II SA/Łd 456/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi R. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku R. M., odmówił zmiany własnej decyzji z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że R. M. złożył wniosek o zmianę wydanej przez ten organ decyzji z dnia [...] o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...], odmawiającej wnioskodawcy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w P. i w K. za okres od maja 1942r. do marca 1945r. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona w powyższym okresie pracowała przymusowo w P. i w K., tj. na terenie II Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939r. Tymczasem praca wykonywana na terenie państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. nie stanowiła represji w rozumieniu powołanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. Wniosek strony o zmianę decyzji nie zasługiwał zatem na uwzględnienie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. M. wskazał, że tereny, na których pracował, należały do III Rzeszy do tzw. "Faterlandu". Zdaniem strony, świadczenie pieniężne przysługuje mu, skoro służy ono "nawet dzieciom urodzonym w czasie II wojny światowej na terenach III Rzeszy i przez nią okupowanych". Skarżący powołał się nadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lipca 2005r., który jego zdaniem daje mu podstawy do wystąpienia z ww. żądaniem. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę wniosku z dnia 22 listopada 2005r. do rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wskazał, że skarżący w dniu 22 listopada 2005r. złożył "odwołanie" od decyzji z dnia [...] wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Kierownik Urzędu rozpoznając ów wniosek, jako wniosek o uchylenie ww. decyzji z [...] złożony w oparciu o art. 154 k.p.a., popełnił błąd, gdyż działał wbrew intencjom strony. Ponieważ zatem wniosek strony nie został w istocie rozpoznany, Kierownik Urzędu uchylił kwestionowaną decyzję i przekazał sprawę wniosku do rozpoznania. Od powyższej decyzji R. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z treści skargi wynika, że strona nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i żąda przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu wykonywania pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Poza argumentami merytorycznymi, skarżący podniósł, że jego wniosek z 22 listopada 2005r. dotyczył w istocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przyczyną uchybienia terminu był wypadek, w którego wyniku skarżący złamał rękę, przebywał w szpitalu i przechodził rehabilitację. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, po myśli § 2 tego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej jako p.p.s.a. – lub jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego, w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Podstawowe znaczenie dla oceny prawidłowości decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] ma ustalenie istoty żądania R. M. zawartego w piśmie z dnia 22 listopada 2005r. W piśmie tym, zatytułowanym "odwołanie", skarżący zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego ( w tym przypadku chodziło o wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ) od decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Wskazał następnie na okoliczność uzasadniającą wniosek, tj. swój stan zdrowia. Ponadto pismo skarżącego zawiera wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia [...] Początkowo Kierownik Urzędu potraktował pismo skarżącego jako wniosek o zmianę decyzji z dnia [...] w trybie art. 154 k.p.a. i decyzją z dnia [...] odmówił zmiany ww. decyzji z [...] Rozstrzygnięcie to było wadliwe. Na organach administracji ciąży obowiązek czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 k.p.a.). Jeśli zatem charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości, organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony (por. wyrok NSA z 11.6.1990 r., I SA 367/90, ONSA z 1990 r., nr 2–3, poz. 47). Powinien zatem w takiej sytuacji wezwać stronę do dokładnego określania jej żądania. Powyższy obowiązek nie może jednak prowadzić do rozpoznania wniosku strony postępowania administracyjnego, wbrew jego oczywistej treści. O tym, jaki charakter ma pismo strony, decyduje bowiem sama strona. Organ administracji publicznej związany jest żądaniem strony i nie może zmieniać jego treści przez uruchomienie według jego oceny właściwego trybu postępowania. Złożone przez R. M. w niniejszej sprawie pismo zawierało dwa wnioski. Pierwszy dotyczył przywrócenia terminu procesowego i jest, w ocenie Sądu, bardzo czytelny. O intencji skarżącego świadczy zresztą nie tylko treść wniosku, ale również jego uzasadnienie. Skarżący wskazał, że uległ wypadkowi (złamał rękę), w związku z czym dwukrotnie przebywał w szpitalu, przechodził rehabilitację i dalsze leczenie w domu. Podał zatem okoliczności, które mogły służyć wykazaniu braku winy w uchybieniu terminu (art. 58 § 1 k.p.a.). Pismo skarżącego zawiera ponadto sam środek odwoławczy (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), dla którego określony był termin. W ten sposób strona zamierzała dopełnić czynności, dla której określony był termin, co również stanowi przesłankę uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu (art. 58 § 2 zd. 2 k.p.a.). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpoznając wniosek skarżącego niezgodnie z jego intencją i wydając decyzję w dniu [...] w oparciu o art. 154 k.p.a., naruszył zatem, w sposób rażący przepisy prawa, tj. art. 7 i 9 k.p.a. Będąc bowiem zobowiązanym do załatwienia sprawy administracyjnej (wniosku skarżącego o przywrócenie terminu), w istocie sprawy tej nie załatwił, tj. nie rozpoznał wniosku strony. Po złożeniu przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dostrzegł swój błąd i zaskarżoną decyzją z dnia [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] Tym samym Kierownik Urzędu, wydając decyzję, zaskarżoną do sądu administracyjnego przez R. M., postąpił zgodnie z prawem. W tym stanie sprawy sąd, uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.