II SA/Łd 509/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA T. Zbrojewski (spr.), Sędzia NSA: A. Łuczaj, Sędzia WSA: S. Wojciechowski, Protokolant asystent sędziego B. Czyżewska, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz B. R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] orzekł o pozbawieniu B. R. uprawnień kombatanckich, przyznanych mu orzeczeniem ZW ZBoWiD w Ł. z dnia [...] z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 18 stycznia 1945 r. do 22 lutego 1946 r. (łącznie 1 rok 2 m-ce). W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż B. R. w okresie od 18 stycznia 1945 r. do dnia 22 lutego 1946 r. jako członek Milicji Ludowej, zaś w okresie od 22 lutego 1946 r. do 1 kwietnia 1947 r. jako członek ORMO brał udział w ujawnianiu i zwalczaniu niedobitków wojsk hitlerowskich, a następnie w służbach patrolowych, mających na celu utrzymanie spokoju, porządku i bezpieczeństwa publicznego na terenie G.. Według organu, tytuł na podstawie, którego strona uzyskała uprawnienia kombatanckie stanowi w myśl obecnie obowiązującego art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) podstawę do pozbawienia tych uprawnień. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B.R. podał, iż w latach 1945-1946 wraz z kilkoma kolegami wstąpił do podziemia Armii Krajowej, co mogą potwierdzić świadkowie. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Powyższe rozstrzygnięcie B. R. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi. Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2003 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 415/01 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Według Sądu, organ w toku postępowania administracyjnego naruszył przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Pominął bowiem okoliczność podniesioną przez skarżącego, dotyczącą jego udziału w AK. Przede wszystkim organ nie wezwał skarżącego do podania personaliów świadków, ani ich nie przesłuchał. A zatem nie wyjaśnił wszystkich aspektów jego działalności w AK. W toku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu pismem z dnia 28 stycznia 2004 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez dokładne określenie, do jakiego oddziału AK należał i w jakim okresie, czy i kiedy składał przysięgę, jaki miał przydział, stopień, funkcję, pseudonim oraz jakie konkretnie czynności wykonywał i w jakich akcjach brał udział. Na poparcie tych informacji winien przestawić dowody np. oświadczenia świadków, o których wspominał w piśmie z dnia 2 lipca 2000 r. W dniu 8 listopada 2004 r. Kierownik Urzędu zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Ł. o udzielenie informacji na temat członkostwa w ORMO (Milicja Ludowa od 18.01.1945 do 22.02.1946 r.) i udziału w walkach z Wherwolfem lub UPA oraz czy było to w ramach podległości rozkazom dowódców wojska. Poproszono również o informację, czy w aktach znajdują się jakiekolwiek ślady wskazujące na działalność konspiracyjną skarżącego w czasie okupacji niemieckiej. Pismem z dnia 24 grudnia 2004 r. IPN Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Ł. poinformował, że w aktach archiwalnych brak jest dokumentów, które mogłyby potwierdzić podane wyżej okoliczności. Brak jest także danych o działalności konspiracyjnej B. R. w czasie II wojny światowej. Natomiast w piśmie z dnia 1 kwietnia 2005 r. W. R.- synowa skarżącego oświadczyła, że B. R. jest bardzo chory i stracił pamięć. Nie posiada żadnych dokumentów świadczących o działalności konspiracyjnej teścia. Pamięta jednak, jak opowiadał on o swoim pobycie w AK razem z kolegą W. W., w oddziale, którego dowódca nosił pseudonim "Groźny". Nie może jednak przedstawić świadka, ponieważ osoba ta nie żyje. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Powołując się na treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz art. 1 ust. 2 pkt 6 organ wyjaśnił, iż działalność w ORMO nie jest samoistnym tytułem do nabycia uprawnień kombatanckich i nawet pozytywna działalność w jej ramach nie może stanowić tytułu do uzyskania uprawnień. MO nie jest bowiem uznawana za zmilitaryzowaną służbę państwową. