II SA/Łd 505/07

Dnia 10 lipca 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Protokolant Asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2007 roku sprawy ze skargi M. U. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. - Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 19, 104, 105 i 107 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa), umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 42. Organ wskazał, iż na podstawie aktu notarialnego z dnia 1 grudnia 1971 roku Przedsiębiorstwo Państwowe Studio A w Ł. nabyło od K. U., J. U. i B. U. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 42. Nabycie powyższej nieruchomości nastąpiło w oparciu o art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961r. Nr 18, poz. 94). Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2004 roku skierowanym do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji M. U. – spadkobierczyni po zmarłym J. U. – wniosła o stwierdzenie, że nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 42 podlegająca wywłaszczeniu orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Ł. nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a odszkodowanie za nieruchomość zostało przyznane z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Po przekazaniu powyższego wniosku do Prezydenta Miasta Ł. – jako organu właściwego do załatwienia sprawy – M. U. pismem z dnia 14 czerwca 2006 roku wyjaśniła, iż wnosi o dokonanie dopłaty do uzyskanego przez jej teściową odszkodowania w dacie przyznania tej dopłaty za działkę w Ł. przy ul. A 42. Natomiast w oświadczeniu złożonym w dniu 13 lipca 2006 roku M. U. wskazała, iż wnioski jej dotyczą wypłaty odszkodowania za wyżej wskazaną nieruchomość, zbytą aktem notarialnym z dnia 1 grudnia 1971 roku na rzecz Studia A w Ł. W dniu 19 lipca 2006 roku do wniosku M. U. przyłączył się J. U. – drugi ze spadkobierców po zmarłym J. U. Umarzając postępowanie administracyjne Prezydent Miasta Ł. wskazał, iż zgłoszone przez wnioskodawców roszczenia dotyczące wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość mają charakter cywilnoprawny, co powoduje brak właściwości organu administracji do rozstrzygania w postępowaniu administracyjnym o wzajemnych roszczeniach stron wynikających z umów cywilnych, które mogą być dochodzone wyłącznie na drodze cywilnoprawnej. Wobec braku sprawy administracyjnej prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji M. U. wniosła odwołanie do Wojewody [...]. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, odwołująca się wskazała na naruszenie art. 6, 7, 8, 9 i 10 kpa w zw. z art. 19 i 104 kpa. W uzasadnieniu odwołania M. U. nadmieniła, iż dotychczas otrzymane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość było zaniżone, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a następca prawny Skarbu Państwa uzyskał kwotę znacznie wyższą niż właściciele w dacie wywłaszczenia, co stanowi rażące naruszenie ustawy zasadniczej oraz przepisów postępowania administracyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta Miasta Ł. stwierdzając, iż sposób przeniesienia własności nieruchomości na drodze cywilnoprawnej powoduje, iż sprawa ma charakter cywilnoprawny w rozumieniu art. 1 kodeksu postępowania cywilnego i właściwym do jej rozpoznania jest sąd powszechny, a wszczęte postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. W dniu 24 kwietnia 2007 roku M. U. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej skarżąca wskazała na naruszenie art. 6, 7, 8, 9, 10, 77 i 107 § 3 kpa. W uzasadnieniu skargi M. U. podniosła, iż w jej ocenie należało stwierdzić nieważność decyzji o wywłaszczeniu i jedyną formą zadośćuczynienia w tej sprawie byłaby wypłata uzupełniającego odszkodowania także z przyczyny niewykorzystania nieruchomości na cel wskazany w wywłaszczeniu. Ponadto skarżąca wskazała, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa, gdyż organy nie wyjaśniły sprawy zgodnie ze złożonym wnioskiem. W ocenie skarżącej, organy nie dokonały sprawdzenia decyzji o wywłaszczeniu koncentrując się jedynie na tym, że zostało zawarte porozumienie co do kwoty sprzedaży. