II SA/Łd 496/10

Dnia 7 czerwca 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi Wydział II - Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E.D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uzupełniającej płatności obszarowej p o s t a n a w i a: 1) przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, 2) oddalić wniosek skarżącej w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. AG II SA/Łd 496/10 U Z A S A D N I E N I E E.D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. w przedmiocie odmowy przyznania uzupełniającej płatności obszarowej. Jednocześnie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca jest wdową, ma na utrzymaniu dwie córki w wieku 17 i 19 lat. Strona oświadczyła, iż posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 16 ha oraz mieszkanie o powierzchni 80 m kw. Każda z córek skarżącej otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 324 złotych. Strona zadeklarowała dochód z produkcji zwierzęcej w wysokości 500 złotych miesięcznie, a także dopłaty do gruntów rolnych w kwocie 14.791,94 złotych rocznie. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca podała, że po śmierci męża samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne i wychowuje dwie dorastające, uczące się córki. Gospodarstwo rolne jest głównym źródłem utrzymania rodziny, a dekoniunktura na rynku i pomniejszanie dochodów przez niekorzystne decyzje ARiMR nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. Natomiast duży zakres obowiązków i brak odpowiedniego wykształcenia powodują, że nie ma czasu ani wiedzy, aby samodzielnie prowadzić sprawy w sądzie. Jednocześnie strona skarżąca nie zadeklarowała posiadania żadnych wartościowych przedmiotów, oszczędności ani papierów wartościowych. Ponadto strona skarżąca oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, iż spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Ustosunkowując się do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zasadne jest natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W pierwszej kolejności wypada wskazać, iż w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca położyła akcent na ogólnie trudną sytuację w rolnictwie, ograniczenie wysokości dopłat do gruntów rolnych oraz na brak czasu i wiedzy do występowania w sprawach sądowych. Odnosząc się do pierwszego z argumentów należy uznać, iż kwestia związania z posiadaniem statusu rolnika nie może przesądzać o zasadności przyznania prawa pomocy, co wiąże się z zasadą równości wobec prawa. Skarżąca zadeklarowała dochód z produkcji zwierzęcej w wysokości 500 złotych miesięcznie. Nie można jednak tracić z pola widzenia i tej okoliczności, że strona otrzymuje pomoc finansową w postaci dopłat, która związana jest nierozerwalnie z faktem posiadania nieruchomości rolnych i prowadzeniem działalności rolniczej. Oznacza to, iż kwestia ewentualnych trudności w zbywaniu produktów rolnych niwelowana jest przez otrzymywane środki. Sumując kwoty dochodów deklarowanych przez członków rodziny skarżącej, dojść należy do wniosku, że wysokość miesięcznych dochodów rodziny skarżącej kształtuje się na poziomie 2380 złotych. Mając na względzie fakt, iż wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi wynosi 200 złotych, uprawnione jest twierdzenie, że strona skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. W konsekwencji wniosek strony skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za nieuzasadniony. Natomiast zasługuje na uwzględnienie wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata. O ile bowiem w ocenie Sądu strona jest w stanie wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych, to koszty wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika przekraczają zdolności finansowe skarżącej. Odnosząc się jednak do podnoszonej przez skarżącą kwestii nieznajomości prawa i braku czasu na prowadzenie spraw sądowych, należy podkreślić, że okoliczności te nie stanowiły podstawy uwzględnienia żądania strony. Podstawę przyznania prawa pomocy może być bowiem wyłącznie sytuacja materialna wnioskodawcy. Reasumując, wniosek zasługuje na uwzględnienie w części. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG