II SA/Łd 468/14

Dnia 17 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2014 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek i rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi S. M. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013, poz. 267) – w skrócie: "K.p.a." oraz art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.) – powoływana także jako: "ustawa", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. Organ I instancji powołaną decyzją orzekł o odmowie umorzenia M. J. odsetek od kwoty 6.230,00 zł oraz o odmowie rozłożenia na raty w wysokości 60,00 zł miesięcznie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej za okres od 1 października 2009r. do 30 września 2011r. i jednocześnie orzekł o rozłożeniu na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ww. okresie w wysokości 5.796,13 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień 31 grudnia 2013r. w wysokości 2.738,19 zł. oraz kosztami upomnień w wysokości 8,80 zł, na 43 raty. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło podniesione przez M. J. w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji argumenty, odnoszące się do jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Odwołujący się zakwestionował po pierwsze, rozstrzygnięcie organu I instancji w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek oraz rozłożenia na 43 raty w wysokości 200,00 zł miesięcznie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej za okres od 1 października 2009r. do 30 września 2011r. wskazując, że odmowa umorzenia odsetek, a z drugiej strony rozłożenie na 43 raty spłaty zadłużenia skutkować będzie wyłącznie powiększaniem się długu, którego nie będzie w stanie spłacić. M. J. podkreślił, że jest w stanie spłacać 60,00 zł miesięcznie i jest to granica jego możliwości finansowych. Następnie organ odwoławczy powołał się na treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podkreślając, że ustawodawca jako zasadę przyjął zwrot należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast wyjątek stanowi umorzenie bądź odroczenie, czy też rozłożenie na raty tejże należności. Kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia zaległości lub rozłożenia na raty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, pozostawiona została uznaniu organowi administracyjnemu. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o odroczenie terminu płatności. Dalej Kolegium wskazało, że na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji przez M. J. na rzecz uprawnionej P. J. Prezydent Miasta Ł. przyznał następujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego: decyzją z dnia [...], w wysokości 250,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. oraz decyzją z dnia [...], zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] na okres od 1 października 2010r. do 31 maja 2011r. w wysokości 250,00 zł miesięcznie, na okres od 1 czerwca 2011r. do 30 czerwca 2011r.w wysokości 255,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2011 r. do 30 września 2011r.w wysokości 325,00 zł miesięcznie. Ponieważ egzekucja świadczeń okazała się bezskuteczna i na wskazany rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela nie wpłynęła żadna kwota tytułem spłaty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zatem Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego - M. J. - świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, tj.: decyzją z dnia [...], orzeczono o zwrocie należności w wysokości 3.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 22 listopada 2010r. w wysokości 254,21 zł za okres od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. oraz decyzją z dnia [...], orzeczono o zwrocie należności w wysokości 3.230,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 24 listopada 2011r. w wysokości 262,34 zł za okres od 1 października 2010r. do 30 września 2011r. M. J. pismem z dnia 16 lipca 2012r., zwrócił się do organu I instancji o rozłożenie na raty należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2013r., sygn. akt II SA/Łd 1263/12, uchylił decyzje organów pomocowych, odmawiające M. J. rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej P. J. za okres od 1 października 2009r. do 30 września 2011r. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że organy nie rozważyły wszystkich okoliczności sprawy niezbędnych do jej rozstrzygnięcia. Kolejna decyzja organu I instancji, w której rozłożono na raty spłatę świadczenia została z odwołania M. J. uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...]