II SA/Łd 5/26

Dnia 27 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Porczyński (spr.) Asesor WSA Beata Czyżewska , Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2026 roku sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 listopada 2025 roku nr KO.441.69.2025 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. dc Decyzją z 6 listopada 2026 r., nr KO.441.69.2025 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) - dalej k.p.a.; art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1208) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z 25 sierpnia 2025 r., znak ZŚR.4201.000971.2025 orzekająca o uchyleniu, z dniem 25 sierpnia 2025 r. decyzji Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z 10 września 2018 r., nr MOPR-XII.4200D/ZP.000459.09.2018 w sprawie przyznania M. Z. na okres od 1 sierpnia 2018 r. do bezterminowo, zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby niepełnosprawnej powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w wysokości: 153 zł. miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2018 r. do 31 października 2018 r.; 184,42 zł. miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.; 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do bezterminowo. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż ww. decyzja Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z 25 sierpnia 2025 r. podjęta została w następstwie powziętej przez organ pomocowy informacji, co do przyznania M. Z. na okres od dnia 1 października 2019 r. do nadal, dodatku pielęgnacyjnego (pismo ZUS z dnia 20 czerwca 2025 r.). To zaś skutkowało uznaniem, że skarżącej od dnia 1 października 2019 r. nie przysługuje prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem uzyskując prawo do dodatku pielęgnacyjnego strona nie spełnia kryteriów ustawowych do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 u.ś.r.). Wskazano również, że w okresie od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. strona pobierała zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł., natomiast w okresie od 1 listopada 2019 r. do 30 listopada 2025 r. pobierała zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie. Dalej Kolegium wskazało, że od wydanej w I instancji decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym zarzucała: rażące naruszenie art. 108 § 1 k.p.a. poprzez nadanie kwestionowanej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, pomimo braku spełnienia ustawowych przesłanek; rażące naruszenie art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie tegoż przepisu, gdy podstawę ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji powinien stanowić przepis art. 16 ust. 6 ww. ustawy, bowiem organ administracji publicznej orzekający w pierwszej instancji w niniejszej sprawie zobowiązany był ewentualnie ustalić świadczenie określone wskazanym okresem jako nienależnie pobrane, po odpowiednim zbadaniu przesłanek warunkujących wydanie decyzji tej treści, tj. równoczesnego pobierania wskazanych świadczeń oraz uprzedniego poinformowania beneficjenta zasiłku pielęgnacyjnego o niemożności pobierania obu świadczeń jednocześnie; naruszenie art. 8 k.p.a poprzez uchybienie zasadzie prowadzenia niniejszego postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej, jak również uchybienie zasadzie bezstronności i równego traktowania; naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez brak oparcia przez organ I Instancji orzeczenia na przepisach obowiązującego prawa. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Skarżąca podkreślała brak zaistnienia ustawowych przesłanek nadania rozstrzygnięciu organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności, jak i niedopełnienie ciążącego na organie obowiązku wydania rozstrzygnięcia o uznaniu pobranego przez nią zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane. Wskazywała także na brak świadomości, co do braku możliwości równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego, bowiem decyzja o przyznaniu spornego świadczenia wraz ze stosownym w tym zakresie pouczeniem została doręczona nieżyjącemu już mężowi strony, który nie przekazał skarżącej korespondencji. Utrzymując w mocy kwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie organu I instancji Kolegium wskazało, że przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. stanowi zamknięty katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to kontynuowanie czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń. Jest to nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 32 ust. 1 u.ś.r., a wydawana na podstawie ww. przepisu decyzja rozstrzyga o pozbawieniu uprawnienia strony, która spełniała przesłanki do przyznania jej jednego z przewidzianych ustawą świadczeń rodzinnych, mocą wcześniejszej decyzji administracyjnej. Przy czym co istotne, uchylenie lub zmiana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. przyznanego wcześniej prawa do świadczeń rodzinnych może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość (ex nunc), z mocą od daty wydania podejmowanego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia. Kolegium wskazało, że w rozpoznawanej sprawie bezsporne pozostaje, że od 1 października 2019 r. skarżąca pobierała jednocześnie zasiłek pielęgnacyjny na podstawie ww. decyzji z 10 września 2018 r., jak i dodatek pielęgnacyjny. Pobieranie jednocześnie tych dwóch świadczeń nie jest dopuszczalne, co wprost wynika z treści art. 16 ust. 6 u.ś.r., który to przepis ma na celu eliminację przypadków podwójnego pobierania świadczeń rodzinnych z tego samego powodu, jakim jest niepełnosprawność w stopniu znacznym. Wystąpienie tego rodzaju sytuacji postrzegane jest jako wystąpienie ustawowej przesłanki "innej okoliczności, mającej wpływ na prawo do świadczeń", która wystąpienie stanowi podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. Dalej przywołując brzmienie art. 16 ust. 7 u.ś.r. Kolegium wskazało, że osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Ww. przepis stanowi odrębną względem art. 30 u.ś.r. procedurę dochodzenia zwrotu wypłaconych świadczeń rodzinnych. Dotyczy jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której zasiłek pielęgnacyjny został pobrany jednocześnie z tożsamym, co do jego celu, świadczeniem (dodatkiem pielęgnacyjnym). Uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało przesądzone przez samego ustawodawcę w art. 16 ust. 6 i 8 u.ś.r. Jednocześnie w sposób odmienny niż reguluje to art. 30 ust. 1 u.ś.r., określa sposób zwrotu tego świadczenia, poprzez pomniejszenie kwoty wypłacanej osobie uprawnionej emerytury lub renty o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego. Z tych też przyczyn, wbrew argumentacji strony w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do procedowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z wypłacanym stronie dodatkiem pielęgnacyjnym, a podnoszone przez skarżącą okoliczności, co do braku złej wiary, to jest wiedzy co do braku możliwości jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Stąd też zarzuty odwołania, o do naruszenia art. 32 ust. 1 uś.r. , jak i art. 6 i art. 8 k.p.a. organ uznał za niezasadne. Za uzasadniony Kolegium uznało natomiast zarzut odwołania, co do naruszenia art. 108 § 1 k.p.a. wskazując w tym zakresie na brak wykazania przez organ I instancji wystąpienia którejkolwiek z ustawowych przesłanek, nadania kwestionowanej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Jednak zważywszy na to, że decyzja Kolegium jest ostateczna nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji z wyżej wskazanego powodu. Końcowo Kolegium wskazało na przysługujące skarżącej uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o udzielenie przewidzianych przepisami u.ś.r. ulg w spłacie przedmiotowej należności, to jest jej umorzenia lub rozłożenia na raty. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. Z. wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji, jak i o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zarzucała: - rażące naruszenie art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez utrzymanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzji Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z 25 sierpnia 2025 r. orzekającej o uchyleniu decyzji własnej z 10 września 2018 r., przyznającej skarżącej zasiłek pielęgnacyjny od 1 sierpnia 2018 r. bezterminowo w całości, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż zasiłek przyznany i wypłacony od 1 sierpnia 2018 r. do 1 października 2019 r., również wypłacony został bez podstawy prawnej, bowiem odpadła podstawa prawna w postaci decyzji obejmującej ten okres; w ocenie strony skarżącej w sprawie winna zostać decyzja dokonująca odpowiedniej zmiany decyzji ustalającej prawidłowo okres, za który świadczenie nie przysługiwało skarżącej (od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2024 r.) i jednocześnie stwierdzająca, iż przedmiotowy zasiłek przysługiwał od 1 sierpnia 2018 roku do 1 października 2019 r.; - rażące naruszenie art. 108 § 1 w związku z art. 6 k.p.a., poprzez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu orzekającego w pierwszej instancji pomimo braku podstaw prawnych do takiego działania organu administracji, co spowodowało naruszenie naczelnej zasady postępowania administracyjnego, mianowicie, że organy administracji powinny działać na podstawie przepisów prawa; - rażące naruszenie art. 30 ust. 3 i 6 u.ś.r. poprzez wszczęcie procedury egzekucyjnej i wyegzekwowaniu części świadczenia przed powstaniem obowiązku zwrotu przez stronę skarżącą, mianowicie przed uostatecznieniem się/doręczeniem ostatecznej (wykonalnej) decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych; - rażące naruszenie art. 9 k.p.a., poprzez działanie na niekorzyść strony skarżącej, w ten sposób, iż pomimo powzięcia w dniu 20 czerwca 2025 r. informacji o nieuprawnionym jednoczesnym pobieraniu przez stronę zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego nadal wypłacał skarżącej świadczenie z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego do listopada 2025 r. W uzasadnieniu skarżąca podtrzymywała argumentację podnoszoną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. W dniu 27 lutego 2026 r. obecny na rozprawie ustanowiony