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że B.R. walczył z UPA lub Wehrwolfem i że walka ta odbywała się w ramach struktur Wojska Polskiego. Z kolei mając na uwadze treść art. 1 ust. 2 pkt 3 brak jest według organu podstaw i materiału dowodowego do uznania, że strona pełniła służbę w latach 1943-1944 w AK, gdyż bardzo ogólne informacje podane przez B. R. i rodzinę nie zostały poparte żadnym materiałem dowodowym. Powyższe rozstrzygnięcie B.R. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie uprawnień kombatanckich. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 7 czerwca 2005 r. skarżący oświadczył, iż brał udział w walkach w 1945 r. w ramach oddziałów partyzanckich polskich podziemnych formacji. Pamięta także, że jeździł na zebrania Armii Krajowej do Ł. na ulicę A. Natomiast w piśmie z dnia 23 czerwca 2005 r. wyjaśnił, iż stan jego zdrowia uległ znacznej poprawie. Podkreślił, że pamięta kolegę -S. D., który walczył na terenie G. – P. w ramach oddziału partyzanckiego w latach 1943-1944. Do pisma załączył oświadczenie świadka z dnia 18 czerwca 2005 r., z którego wynika, iż wyżej wymieniony pamięta skarżącego, jako członka AK, będącego łącznikiem na terenie G. we wskazanym okresie. Na rozprawie w dniu 4 października 2005 r. B.R. wyjaśnił, iż nie zgłosił wcześniej świadka, ponieważ był chory i nie mógł sobie przypomnieć żadnego nazwiska. Dopiero po złożeniu skargi do Sądu przypomniał sobie o S. D.. Okazał również Sądowi oryginał legitymacji Niezależnego Ruchu Kombatantów Armii Krajowej Sekcja Ł.. Wyjaśnił, że nie orientuje się, czy organizacja ta nadal istnieje, albowiem od wielu lat nie jeździ już na zebrania członków. Pamięta jednak, że przy przyjęciu do Ruchu Kombatantów AK złożył życiorys i jakieś inne dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Rozpoczynając rozważania należy podkreślić, iż w toku każdego postępowania administracyjnego organ administracji publicznej zobowiązany jest stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa.). Realizując tak sformułowaną zasadę praworządności, organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś jako dowód winien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa). Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ oceni, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa.). Zdaniem Sądu, zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezspornie świadczy, o naruszeniu wskazanych wyżej reguł procedury administracyjnej. Po pierwsze, po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzji drugoinstancyjnej z dnia [...] z uwagi na niewyjaśnienie kwestii uczestnictwa skarżącego w Armii Krajowej, B.R. załączył do pisma z dnia 1 kwietnia 2005 r. kserokopię legitymacji Niezależnego Ruchu Kombatantów Armii Krajowej Sekcja Ł. (k. 71 akt administracyjnych oraz k. 13 akt sądowoadministracyjnych). Dokument ten bez wątpienia został pominięty przez Kierownika Urzędu w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Przede wszystkim w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących chociażby o próbie ustalenia przez organ administracji, czy taka organizacja w ogóle istnieje, oraz na jakiej podstawie i w oparciu o jakie dokumenty B.R. został jej członkiem. Zebranie tych informacji z pewnością mogłoby się przyczynić do należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący jest osobą, która ma kłopoty z pamięcią. Po drugie, Kierownik Urzędu zwracając się pismem z dnia 8 listopada 2004 r. do Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Ł. bardzo ogólnikowo określił, o jakie informacje prosi (k. 76 akt administracyjnych). W kwestii mającej kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zwrócił się jedynie o informacje, czy w aktach sprawy znajdują się ślady wskazujące na działalność konspiracyjną strony w czasie okupacji niemieckiej bez bliższego sprecyzowania, o działalność w ramach jakiej formacji i na jakim terenie chodzi. Faktem jest, iż skarżący w licznych pismach załączonych do akt sprawy podnosił, iż był łącznikiem na