. Uzupełniając postępowanie dowodowe organ I instancji przyjął wyjaśnienia M. J., że jego sytuacja bytowa jest w dalszym ciągu bardzo ciężka, obecnie nie pracuje, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z MOPS otrzymuje zasiłek okresowy w wysokości 271 zł miesięcznie. Mieszka z niepełnosprawną matką, która ma emeryturę w wysokości 268 zł miesięcznie oraz zasiłek stały w wysokości 280 zł miesięcznie. Korzysta czasami z pomocy rodziny, która mieszka na wsi, wykonując drobne prace. Wnioskodawca wskazał, że nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego, gdyż wówczas zasiłek stały jego matki zmniejszył by się o połowę. Ponadto podkreślił, że od kwietnia 2012r. do grudnia 2012r. spłacał z matką zadłużenie w czynszu w wysokości 1.800 zł. M. J. oświadczył także, że miał zapalenie nerwu strzałkowego, które leczył, dostawał zastrzyki wzmacniające, chodził na rehabilitację. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku. M. J. podkreślił nadto, że płaci alimenty w takiej wysokości, na którą go stać 200,00 zł plus spłata długu 50,00 zł, w sumie 250 zł. W konsekwencji powyższego stanu faktycznego Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia z dnia [...], nr [...] orzekł, jak na wstępie. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową i bytową wnioskodawcy. Organ odwoławczy ponownie przytoczył sytuację dochodową skarżącego oraz kwoty ponoszonych wydatków. Na tej podstawie stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, co jednak nie może stanowić wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie M. J. odsetek w całości od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Zdaniem Kolegium w sprawie nie zachodziły bowiem żadne szczególne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym, niezależnym od dłużnika alimentacyjnego. M. J. jest osobą zdolną do pracy w wieku aktywności zawodowej, może zatem i powinien podjąć starania w celu poprawy swojej sytuacji materialnej. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, zgłasza co prawda problemy zdrowotne, ale w ocenie Kolegium nie wyłączają one dłużnika z możliwości wykonywania pracy. Organ II instancji wskazał również, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci. W ich zastępstwie obowiązek alimentacyjny przejmują organy państwa. Jednakże pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych, a nie zamiast tych osób. Jest to pomoc zwrotna, zatem dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego . Kolegium wskazało, że organ I instancji uwzględnił fakt, że skarżący dokonuje wpłat tytułem spłaty należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej P. J. w wysokości 200,00 zł miesięcznie na konto komornika oraz 50,00 zł na konto organu. Ponadto organ I instancji rozpatrując sprawę wziął także pod uwagę gotowość M. J. do spłaty zadłużenia w wysokości 300,00 zł miesięcznie zgłoszone na rozprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w dniu 11 kwietnia 2013r., sygn. akt II SA/Łd 1263/12. Kolegium podniosło także, że obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa na ich rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Uwzględnienie prośby M. J. w całości godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył M. J., który zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 77 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie skutkującej niezastosowaniem w sytuacji skarżącego art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów W uzasadnieniu skargi M. J. podkreślił, że wysokość dochodów wspólnie osiąganych z jego matką, uniemożliwia mu spłacanie zadłużenia za okres od 1 stycznia 2009 roku do 30 września 2011 roku w wysokości rat wskazanych w decyzji z dnia [...] Prezydenta Miasta Ł., podtrzymanej decyzją SKO w Ł.. Ponadto, odmowa umorzenia odsetek doprowadza go do sytuacji, w której nie jest w stanie spłacić wypłaconych przez fundusz alimentacyjny alimentów na warunkach wskazanych w decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], ale i skutkuje powiększającym się zadłużeniem, które staje się dla niego w aktualnej sytuacji niemożliwym do spłacenia. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Skarga jest pozbawiona uzasadnionych podstaw. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 ustawy). Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oparta jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ może, choć nie ma takiego obowiązku, uwzględnić wniosek dłużnika alimentacyjnego w tym przedmiocie. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności i wymaga uzasadnienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. Decyzje uznaniowe powinny być zatem przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Organ winien również rozważyć, czy za wydaniem konkretnej decyzji przemawia interes społeczny czy też słuszny interes obywatela (art. 7 K.p.a.). Rozważania organu odwoławczego o braku podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy są zasadne. Przepis ten nakłada na organ obowiązek rozważenia, czy za umorzeniem należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, iż umorzenie na podstawie ww. przepisu winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt II SA/Lu 559/10 – orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rozpoznawanej