przez skarżąca profesjonalny pełnomocnik popierał skargę, zawarte w niej zarzuty i argumentację. Wskazywał dodatkowo na konieczność uwzględnienia wieku i stanu zdrowia skarżącej, braku po jej stronie świadomości, co do nieuprawnionego jednoczesnego pobierania dwóch wykluczających się wzajemnie świadczeń rodzinnych, a nadto na istniejącą po stronie organu możliwość wcześniejszej weryfikacji przysługującego skarżącej uprawnienia. Wskazywał także na iluzoryczność przysługującego skarżącej prawa do wystąpienia z wnioskiem o udzielenie ulgi, w sytuacji nadania decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano M. Z., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 6 listopada 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z 25 sierpnia 2025 r., znak ZŚR.4201.000971.2025 orzekająca o uchyleniu, z dniem 25 sierpnia 2025 r. decyzji Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z 10 września 2018 r., nr MOPR-XII.4200D/ZP.000459.09.2018 w sprawie przyznania skarżącej, na okres od 1 sierpnia 2018 r. do bezterminowo, zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby niepełnosprawnej powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w wysokości: 153 zł. miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2018 r. do 31 października 2018 r.; 184,42 zł. miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.; 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do bezterminowo. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 32 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 i 7 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1208) – dalej: u.ś.r. Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 u.ś.r.). Osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego (art. 16 ust. 7 u.ś.r.). Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 16 ust. 8 u.ś.r.). Z kolei w myśl art. 75 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4. Z zestawienia powołanych wyżej regulacji wynika, że uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Niewątpliwie więc nabycie przez stronę prawa do dodatku pielęgnacyjnego skutkuje ex lege utratą prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Podkreślić przy tym należy, że choć oba świadczenia (zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny) wypłacane są na podstawie odrębnych ustaw - ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to jednak ich charakter jest porównywalny. Świadczenia te nie służą zatem "wzbogaceniu się" osób do nich uprawnionych, lecz są przeznaczone na pokrywanie przez osoby otrzymujące te świadczenia wydatków wynikających z niepełnej sprawności fizycznej lub intelektualnej do samodzielnej egzystencji. Bezspornie zatem cel, charakter oraz funkcja obu świadczeń są niemalże identyczne. Ustawodawca w art. 16 ust. 6 u.ś.r. unormował kwestię zbiegu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że świadczenia te wykluczają się wzajemnie, aby zapobiec pobieraniu świadczenia o tym samym charakterze i spełniającego identyczną funkcję z dwóch źródeł. Ustawodawca nie tylko wykluczył możliwość otrzymywania obu świadczeń jednocześnie przez osobę uprawnioną, ale ponadto wyłączył swobodę decydowania przez osobę uprawnioną, które świadczenie chce otrzymywać i wprowadził regułę kolizyjną wyłączającą przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Dokonując analizy akt kontrolowanej sprawy z perspektywy powołanych regulacji należy zauważyć, że po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, organ I instancji decyzją nr MOPR-XII.4200D/ZP.000459.09.2018 z 10 września 2018 r. przyznał M. Z. zasiłek pielęgnacyjny od 1 sierpnia 2018 r. bezterminowo. Decyzja ta była zmieniona wraz z waloryzacją kwoty zasiłku pielęgnacyjnego. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 20 czerwca 2025 r., nr EPWD.480052.20062025, poinformował organ I instancji, że M. Z. został przyznany dodatek pielęgnacyjny od 1 października 2019 r. do nadal. Z powyższych okoliczności bezspornie wynika, że skarżąca od 1 października 2019 r. pobierała dodatek pielęgnacyjny i jednocześnie pobierała zasiłek pielęgnacyjny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 16 ust. 6 u.ś.r., skarżąca z dniem przyznania jej dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ex lege utraciła prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Przepis art. 16 ust. 6 u.ś.r. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, i jak zostało to już wcześniej zaakcentowane, ustawodawca w takiej sytuacji wykluczył swobodę decydowania przez osobę uprawnioną, które świadczenie chce otrzymywać, wprowadzając regułę wyłączającą przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W sytuacji jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, organ I instancji mając na uwadze dyspozycję art. 16 ust. 7 u.ś.r. zobowiązany jest powiadomić właściwy dla wypłaty dodatku pielęgnacyjnego organ rentowy o konieczności potrącenia łącznej kwoty pobranego w kolizji z dodatkiem pielęgnacyjnym, świadczenia rodzinnego, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny. Potrącenie dokonywane przez organ rentowy ma w tej sytuacji charakter czynności materialno-technicznej, kształtującej sytuację prawną strony i z mocy prawa uznawane jest za zwrot świadczeń nienależnie pobranych, co wynika wprost z powołanego wyżej art. 16 ust. 8 u.