienie, których odwołująca nie musi pokrywać z własnych środków pieniężnych, w sytuacji, w której przebywałaby na wolności. Organ II instancji podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie decyzja Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., nr [...]. Okoliczności podniesione przez odwołującą w treści odwołania tj. dotyczące nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego - nie mogą zostać uwzględnione, z uwagi na to, że wykraczają poza przedmiot niniejszego postępowania. Odnoszą się bowiem do decyzji, która to jest decyzją ostateczną. Zatem, w przedmiotowej sprawie, niedopuszczalne jest ponowne weryfikowanie, czy świadczenie wychowawcze wypłacone A. M. na dzieci: K. K. i N. M. za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 lipca 2018 r. spełniają znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 25 ust. 2 ustawy. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła A. M. podnosząc argumenty tożsame co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W świetle treści przytoczonego przepisu w pierwszym rzędzie podnieść należy, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie jak i sąd administracyjny oceniający zgodność z prawem zaskarżonej decyzji organu administracji nie mają uprawnień do weryfikowania ostatecznych decyzji o uznaniu świadczeń za nienależne. Przedmiotem rozpoznania sądu jest bowiem jedynie legalność decyzji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, wobec czego argumenty i zarzuty skarżącej dotyczące niezasadności decyzji uznających świadczenie za nienależnie pobrane pozostały poza polem rozważań sądu. Po wtóre zważyć należy, że zaskarżona decyzja, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji ma charakter uznaniowy. Kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny ogranicza się do zbadania, czy organ administracji orzekający w sprawie nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podkreślić zatem należy, iż wobec decyzji wydanych w tym trybie sąd administracyjny obligowany jest zbadać, czy decyzja taka podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Sąd administracyjny kontroluje zatem prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Dokonując wykładni tego przepisu należy mieć zawsze na uwadze, że wprowadza on wyjątek od zasady sformułowanej w art. 25 ust. 1 ustawy, który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Badając rozpoznawaną sprawę pod tym kątem sąd administracyjny nie dostrzegł w postępowaniu organów istotnych uchybień, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Ustalone zostały wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia, związku z czym przyjęty stan faktyczny należy uznać za prawidłowy. Wnioski wysnute przez organy zachowują walor racjonalności zaś rozstrzygnięcie jest należycie uzasadnione. Po trzecie zaś zauważyć wypada, że zgodnie z art. 25 ust. 10 u.ś.r. organ może dokonać takiego umorzenia, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. To do organu I instancji należy zatem ocena możliwości zastosowania ulg w spłacie nienależnie pobranego świadczenia. O ile ta ocena w sposób zasadniczy nie kłóci się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, logicznym rozumieniem i zasadami doświadczenia życiowego, to nie może być skutecznie podważona w trybie skargi sądowoadministracyjnej. W rozpoznawanej sprawie sąd podziela stanowisko organów obu instancji, iż pozbawienie skarżącej wolności nie stanowi przesłanki umorzenia należności. Co oczywiste, w żadnym razie nie można uznać jej za szczególnie uzasadnioną okoliczność w rozumieniu art. 25 ust. 10 cytowanej ustawy. Skarżąca pracuje, otrzymuje wynagrodzenie, które, choć niewielkie, jednak pozwala na systematyczne regulowanie należności wynikających z decyzji o uznaniu pobranego świadczenia za nienależne. Rację ma też organ podnosząc, że przebywając w warunkach zakładu karnego skarżąca ma zabezpieczone podstawowe potrzeby życiowe, wobec czego nic nie stoi na przeszkodzie by przeznaczała na obciążające ją zobowiązania otrzymywane wynagrodzenie. Warto też zaznaczyć, że organy obu instancji uznały, że od chwili uznania ojcostwa w stosunku do syna skarżącej K. K. przez partnera skarżącej R.K., tj. od maja 2018 r., (czyli od miesiąca, w którym złożono stosowne oświadczenie) R.K. spełniał warunki do przyznania mu świadczenia na K., bowiem od tej chwili był jego pełnoprawnym opiekunem. Wobec tego uznały, że skoro R.K. mógłby otrzymywać świadczenie na K. (gdyby złożył stosowny wniosek), to cel świadczenia wypłaconego skarżącej został w istocie spełniony, w związku z czym umorzyły tak oznaczoną część świadczeń nienależnie pobranych. Sąd administracyjny akceptuje powyższe stanowisko uznając, że jest ono uzasadnione. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności i nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) należało orzec jak w pkt 1 sentencji. O wynagrodzeniu dla działającego z urzędu pełnomocnika skarżącej, będącego adwokatem, orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. z 2019 r., poz. 18).