sprawie należało zatem ustalić, czy sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego faktycznie nie pozwala mu na wywiązanie się z zobowiązań względem organu w związku z wypłaceniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, a także czy taki stan obiektywnie nie rokuje żadnej poprawy. Organy dokonały szczegółowych ustaleń co do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Jak wynika z ustaleń zawartych w uzasadnieniach decyzji, sytuacja ta jest niewątpliwie bardzo trudna. Nie można jednak czynić organom zarzutu, że nie wzięły jej pod uwagę. Fakt, że organy nie uwzględniły wniosku skarżącego o całkowite umorzenie odsetek od kwoty zadłużenia za okres od dnia 1 października 2009r. do dnia 30 września 2011r. wynika przede wszystkim z tego, że dokonały konfrontacji interesu społecznego z interesem wnioskodawcy. Organy przychyliły się natomiast do wniosku skarżącego o rozłożenie zadłużenia na raty i ułatwiły mu spłatę długu rozkładając go na 42 raty w wysokości 200 zł miesięcznie i ostatnią ratę w wysokości 143,12 zł. Co prawda skarżący domagał się ustalenia rat w niższej wysokości, jednakże organy miały na względzie szczególny charakteru regulacji, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy i określiły wysokość rat wedle własnego uznania, popartego poczynionymi ustaleniami. Zarzut skarżącego w tym zakresie jest o tyle niezrozumiały, że skarżący sam zadeklarował, że w granicach jego możliwości finansowych jest płacenie 310 zł miesięcznie. Nie ulega wątpliwości, że zasadniczą przeszkodą w spłacie zadłużenia jest bardzo niski dochód spowodowany brakiem zatrudnienia. Należy jednak pamiętać, że sytuacja, w jakiej obecnie znajduje się dłużnik alimentacyjny, nie nosi cech trwałości i jest możliwa do przezwyciężenia. Sytuacja trwała to taka, której usunięcie nie jest możliwe z powodu przeszkód niezależnych od samego zainteresowanego i nic nie wskazuje na jej poprawę. Brak zatrudnienia nie może być zatem wyłączną przesłanką do umorzenia należności tym bardziej, że sytuacja ta może ulec poprawie. Skarżący jest bowiem w wieku produkcyjnym (40 lat) i wyraża gotowość do podjęcia każdego zatrudnienia. Również stan jego zdrowia nie uniemożliwia mu podjęcie pracy, nie licząc przejściowych problemów zdrowotnych. Należy mieć również na uwadze, że zadłużenie powstało tylko dlatego, że skarżący przez dłuższy czas nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec córki, przerzucając ciężar jej utrzymania na matkę i Skarb Państwa. Organy orzekające w sprawie miały natomiast na uwadze to, że skarżący wykazuje się determinacją w poszukiwaniu zatrudnienia i gdy tylko pojawia się jakakolwiek propozycja pracy podejmuje ją. Dla oceny zasadności wniosku nie pozostawała również bez znaczenia postawa samego skarżącego, który mając na uwadze ciążące wobec niego zobowiązania alimentacyjne względem córki, dokonywał regularnych spłat zadłużenia w granicach swoich możliwości finansowych. Jednakże należy mimo wszystko pamiętać, że umorzenie należności, jako wyjątek od zasady, nie powinno być nadużywane, nawet w sytuacji, gdy dłużnik nie jest w stanie spłacić zaległości, bowiem w razie umorzenia należności całości albo w części, dług w tym zakresie wygasa, a więc organ nie będzie mógł już żądać zwrotu świadczenia nawet wtedy, gdy sytuacja finansowa dłużnika ulegnie znaczącej poprawie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiada prawu i nie narusza granic uznania administracyjnego, wyznaczonych art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom zobowiązanym do alimentów. Z jej uzasadnienia, sporządzonego zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. wynika jasno i rzeczowo, z jakich powodów wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony w zakresie umorzenia odsetek, a z jakich powodów organ orzekł o rozłożeniu zadłużenia na raty. Organ prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, postępując według reguł wyznaczonych art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Jeszcze raz należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest w związku wyjątkiem od zasady zwiększania odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W związku z tym organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Nieuwzględnienie wniosku na obecnym etapie spłaty zadłużenia nie pozbawia skarżącego możliwości wystąpienia z ponownym wnioskiem. Ponadto systematyczne spłaty zadłużenia pozwoli mu być może w przyszłości na wystąpienie z wnioskiem w trybie art. 30 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten mianowicie uprawnia organ właściwy dłużnika do umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Nadal decyzja taka pozostaje jednak w sferze uznania organu pomocowego. Rozpoznając natomiast skargę M. J. w niniejszej sprawie sąd uznał ja za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013r., poz. 461). LS