II SA/Łd 461/13

Dnia 11 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant sekretarz Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2013 roku sprawy ze skargi H. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. R. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1, art 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), odmówił H. M. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza wysiedlenie strony w okresie okupacji z miejsca stałego zamieszkania do pobliskiej miejscowości R., jednak nie potwierdza wykonywania na wysiedleniu, przez matkę wnioskodawcy pracy przymusowej (z nakazu niemieckich władz okupacyjnych), której niepodjęcie groziło sankcjami karnymi (represjami). H. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując w jego treści, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia. Wskazał, że urodził się 19 września 1939r., a jego matka przez całą wojnę opiekowała się nim i jego starszą o 4 lata siostrą. W zimie 1939r. gospodarstwo należące do jego rodziców zajęli Niemcy, przesiedlając matkę wnioskodawcy wraz z dziećmi do pracy przymusowej w gospodarstwie niemieckim w miejscowości R., gdzie pracowała w polu i przy trzodzie chlewnej, dodatkowo dorabiając by móc wyżywić dzieci. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art.127 § k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a), art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) utrzymał w mocy wskazaną na wstępie własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż H. M. ubiega się o przyznanie przedmiotowego świadczenia z tytułu pracy wykonywanej przez jego matkę J. M. w miejscowości R., w gminie W. Na dowód doznanych represji przedłożył ankietę matki kierowaną w dniu 3 maja 1952r. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w S. oraz kartę osobową matki z dnia 31 lutego 1951r., w których jako miejsce zamieszkania w czasie okupacji wskazano miejscowość R. Organ dalej wyjaśnił, iż w trakcie przeprowadzonego postępowania uzyskano dodatkowe dowody, tj. oświadczenie J. M. z dnia 4 listopada 2012r. oraz kserokopie dokumentów J. M. znajdujące się w Archwium Urzędu oraz Archiwum Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie", z których wynika, że w latach 1940 - 1945 przebywał on na terytorium III Rzeszy w miejscowości L. Z uwagi na powyższe organ przesłuchał świadka na okoliczność posiadania wiedzy dotyczącej represji jakim podlegał wnioskodawca. Dopuszczono także dowód z przesłuchania starszej siostry wnioskodawcy L. K. oraz samego zainteresowanego. Z uzyskanych informacji, w ocenie organu, wynika, iż rodzice H. M. wraz nim i jego siostrą L. mieszkali przed wojną w miejscowości S., gminie W. Rodzina posiadała gospodarstwo rolne. Ojciec wnioskodawcy po wybuchu wojny został powołany do wojska i trafił do niewoli. Matka wraz z córką pozostała w S. H. M. urodził się już po rozpoczęciu wojny w dniu 19 września 1939r., zaś dwa miesiące później jego rodzina została wysiedlona, a ich gospodarstwo rolne zostało przejęte przez władze okupacyjne. Rodzina wnioskodawcy trafiła do znajdującej się w tej samej gminie wsi R. Pobyt w tej miejscowości potwierdzają zapisy w ankiecie i karcie osobowej z lat 50-tych matki strony. Według oświadczeń wioskodawcy i jego siostry, w czasie pobytu w R. mieszkali w stodole (latem) i oborze (zimą). Warunki pobytu były bardzo ciężkie, jedzenie można było kupić jedynie na kartki. Matka pracowała u Niemca (nie jest znane jego nazwisko) oraz dorywczo u okolicznych Polaków, w zamian otrzymując mleko dla dzieci. Organ podkreślił, iż J. M. w protokole przesłuchania nadesłanym w dniu 7 lutego 2013r. nie potwierdził informacji zawartych w swoim oświadczeniu z dnia 4 listopada 2012r., wyjaśniając, że wszelką wiedzę dotyczącą rodziny M. posiada z ich opowiadań usłyszanych po wojnie. Świadek potwierdził, że z uwagi na fakt, że w czasie okupacji przebywał w Niemczech wie jedynie, że rodzina M. została wysiedlona z gospodarstwa rolnego i nie są mu znane fakty dotyczące dalszych losów rodziny, w szczególności czy matka wnioskodawcy – J. M. - została skierowana do pracy z nakazu okupanta