terenie G., w oddziale Armii Krajowej, którego dowódca nosił pseudonim "Groźny" (k. 30 i 43 akt administracyjnych). Przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), w myśl którego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 nie definiuje pojęcia "pełnienie służby" i dlatego też musi być ono oceniane na tle konkretnego stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2001 r. sygn. akt V SA 627/01, niepubl.). Ponadto zauważyć w tym miejscu trzeba, iż organ dopiero po 10 miesiącach od momentu zwrócenia się do skarżącego o przedłożenie dowodów świadczących o jego służbie w Armii Krajowej (w dniu 28 stycznia 2004 r.) wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej o uzyskanie stosownych informacji (w dniu 8 listopada 2004 r.). Wydaje się, że bierna postawa Kierownika Urzędu w dążeniu do zgromadzenia w całości materiału dowodowego nie sprzyja pogłębianiu zaufania obywateli do organów administracji i świadczy o naruszeniu dyspozycji art. 12 § 1 kpa. W myśl tego przepisu organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Według Sądu, charakter spraw, jakimi Urząd się zajmuje oraz fakt, iż wnioskodawcy są osobami w podeszłym wieku, często bardzo schorowanymi, winien przesądzać o konieczności sprawnego i czynnego dążenia do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w każdej rozpoznawanej sprawie. Oprócz wskazanych wyżej uchybień proceduralnych, mających niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy, które są podstawą do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego należy, również zwrócić uwagę na nowe okoliczności, które zostały ujawnione już po wniesieniu skargi do Sądu. Przede wszystkim z pism skarżącego z dnia 7 czerwca 2005 r. i 23 czerwca 2005 r. oraz z jego wyjaśnień złożonych na rozprawie w dniu 4 października 2005 r. wynika, iż B.R. przypomniał sobie kolegę S. D., z którym w latach 1943-1944 walczył na terenie G. w ramach oddziału partyzanckiego. Jako dowód skarżący załączył do akt sądowych oświadczenie świadka, iż pamięta on stronę, jako członka Armii Krajowej, który był łącznikiem na wskazanym terenie w latach 1943-1944. Zauważyć jednak trzeba, że ocena tych okoliczności nie może być dokonana w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzeka na podstawie akt sprawy organu administracji publicznej, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy, zgromadzony przez organy administracji publicznej w postępowaniu w obu instancjach. W postępowaniu sądowoadministracyjnym ustawodawca dopuścił w myśl art. 106 § 3 w/w ustawy przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego. A zatem postępowanie dowodowe przed Sądem i w konsekwencji dokonywanie przez ten Sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać Sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że Sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy, załatwionej zaskarżoną decyzją. W orzecznictwie przyjęty został pogląd, który skład orzekający w pełni podziela, że jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu Sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2000 r. sygn. akt FSA 1/00 niepubl., wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r. sygn. akt V SA 671/00 niepubl.). Taka sytuacja ma miejsce właśnie w niniejszej sprawie. Reasumując, Kierownik Urzędu rozpoznając sprawę ponownie winien przeanalizować powyższe wywody i podjąć wszelkie czynności zmierzające do zgromadzenia w całości materiału dowodowego, by następnie na jego podstawie ustalić rzeczywisty stan faktyczny sprawy. W szczególności organ zobowiązany będzie rozważyć możliwość przesłuchania skarżącego oraz świadka S. D. na okoliczność służby B. R. w Armii Krajowej. Czynności te pozwolą na dokonanie prawidłowej subsumcji prawa materialnego i ocenę, czy B.R. faktycznie pełnił służbę jako łącznik Armii Krajowej w czasie II wojny światowej. Wyniki tych ustaleń, winny natomiast przybrać postać rozstrzygnięcia, o którym mowa w dyspozycji art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c", art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.