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W dniu 10 lipca 2007 roku na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi skarżąca poparła wniesioną skargę oraz nadmieniła, iż skarga dotyczy wyrównania wypłaty odszkodowania za nieruchomość. Z kolei pełnomocnik Wojewody [...] wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej jako p.p.s.a. - sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszały przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a. mogłoby stanowić podstawę do ich uchylenia. Podstawę prawną w niniejszym postępowaniu stanowi art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią tegoż przepisu gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Stanowiąca podstawę takiego rozstrzygnięcia przesłanka bezprzedmiotowości nie została wprawdzie zdefiniowana przez ustawodawcę, jednakże w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż występuje ona, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Z bezprzedmiotowością mamy do czynienia w szczególności wówczas, gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub gdy organ administracyjny stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania, przestała być regulowana przepisami dającymi podstawę do wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2001r., V SA 381/01 LEX nr 78917 czy wyrok NSA z dnia 13 lutego 2001r., I SA 2032/99, LEX nr 75519, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 1999 r., SA/Sz 1029/97,LEX nr 36139). Bezprzedmiotowość postępowania oznacza więc brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego (podmiotu, przedmiotu, treści tego stosunku), skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2003r., III SA 2225/01, Biul. Skarb. 2003/6/25, wyrok NSA z dnia 9 września 2000r., IV SA 12/98, LEX nr 77609). Umorzenie postępowania administracyjnego jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należy, iż organy obu instancji w sposób prawidłowy stwierdziły bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem skarżącej z uwagi na brak sprawy administracyjnej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy motywem działania skarżącej była chęć uzyskania przez nią wyrównania wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Bezspornym w sprawie jest, iż przeniesienie prawa własności nieruchomość przy ul. A 42 w Ł. nastąpiło, stosownie do treści art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w formie aktu notarialnego w wyniku osiągniętego porozumienia pomiędzy ówczesnymi jej właścicielami a przedsiębiorstwem państwowym A w Ł. Zawarcie umowy sprzedaży nieruchomości we wskazanym trybie przesądza o cywilnoprawnym charakterze dokonanej czynności prawnej. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność czy umowa ta została zawarta w wyniku rokowań prowadzonych przed wszczęciem postępowania, czy też strony zawarły ją już w toku postępowania wywłaszczeniowego. Czas w jakim doszło do sporządzenia aktu notarialnego nie wpływał bowiem na charakter umowy, która stanowi czynność cywilnoprawną i nawet zawarcie jej w toku postępowania wywłaszczeniowego w żadnym stopniu nie uprawnia do twierdzenia, iż ma ona charakter decyzji administracyjnej kończącej postępowanie wywłaszczeniowe. Cywilnoprawny charakter czynności prawnej oraz brak decyzji administracyjnej dotyczącej wywłaszczenia spornej nieruchomości wskazuje na brak kompetencji organów administracji publicznej do działań władczych w niniejszej sprawie. Tym samym żądanie przez skarżącą wyrównania wypłaty odszkodowania w trybie administracyjnym za nieruchomość, której zbycie nastąpiło na podstawie umowy cywilnoprawnej, jest nieuprawnione. Skoro bowiem w dacie wydania zaskarżonej decyzji na podstawie wyraźnego przepisu roszczenie to nie zostało przekazane na drogę postępowania administracyjnego to brak było podstawy prawnej uprawniającej organ administracji publicznej do wydania rozstrzygnięcia w tymże zakresie. Wypłata odszkodowania za przejętą nieruchomość musi się bowiem nierozłącznie wiązać z aktem wywłaszczenia, mającym swoje podstawy w przepisach obowiązującego prawa. Jeśli brak jest w danym stosunku prawnym zgodnego z przepisami prawa aktu wywłaszczenia, trudno mówić o przesłankach pozytywnych do orzeczenia odszkodowania przez organ administracji publicznej. Obowiązek organu administracji publicznej do orzeczenia odszkodowania musi wynikać z prawa materialnego, bądź w ściśle określonych przypadkach z przepisów prawa procesowego, np. art. 160 i 161 § 3 kpa. Reasumując, organy rozstrzygające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy uznały, iż w świetle prawa materialnego oraz ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania i na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe. Z uwagi na powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. jako nieuzasadnioną.