ś.r. Biorąc pod uwagę powyższe należy wyjaśnić, że aktualne brzmienie art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. jest konsekwencją nowelizacji od 4 marca 2016 r. przepisu art.16 u.ś.r. , dokonanej ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1302). Zwrócić przy tym należy uwagę na uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy VII.3584), w którym wskazano, że w art. 16 u.ś.r. został uregulowany zasiłek pielęgnacyjny, którego celem jest wsparcie osób niepełnosprawnych, poprzez przyznanie środków na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia im opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej na podstawie art. 75 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do dodatku pielęgnacyjnego. Takie rozwiązanie wynika z faktu, że oba świadczenia, zarówno zasiłek pielęgnacyjny, jak i dodatek pielęgnacyjny, spełniają podobny cel. Dodatek pielęgnacyjny ma za zadanie zabezpieczyć środki do życia osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat. Nie została jednak przewidziana specjalna procedura dochodzenia kwot nadpłaconych świadczeń, w przypadku gdy przyznany zostanie, za ten sam okres, dodatek pielęgnacyjny, co często ma miejsce w sytuacji, gdy organ rentowy z mocą wsteczną przyznaje rentę lub emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W powyższym zakresie, zastosowanie mają obecnie przepisy u.ś.r., które przewidują egzekucję administracyjną nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, obecny stan prawny wymaga uzupełnienia o procedurę zwrotu, przez organ wypłacający dodatek pielęgnacyjny, kwoty odpowiadającej nadpłaconemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu w przypadku, gdy organ rentowy przyzna za ten sam okres dodatek pielęgnacyjny. W celu uproszczenia procedury dochodzenia ww. kwoty proponuje się wprowadzenie rozwiązania na wzór obecnie funkcjonującego w art. 99 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn.zm.). Przepis ten stanowi, że osobie, której przyznano emeryturę i rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę i rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. W uzasadnieniu projektu wskazano również, że wprowadzenie zaproponowanego rozwiązania pozwoli w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. Po wprowadzeniu proponowanych zmian organy emerytalno-rentowe, które przyznały dodatek pielęgnacyjny do emerytury lub renty, dokonywać będą pomniejszenia emerytury lub renty o kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, i w konsekwencji zwrotem zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za ten sam okres, za który przyznano dodatek (na rachunek bankowy właściwego organu). W rozważanym aspekcie należy dodać, że na tle przywołanego art. 16 ust. 7 u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, podzielany zresztą w pełni przez skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej, wedle którego przepis art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten dotyczy bowiem tylko jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której świadczenie to nie jest należne beneficjentowi, a przy tym w sposób odmienny rozstrzyga sposób zwrotu tego świadczenia. Procedura opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. nie ma zastosowania w żadnej innej sytuacji, w których organ umocowany będzie do żądania zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, a które odpowiadają definicji legalnej świadczenia nienależnie pobranego, przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. To zaś prowadzi do wniosku, że niezależnie od tego, czy w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 7 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r. czy też nie, zgodnie z merytoryczną regułą kolizyjną, wyrażaną formułą lex specialis derogat legi generali, procedura zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r., wyłącza możliwość prowadzenia na podstawie art. 30 u.ś.r. postępowania administracyjnego w celu ustalenia nienależnego pobrania tego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu oraz wydania w tym zakresie decyzji. Ustawodawca w przepisach w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. wyraźnie przesądził, że opisana w nich konsekwencja prawna następuje z mocy prawa, nie przewidując jednocześnie w opisanej sytuacji wydawania decyzji w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, w odróżnieniu od innych przypadków nienależnie pobranych świadczeń, gdzie tryb decyzyjny wynika z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (por. wyroki NSA: z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2075/22; z 28 czerwca 2024 r., I OSK 1559/23; wyrok WSA w Gliwicach z 21 lutego 2023 r., II SA/Gl 1256/22; wyrok WSA w Warszawie z 12 października 2021 r., I SA/Wa 1498/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy w sytuacji pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego to pierwsze świadczenie jest z mocy