II SA/Łd 500/04

Sygn. akt II SA/Łd 500/04 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 lipca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant referendarz sądowy Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata R. O. - Kancelaria Adwokacka w Ł., ul. S. 27/29 kwotę złotych 240 (dwieście czterdzieści) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie przyznania Z. P. pomocy materialnej w postaci zasiłku okresowego w kwocie 100 złotych na okres miesiąca grudnia 2003 roku z przeznaczeniem na zabezpieczenie bieżących potrzeb bytowych. Z ustaleń organu I instancji wynika, iż Z. P. jest osobą bezrobotną, nie osiąga żadnych dochodów, nawet z pracy dorywczej z uwagi, iż jest okresowo niezdolny do pracy z powodu urazu łokcia prawej ręki. Ma rodzinę zobowiązaną do pomocy, ale nie chce z tej pomocy korzystać, bowiem pozostaje z nimi w konflikcie. Strona nie jest w stanie ponieść kosztów codziennego utrzymania i zabezpieczenia bieżących potrzeb bytowych. Na podstawie przepisu art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 roku Nr 64, poz. 414 ze zm.) organ uznał, że Z. P. jest osobą samotnie gospodarującą i spełnia kryterium określone w art. 3 pkt 1 i 5 ustawy (ubóstwo, bezrobocie). Jak wskazał organ, zgodnie z treścią art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli ich dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Dla osoby samotnie gospodarującej kryterium ustawowe wynosi 461 zł. Zasiłek okresowy ustala się w wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, nie niżej jednak niż 19,00 zł na rodzinę (art. 31 ust. 4). Jak dowodził organ ustalenie wysokości zasiłku okresowego pozostawia organom administracji możliwość swobodnego kształtowania tej wysokości w wyznaczonych granicach – w zależności od możliwości finansowych. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 ust. 4). Okres, na jaki przyznawany jest zasiłek ustala się na podstawie okoliczności sprawy (art. 31 ust. 3). Biorąc powyższe pod uwagę, organ I instancji uznał, iż Z. P. kwalifikuje się do przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego, gdyż spełnia łącznie przesłanki zarówno określone w art. 4 ust. 1 i art. 31 ustawy o pomocy społecznej oraz zgłoszone potrzeby odpowiadają celom pomocy. Ponadto, przesłanką do udzielenia pomocy w tym przypadku jest przepis art. 37 ust 2 i 3 z uwagi na ocenę występowania przypadku szczególnego. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zasiłki okresowe są świadczeniem nieobowiązkowym, a organ dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. P. podał, iż wysokość przyznanego zasiłku okresowego jest nieadekwatna do różnicy między kryterium dochodowym a jego dochodem. Podtrzymując argumentację przedstawioną przez organ I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie datowane na dzień [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. P. ponownie podniósł, że wysokość przyznanej pomocy nie jest adekwatna do różnicy między kryterium dochodowym, a jego dochodem. Organ I instancji naruszył konstytucyjne prawo obywatela do zabezpieczenia społecznego określone w art. 67 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga Z. P. jest zasadna. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania wnioskowanego świadczenia dla skarżącego. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zdaniem składu orzekającego, w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. naruszyło zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 roku Nr 64, poz. 414 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 31 ust. 1 tejże ustawy, zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia, brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, bądź możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z przepisem art. 31 ust. 3 ustawy, okres, na jaki przyznawany jest zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Zasiłek okresowy ustala się do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, ustalonym zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochodem tej osoby, nie niższej jednak niż 10 zł (art. 31 ust. 4 ustawy). W stanie faktycznym sprawy Z. P. wystąpił o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup lekarstw i żywności. Organ I instancji, dysponując jedynie środkami na zasiłki okresowe potraktował wniosek jako prośbę o przyznanie zasiłku okresowego. W ustalonym stanie faktycznym przyznał Z. P. pomoc w postaci zasiłku okresowego w kwocie 100 zł za miesiąc grudzień 2003 roku. Organy orzekające obu instancji powołały się na ograniczone możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Jednakże wskazać należy, iż brak jest w aktach administracyjnych zestawienia potwierdzającego kwoty, jakimi dysponował organ, ilość osób, jakie objął pomocą i inne dane w celu ustalenia m. in. wysokości średniego świadczenia. Na tym etapie rozważań należy powołać tezę do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 1993 roku sygn. akt: I SA 809/93 stwierdzając, że określenie wysokości zasiłku okresowego wymaga szczegółowego uzasadnienia w decyzji administracyjnej z punktu widzenia stwierdzonych potrzeb osoby lub rodziny, posiadanych przez organ orzekający środków na ten cel oraz ewentualnie innych okoliczności sprawy. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny również w wyroku z dnia 4 grudnia 1998 roku sygn. akt: II SA/Wr 1223/98. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela stanowiska zajęte w cytowanych wyrokach. Ponadto należy wskazać, że uznanie administracyjne wymaga szczególnej staranności w przedstawieniu przesłanek i wniosków, jakie legły u podstaw jego zastosowania, brak należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia, powoływanie się na ogólniki jest zaprzeczeniem uznania administracyjnego i wskazuje na dowolność organu (por. np. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2001 roku, I SA 1043/01, nie publ.; wyrok NSA z dnia 22 grudnia 1999 roku, I SA 1410/99, nie publ.; wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 roku, III SA 7900/98, Lex Nr 47243; wyrok NSA z dnia 28 lutego 1996 roku, SA/Gd 320/95, nie publ. i inne). Ponadto Sąd chciałby zwrócić uwagę na jeszcze jedno uchybienie proceduralne. Z treści pisma załączonego do akt administracyjnych zatytułowanego "Załącznik do wywiadu z dnia 2 grudnia 2003 roku" wynika, iż w sprawie został przeprowadzony dodatkowy wywiad środowiskowy. Jednakże brak jest w aktach dokumentów potwierdzających ten fakt. Konkludując, skład orzekający uznał, iż w sprawie zostały naruszone zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 3 kpa. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że w sprawie nie doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady zabezpieczenia społecznego, bowiem Konstytucja zawiera jedynie ogólne deklaracje, które nie stanowią podstawy roszczenia. Art. 67 Konstytucji zapewnia każdemu prawo do zabezpieczenia społecznego w razie pozostawania bez pracy nie z własnej woli i nieposiadania innych środków utrzymania. Przepisy te zawierają treść normatywną nie nadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, są więc źródłem gwarancji aniżeli praw, a tym samym spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w ustawach, w których ustawodawca konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe (roszczenia) oraz zapewniając ich egzekucję. Przykładem jest unormowanie ustawy o pomocy społecznej, która przewiduje ściśle określone uprawnienie każdego obywatela do pomocy społecznej. Jednakże norma art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Reasumując, należy przyznać słuszność uwagom skarżącego, że ma prawo do korzystania z pomocy społecznej, ale trzeba podkreślić, iż możliwości przyznania pomocy są ustawowo determinowane możliwościami finansowymi organów. Wobec wskazanych powyżej nieprawidłowości Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. Sąd orzekł na mocy unormowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 205 § 1 i § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 pkt 1 ppkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).