czy też została wysiedlona ze swojego miejsca zamieszkania i sama podjęła pracę w miejscowości do której ją przesiedlono, by utrzymać swoje dzieci. Organ dodał, że bezspornie rodzina wnioskodawcy została zmuszona do opuszczenia należącego do niej gospodarstwa, które zostało przekazane pod zarząd niemiecki i zamieszkała w położonej w tej samej gminie miejscowości R. Jednak zdaniem organu w przedmiotowym przypadku nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można bowiem ustalić, że matka wnioskodawcy została deportowana do miejscowości R. w celu wykonywania pracy przymusowej. Wprawdzie wnioskodawca twierdzi, że wywiezienie miało na celu deportację do pracy przymusowej, jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza jedynie wysiedlenie z miejsca zamieszkania, które było związane z zasiedlaniem tych terenów przez Niemców (przejęcie gospodarstwa rodziców). Zdaniem organu przymus podjęcia pracy przez matkę strony miał charakter ekonomiczny i związany był z koniecznością zdobycia pieniędzy podczas pobytu na wysiedleniu. Powyższą okoliczność potwierdziła także siostra wnioskodawcy L. K. w piśmie z dnia 25 stycznia 2013r., w którym stwierdziła, iż "aby nas utrzymać, nasza matka codziennie ciężko pracowała fizycznie za przysłowiowy 'kawałek chleba'. Praca trwała od świtu do zmierzchu i była bardzo ciężka, szczególnie dla młodej kobiety. W zależności od pory roku mama pracowała przy oporządzaniu inwentarza (krowy, świnie). Pracowała również na polu oraz przy produkcji torfu". Powyższą decyzję H. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w jej treści stwierdzając, iż materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na okoliczność, iż jego matka została deportowana wraz z dziećmi do pracy przymusowej w gospodarstwie niemieckim w miejscowości R. Zdaniem skarżącego podstawowym celem wysiedlenia była praca przymusowa na rzecz okupanta wykonywana przez jego matkę, zaś dodatkowo matka świadczyła pracę dorywczą by wyżywić dzieci. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 28 sierpnia 2013r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty podniesione w skardze, wskazując, iż matka skarżącego wraz z rodziną została deportowana do miejscowości R., gdzie wykonywała prace przymusową na rzecz okupanta, z związku z czym skarżący winien otrzymać wnioskowane świadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a.. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Sąd, badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, co uzasadniałoby uwzględnienie skargi. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), w szczególności przepisy art. 1 i art. 2 pkt 2, które określają przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest uzyskanie przedmiotowego świadczenia pieniężnego. Zgodnie z treścią tego przepisu, represją w rozumieniu ustawy jest m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej w granicach Państwa Polskiego na okres co najmniej 6 miesięcy. Deportacja oznacza przymusowe wywiezienie, związane z odizolowaniem od dotychczasowego środowiska, wymuszonym zerwaniem dotychczasowych więzi, bez możliwości powrotu czy swobodnego przemieszczania się. Stan deportacji najczęściej wiązał się z wyobcowaniem i życiem w otoczeniu wrogim, często różnym kulturowo i językowo w warunkach zasadniczo od tych w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Deportacja ta powiązana była z przymusem pracy niewolniczej i właśnie w konkretnym celu wykonywania takiej pracy wywiezienia dokonano. Tak więc między przymusowym, nagłym i zaskakującym dla osób poddanych tej formie represji wywiezieniem z dotychczasowego miejsca zamieszkania a pracą przymusową musiał istnieć ścisły, nierozerwalny związek. W przypadku H. M. spełnienie wskazanych przesłanek dotyczy nie tyle wprost samego skarżącego, ale jego matki, która zdaniem skarżącego była deportowana do pracy przymusowej. Niemniej jednak w przypadku dzieci orzecznictwo sądowo administracyjne przyjmuje, że nawet pomimo iż same dzieci te nie były zmuszane do pracy przymusowej podczas deportacji, to jednak przysługuje im prawo do świadczenia, o ile taka forma represji dotyczyła ich rodziców. Zdaniem sądu, w przedmiotowej sprawie organ dokonując wykładni przesłanek art. 2 ust. 2 ustawy trafnie wywiódł, że ten rodzaj represji, jakich doznała matka skarżącego i cała jego rodzina, choć niewątpliwie niosły ze sobą ogromne cierpienia nie były jednak tą formą represji, która z woli ustawodawcy uprawnia do uzyskania świadczenia pieniężnego w trybie omawianej ustawy. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazuje, że uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidziane w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym (...) nie przysługuje z tytułu wysiedlenia, lecz z tytułu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Analizując dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, zgodzić należy się z poglądem organu, wbrew stanowisku skarżącego, że brak jest w niniejszej sprawie przekonujących dowodów na to, aby przesiedlenie rodziny skarżącego wiązało się z deportacją do pracy przymusowej. Tym samym więc wnioski organu zasługują na akceptację. Podkreślić bowiem należy, że działania organu zmierzające do wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, nie przyniosły efektu w postaci potwierdzenia faktu deportowania matki skarżącego wraz z rodziną do pracy przymusowej i następnie wykonywania jej w takich właśnie warunkach. Zaznaczyć należy również, że i sam skarżący nie przedstawił w zasadzie w toku postępowania przekonujących dowodów, poza oświadczeniem własnym i siostry, tj. osób które w czasie wojny były kilkuletnimi dziećmi, znającymi realia wojenne, jak wskazał skarżący głownie z relacji matki, które potwierdzałyby spełnienie w niniejszej sprawie przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zasadnie organ stwierdził, iż na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można ustalić, że matka wnioskodawcy została deportowana do miejscowości R. w celu wykonywania pracy przymusowej. Wprawdzie skarżący podnosi, że wywiezienie miało na celu deportację do pracy przymusowej, jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jak zasadnie wskazał Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potwierdza jedynie wysiedlenie rodziny skarżącego z miejsca zamieszkania, które było związane z zasiedlaniem tych terenów przez Niemców (przejęcie gospodarstwa rodziców). W aktach sprawy brak jest natomiast dowodów świadczących o tym, że matka skarżącego została deportowana do pracy przymusowej. Przeprowadzone przez organ przesłuchanie stron i świadków w formie pisemnej nie pozwoliło na uzyskanie jakichkolwiek dalszych informacji potwierdzających stanowisko skarżącego. Trafnie zatem wywodzi organ, że represje, jakich doznawała rodzina skarżącego, choć niosły ze sobą ogromne cierpienia nie były tym rodzajem represji, który z woli ustawodawcy związany jest z uprawnieniem do świadczenia pieniężnego w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996r. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazuje, że uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidziane w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie przysługuje z tytułu wysiedlenia jako takiego, lecz z tytułu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Zdaniem Sądu, ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny dowodzi trafności wniosków Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że matka skarżącego nie była deportowana w celu pracy przymusowej. Materiał dowodowy zebrany w sprawie został poddany ocenie zgodnie z regułami określonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Organ ocenił wszystkie dowody przedstawione przez skarżącego i w sposób zgodny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wywiódł, dlaczego dowody te nie potwierdzają spełnienia przez skarżącego przesłanek uprawniających do świadczenia pieniężnego w trybie ustawy o świadczeniu pieniężnym. W konsekwencji sąd uznając, że kwestionowane przez stronę rozstrzygnięcie organu odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach zastępstwa procesowego sąd orzekł na mocy art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). B.A.