prawa świadczeniem nienależnie pobranym. Organ nie orzeka wówczas o konieczności jego zwrotu, tylko następuje automatyczne potrącenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego ze świadczenia emerytalnego. Zatem to organ emerytalny, na podstawie informacji z organu pomocowego potrąca kwotę odpowiadającą wypłaconemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu ze świadczenia emerytalnego przez tyle miesięcy, przez ile zasiłek pielęgnacyjny był pobierany w zbiegu z dodatkiem pielęgnacyjnym. Jest to czynność materialno-techniczna, tak jak wstrzymanie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r., stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Przywołany przepis stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, dlatego też winien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych wyżej przesłanek stwarza organowi administracji publicznej prawną możliwość uruchomienia z urzędu postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. Tym samym ustalenie na gruncie kontrolowanej sprawy, że doszło do kumulatywnego pobierania przez skarżącą dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego, co jest zresztą okolicznością bezsporną w stanie faktycznym niniejszej sprawy, prawidłowo zostało uznane przez organy za inną okoliczność, mającą wpływ na prawo do świadczeń, uzasadniającą zastosowanie przez organ przewidzianego w art. 32 u.ś.r. trybu zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. Wychodząc z powyższych ustaleń i zarazem biorąc pod uwagę argumentację zawartą w skardze należało stwierdzić, że bezpodstawny jest zarzut naruszenia przez orzekające w niniejszej sprawie organy administracji przepisów prawa materialnego art. 32 ust. 1 i art. 30 ust. 3 i 6 u.ś.r. z jednej strony poprzez brak wydania decyzji uznającej pobrany zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2024 r. za świadczenie nienależnie pobrane, a z drugiej strony poprzez wyegzekwowanie od skarżącej części świadczenia przed orzeczeniem o obowiązku jego zwrotu, mianowicie przed uostatecznieniem się/doręczeniem ostatecznej (wykonalnej) decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Jak wynika bowiem z akt sprawy zaskarżona decyzja została podjęta na podstawie art. 32 u.ś.r. w zw. z art. 16 ust. 6 i 7 u.ś.r., natomiast brak było jakichkolwiek podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o przepisy art. 30 u.ś.r. Również kwestia braku natychmiastowej reakcji organu I instancji po powzięciu informacji o wypłacanym przez ZUS dodatku pielęgnacyjnego, skutkującej wstrzymaniem wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego z urzędu z jednoczesnym powiadomieniem strony o tym fakcie nie ma żadnego znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. W sprawie istotne jest jedynie to, że skarżąca pobierała zasiłek pielęgnacyjny w zbiegu z dodatkiem pielęgnacyjnym w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2024 r. Natomiast od 1 grudnia 2024 r. wypłata zasiłku pielęgnacyjnego była wstrzymana. W związku z tym data uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek pielęgnacyjny nie ma wpływu na całkowitą wysokość nienależnie pobranego świadczenia. Na całkowitą kwotę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego składają się bowiem wyłącznie tylko kwoty tego zasiłku, które faktycznie były skarżącej wypłacone, a więc w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2024 r. Podobnie żadnego wpływu na wynik sprawy nie ma fakt nadania decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności, choć jak słusznie zauważyło Kolegium było to działanie bezpodstawne. Natomiast skoro zaskarżona decyzja, co należy wyraźnie podkreślić, nie rozstrzyga o uznaniu za nienależnie pobrane i o obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, to dla oceny legalności zaskarżonej decyzji nie ma również żadnego znaczenia kwestia winy skarżącej, czy stanu świadomości co do utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zaznaczyć również należy, że w odróżnieniu od świadczeń nienależnie pobranych, orzekanych na podstawie przepisów art. 30 u.ś.r. sytuacja skarżącej jest o tyle korzystniejsza, że skarżąca nie musi na raz zwracać całej kwoty i nie ponosi z tego tytułu dodatkowych kosztów w postaci odsetek. Jednocześnie jak słusznie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze , w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że fakt zwrotu świadczeń z mocy ustawy nie wyklucza złożenia przez skarżącą wniosku o umorzenie zaległości, czy rozłożenie na raty (mniejsze kwoty do spłaty co miesiąc). Możliwość złożenia do organu pomocowego wniosku, o którym mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o odroczenie terminu płatności, albo rozłożenie na raty wynika z charakteru nienależnie pobranego świadczenia. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2183/22 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi np. w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależnie świadczenie rodzinne, nie może być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Nie ma przy tym podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. ds