II SA/Łd 49/08

Dnia 16 maja 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2008 roku wniosku M.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] znak [...] w przedmiocie uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji p o s t a n a w i a: oddalić wniosek M.Z. o przyznanie prawa pomocy. II SA/Łd 49/08 UZASADNIENIE W dniu 16 stycznia 2008r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, złożona w terminie, skarga M.Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi do uiszczenia wpisu od skargi skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem dochodów jest emerytura w wysokości 982,76 zł, z której miesięcznie 120 zł przeznacza na zakup leków i opłaty w kwocie 150 zł na utrzymanie domu, pozostałe środki finansowe przeznacza na własne potrzeby, które z uwagi na zły stan zdrowia i restrykcyjne zalecenia pooperacyjne wymagają znacznych nakładów finansowych. Oświadczyła, iż posiada działkę o powierzchni 0,32 ha, na której posadowiony jest dom drewniany o powierzchni 40 m² oraz 0,56 ha ornej ziemi. Zadeklarowała, iż nie posiada żadnych oszczędności ani majątku ruchomego. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2008r. Sąd, w osobie referendarza sądowego, przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył uczestnik postępowania J.P. podnosząc, iż M.Z. posiada grunt rolny o powierzchni 1,84 ha, oprócz drewnianego domu posiada także murowany budynek gospodarczy oraz stodołę. Dodał, iż skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego w skład, którego wchodzą 2 krowy i jałówka, uzyskuje dochód ze sprzedaży mleka od OSM w K. w kwocie, co najmniej 600 zł miesięcznie. Zakwestionował również oświadczenie strony wskazując, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem w O., zaś mąż uzyskuje wysoką emeryturę, posiada konia i 3,92 ha gruntów rolnych. Reasumując uczestnik podniósł, iż w świetle przedstawionych okoliczności zwolnienie strony skarżącej z obowiązku poniesienia kosztów sądowych jest w pełni bezzasadne, tym bardziej, iż wprowadziła Sąd w błąd i zataiła część danych dotyczących jej sytuacji materialnej i rodzinnej. W odpowiedzi na sprzeciw M.Z. wyjaśniła, że owszem posiada 1,84 ha ziemi rolnej jednakże wyłącznie na papierze, faktycznie ich nie użytkuje, gdyż zajęte są przez J.P. i jego brata. Dodała, iż obora ma 62 lata, zaś drewniana stodoła 51 lat, natomiast gospodarstwo rolne w skład, którego wchodzą 2 krowy i jałówka prowadzone jest przez córkę, która znajduje się w złej sytuacji materialnej. Odnośnie gospodarstwa męża wskazała, iż nie jest ono częścią jej majątku, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i nie korzysta w żadnym stopniu z dochodów męża. Do przedmiotowego pisma załączyła kserokopię 3 faktur VAT wystawionych na jej imię i nazwisko przez OSM w K. za styczeń 2008r. na kwotę 275,27 zł, za luty 2008r. na kwotę 231,06 zł, za marzec 2008r. na kwotę 129 zł oraz zdjęcia obrazujące złożone oświadczenie o stanie domu i zagrody. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w dniu 3 marca 2008r. uczestnik postępowania wniósł sprzeciw od postanowienia Sądu z dnia 22 lutego 2008r., tym samym wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega nowemu rozpoznaniu. Zgodnie z treścią art. 243 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w treści art. 246 §1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie skarżąca oświadczyła, iż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, nie korzysta z pomocy finansowej męża, źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 982,76 zł, którą w przeważającej części przeznacza na zakup leków i rehabilitację pooperacyjną, natomiast pozostała kwota przeznaczana jest na bieżące utrzymanie. Jednakże uzyskuje również dochód ze sprzedaży mleka, załączyła kserokopie faktur - za styczeń na kwotę 275,27 zł, za luty 231,06 zł i za marzec na kwotę 129 zł – wprawdzie wskazywała, iż dochód ten wykorzystuje na własne utrzymanie jej córka, jednakże faktycznie jest to dochód uzyskiwany przez stronę i nie może zmienić tej kwalifikacji okoliczność, iż skarżąca przekazuje go córce. Z załączonych kserokopii faktur wyraźnie wynika, iż podmiotem uprawnionym do otrzymania wynagrodzenia ze sprzedaży mleka jest strona skarżąca. Wyjaśnić należy, iż bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych strony pozostaje fakt, iż strona pomaga finansowo dorosłej córce, która może podjąć pracę zarobkową a z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wsparcie materialne udzielane córce stanowi dobrowolny wydatek skarżącej i z tego względu brak jest podstaw do uznania, że należy on do wydatków, które winny być, jako wydatki priorytetowe, zaspakajane w pierwszej kolejności przed wydatkami związanymi z wszczętym postępowaniem sądowym. Ponadto, w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym złożonym na formularzu urzędowym, skarżąca podała, iż jest właścicielką 0.32 ha gruntów rolnych, natomiast w odpowiedzi na sprzeciw przyznała, iż posiada 1,84 ha, jednakże użytkuje wyłącznie zadeklarowane 0,32 ha, gdyż pozostała część użytkowana jest przez inne osoby. Odnosząc się do powyższego wyjaśnić należy, iż skarżąca nie może dowolnie, wyłącznie wedle swego uznania wskazywać na wielkość posiadanych nieruchomości, z punktu widzenia prawa skarżąca jest właścicielką 1,84 ha i tę wielkość winna wykazywać. Reasumując zgromadzone dane Sąd doszedł do przekonania, iż strona skarżąca nie uprawdopodobniła, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Sam fakt zatajania przez stronę jej rzeczywistego stanu majątkowego czyni jej oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym niewiarygodnym, również nieprzekonywujące są wyjaśnienia skarżącej o prowadzeniu oddzielnego gospodarstwa domowego z mężem. W przypadku małżonków pozostających we wspólnocie majątkowej, którzy obowiązani są do wzajemnej pomocy i realizacji ewentualnych obowiązków alimentacyjnych nie można zasłaniać się brakiem dostępu do środków finansowych męża, które czerpie z drugiego gospodarstwa. Składając oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym strona skarżąca miała obowiązek wskazać dochody męża i oczywiście własne. Wyjaśnić również trzeba, iż J.P. jako uczestnik postępowania sądowoadministracyjnego na prawach stron, zgodnie z art. 33 i art. 12 p.p.s.a., ma dostęp do akt sądowych i administracyjnych niniejszej sprawy a tym samym prawo do weryfikacji składanych przez każdą ze stron takiego postępowania oświadczeń. Przytoczony wcześniej przepis art. 246 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy, uprawnienia, dla realizacji którego strona obowiązana jest złożyć odpowiedni wniosek zawierający określone informacje uprawdopodobniające, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wszczętego z własnej inicjatywy postępowania sądowego. Wprawdzie nie można oczekiwać od strony postępowania, aby wyzbyła się środków majątkowych o charakterze trwałym wyłącznie w celu pokrycia kosztów postępowania w sprawie. Tym bardziej, że sprzedaż, czy obciążenie nieruchomości w terminie do uzupełniania braków fiskalnych skargi jest w praktyce niemożliwe. Powtórzyć jednak należy, iż w interesie strony, nie Sądu, leży rzetelne uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak środków finansowych, z których mogłaby pokryć koszty postępowania sądowego, wszczynanego z własnej inicjatywy. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. ar