II SA/Łd 475/08

Dnia 3 grudnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.),, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 roku sprawy ze skargi W. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości 1) oddala skargę; 2) przyznaje adwokat A. J., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych, stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć 80/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat A. J. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Decyzją z dnia 2 sierpnia 2008 r. Prezydent Miasta Ł. działając w oparciu o przepisy art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, po rozpatrzeniu wniosku W. L. w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. ul. G. 2/4, umorzył postępowanie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż orzeczeniem z dnia 4 stycznia 1961 r. na zgodny wniosek A. K., K. i J. P. oraz Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych Miasto Ł., orzeczono zamianę nieruchomości w wyniku której na własność Skarbu Państwa przeszła nieruchomość przy ul. G. 2. Podstawą prawną w/w orzeczenia były unormowania dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. W zamian za w/w nieruchomość A. K. i K. J. P. otrzymali nieruchomość przy ul. J. 29, natomiast Skarb Państwa został ujawniony w księgach wieczystych jako właściciel nieruchomości przy ul. G. 2. Z kolei nieruchomość przy G. 4 uprzednio stanowiła własność stowarzyszenia Chór Śpiewaczy "A" i stała się własnością Skarbu Państwa na mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 26 stycznia 1952 r., następnie Skarb Państwa został ujawniony jako właściciel w księgach wieczystych. W dniu 27 lutego 2007 r. W. L. wniósł o zwrot nieruchomości przy ul. G. 2/4. Organ podkreślił, iż obecnie kwestie związane ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości regulowane są przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 136 ust. 3 w/w ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Pismem z dnia 20 czerwca 2007 r. zwrócono się do W. L. o przedłożenie w terminie 14 dni dokumentów potwierdzających, iż jest spadkobiercą podmiotów będących właścicielami nieruchomości przy G. 2/4, jednocześnie do sprecyzowania której dokładnie nieruchomości dotyczy wniosek. Poinformowano również stronę, iż możliwe jest wyznaczenie nowego terminu jeżeli we wskazanym strona nie będzie w stanie złożyć wymaganej dokumentacji, jednocześnie jeżeli takiej dokumentacji nie przedłoży organ oprze swoje rozstrzygniecie na posiadanych dokumentach i materiałach. Do dnia wydania niniejszej decyzji strona nie uzupełniła dokumentacji. Natomiast w piśmie z dnia 11 lipca 2007 r. W. L. poinformował, iż jego roszczenia nie ulegają przedawnieniu, dotyczą nieruchomości przy G. 2, 4 i S. 19. I tak sprawa dot. nieruchomości przy S. 19 została wyodrębniona do innego postępowania, natomiast w odniesieniu do G. 2 organ ustalił, iż wnioskodawca nie posiada legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o zwrot, strona nie wykazała aby pozostawała spadkobiercą byłego właściciela nieruchomości. Z kolei w odniesieniu do G. 4 to pierwotnym właścicielem było stowarzyszenie Chór Śpiewaczy, nieruchomość została przejęta na własność Skarbu Państwa na mocy decyzji Prezydium podjętej na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. Prawo o stowarzyszeniach, która to podstawa nie została ujęta w przepisie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomości, gdzie wymienione zostały przepisy na podstawie których były wywłaszczane nieruchomości. Tym samym tej nieruchomości nie można uznać za wywłaszczoną albo przejętą lub nabytą w oparciu o podstawę wskazaną w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co powoduje brak możliwości prowadzenia postępowania o zwrot nieruchomości. Nadto w obowiązującym systemie prawa cywilnego istnieje możliwość dziedziczenia wyłącznie po osobie fizycznej, za niewykonalną należy uznać możliwość wykazania przez wnioskodawcę okoliczności pozostawania spadkobiercą byłego właściciela – stowarzyszenia. Reasumując w odniesieniu do obu nieruchomości nie jest możliwe prowadzenie postępowania, które na mocy art. 105 Kpa należy uznać jako bezprzedmiotowe. W odwołaniu od powyższej decyzji W. L. wyjaśnił, iż nigdy nie występował o zwrot nieruchomości przy G. 4, w odniesieniu natomiast do G. 2 i S. 19 odwołujący powołuje się na przepisy kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego jako podstawę swych roszczeń, opisuje sytuację jaka towarzyszyła przejęciu tych nieruchomości od byłych ich właścicieli i wskazuje, że administrował nieruchomościami do 1963 r. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie powtórzył dotychczasowy przebieg postępowania i ustalenia poczynione przez Prezydenta Miasta Ł. W pełni podzielił stanowisko organu I instancji, iż W. L. nie wykazał by posiadał legitymację do wnioskowania o zwrot nieruchomości przy G. 2, nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających, iż jest spadkobiercą byłych właścicieli, również w odwołaniu nie zawarł takich informacji. Z kolei nieruchomość przy ul. G. 4, jak słusznie zauważył organ I instancji została przejęta przez Skarb Państwa na podstawie przepisów nie mieszczących się w regulacji art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami tym samym nie może być przedmiotem postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda podkreślił, iż obie te kwestie uzasadniają umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego W. L. powtórzył argumentację odwołania opartą na przepisach kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego, wskazywał iż ze względu na okres wojenny nikt nie zawierał żadnych umów sprzedaży, wszystko było dokonywane po wstępnych ustnych ustaleniach i obecnie nie ma dokumentów, które mogłyby poświadczyć kto i w jakim okresie był właścicielem, jednakże niewątpliwie jedną ze współwłaścicielek była H. B. - L., z którą jest spokrewniony i okoliczność ta uzasadnia jego roszczenia. Wskazywał także, iż nie zgadza się na rozbiórkę budynków znajdujących się na tych nieruchomościach - powołując art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego. Zaproponował, iż może przyjąć inną nieruchomość w zamian przedmiotowej, jeżeli ma to skrócić postępowanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – powoływanej dalej jako p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób istotnie wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., mogłoby stanowić podstawę do jej uchylenia. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) – powoływanej dalej jako u.g.n. Artykuł 136 § 3 u.g.n. formułuje zasadę, iż z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może wystąpić poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Przepis ten więc w sposób precyzyjny określa krąg podmiotów, które mają czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie, której przedmiotem jest zwrot nieruchomości. Pojęcie "poprzedni właściciel" wyjaśnia przepis art. 4 pkt 4 u.g.n. wskazując, iż jest to osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. Poprzednim właścicielem może być więc każdy podmiot, z wyjątkiem Skarbu Państwa, którego nieruchomości, zgodnie z art. 113 ust. 2 u.g.n. nie mogą być wywłaszczone. "Spadkobierca" zaś to podmiot nabywający prawa i obowiązki majątkowe zmarłego (spadek) w drodze dziedziczenia testamentowego lub z mocy ustawy (art. 922 i n. k.c.). W literaturze przedmiotu wskazuje się, iż "krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mają czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie, której przedmiotem jest zwrot nieruchomości i dokonanie rozliczeń z tytułu jej zwrotu, ustalony w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie może być interpretowany w sposób rozszerzający" (T. Woś "Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot" LexisNexis, Warszawa 2007, s.232). Natomiast zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1996 r. "Uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części (...) nie może być przeniesione na osobę trzecią w drodze przelewu (III CZP 29/96, OSNC 1996/7-8/102 z glosą aprobującą A. Szpunara Rejent 1997/6/117). Analiza akt sprawy wskazuje, iż organy prawidłowo oceniły, iż nieruchomości, których zwrotu domaga się skarżący były własnością Skarbu Państwa. Własność nieruchomości przy ul. G. 4 przeszła na własność Skarbu Państwa mocą decyzji Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 26 stycznia 1961 r. wobec przejęcia majątku zlikwidowanego stowarzyszenia p.n. Chór Śpiewaczy "A". Natomiast nieruchomość przy ul. G. 2 Skarb Państwa nabył orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Ł. o zamianie nieruchomości z dnia 4 stycznia 1961 r. wydanym w trybie art. 32 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4, poz. 31 z 1952 r.) od A. K. oraz K. i J. małż. P. Organy administracji prawidłowo więc ustaliły stan faktyczny w sprawie i należycie go oceniły stwierdzając, że art. 136 u.g.n. nie daje możliwości skutecznego wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o zwrot wskazanych nieruchomości. Należy zgodzić się z organami, że żądający zwrotu tych nieruchomości W. L. nie wykazał, iż jest poprzednim właścicielem nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot bądź nabył do nich prawo w drodze dziedziczenia. Nie należy więc do kręgu podmiotów, które mają czynną legitymację procesową w tym postępowaniu. Żadna z tych nieruchomości nie była też wywłaszczona na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i n. u.g.n. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi określają szczegółowo przepisy art. 136 ust. 3 i 4 w zw. z art. 113 ust. 3 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. Zgodnie z tym przepisami zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część oraz nabyta w drodze umowy zawartej stosownie do postanowień art. 113 ust. 3 u.g.n., a więc część nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Artykuł 216 rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wskazanych ustaw i konkretnych przepisów ustaw oraz przejętych na rzez określonych podmiotów. W kontrolowanej sprawie podstawą prawną nabycia przez Skarb Państwa własności była: - w odniesieniu do nieruchomości przy ul. G. 4 regulacja z art. 26 i 38 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 94, poz. 808); - w odniesieniu zaś do nieruchomości przy ul. G. 2 unormowanie art. 32 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4, poz. 31 z 1952 r.) oraz art. 8, 10 ust. 5, 47 i 52 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz.70) Wskazane przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości i pozostałe akty prawne nie zostały ujęte w przepisie art. 216 u.g.n.. Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że przedmiotowe nieruchomości zostały "wywłaszczone" w rozumieniu art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n., a więc nie ma możliwości ich zwrotu. W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym, w ocenie Sądu, organ powinien rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, odmawiając zwrotu nieruchomości, nie zaś umarzać postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe. Bowiem przedmiot sprawy istniał, żądanie natomiast było bezzasadne. Powyższe uchybienie nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, który z punktu widzenia skarżącego jest negatywny, gdyż brak jest podstaw do uwzględnienia żądania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2007 r. I OSK 386/06, Lex nr 290617 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w warszawie z dnia 28 listopada 2005 r. I SA/Wa 44/05, Lex nr 214337). Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. a.ł.