II SA/Łd 51/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2025 r. sprawy ze skargi S. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2024 r. znak: SKO.4115.323.2024 w przedmiocie odmowy udostępnienia akt administracyjnych dotyczących mieszkanki domu pomocy społecznej oddala skargę. dc Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, postanowieniem z 11 grudnia 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572) utrzymało w mocy postanowienie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi z 14 lutego 2024 r., w sprawie odmowy udostępnienia S. R. akt administracyjnych, dotyczących mieszkanki domu pomocy społecznej, jego matki E. D.. W uzasadnieniu postanowienia z 11 grudnia 2024 r. Kolegium przypomniało, że pismem z 14 lutego 2024 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi odpowiedział na pismo S. R. z 16 stycznia 2024 r., odmawiając udostępnienia kopii dokumentacji matki, E. D.. W dniu 4 listopada 2024 r. S. R. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia od niniejszego pisma. Wojewódzki Sad Administracyjny w Łodzi w prawomocnym wyroku z 20 czerwca 2024 r., II SAB/Łd 51/24 wyraził pogląd, iż pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z 14 lutego 2024 r. należy uznać za postanowienie, ze względu na to, że posiada takie cechy jak: oznaczenie organu administracji publicznej wydającej akt, wskazania aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy, podpis osoby reprezentującej organ administracji. Sąd zaznaczył, iż nie ulega wątpliwości, że pismo kierowane jest do skarżącego i że rozstrzyga ono w przedmiocie złożonego przez niego wniosku o udostępnienie akt w sposób wskazany w art. 74 § 2 k.p.a., czyli odmawia udostępnienia akt. Pomimo tego, że w jego treści organ nie wskazał podstawy prawnej, to jednak w istocie wyjaśnił racje mające przemawiać na rzecz zajętego stanowiska, nawiązujące do treści przepisów, m.in. art. 73 k.p.a., oraz do okoliczności sprawy, czyli zawarł uzasadnienie prawne i faktyczne. Wobec tego organ zaznaczył, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U z 2024 r. poz. 935 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W konsekwencji Kolegium uznało, iż termin do wniesienia odwołania w rozpatrywanym przypadku nie rozpoczął biegu, z uwagi na fakt, iż ww. postanowienie z 14 lutego 2024 r. nie zawierało pouczenia do wniesienia środka zaskarżenia. Tym samym zażalenie na postanowienie zostało wniesione w terminie, co znalazło odzwierciedlenie w treści postanowienia SKO z 11 grudnia 2024 r., o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania ze względu na to, iż termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu. Kolegium następnie wskazało, że dostęp do akt postępowania administracyjnego jest ograniczony podmiotowo. Z uprawnieninia, wynikającego z treści art. 73 § 1 k.p.a. skorzystać może tylko strona postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., w myśl którego stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z uprawnień wynikających z art. 73 k.p.a. może korzystać zarówno podmiot, który brał udział w postępowaniu administracyjnym jako stron, jak również podmiot, który nie brał w nim udziału, mimo że miał interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., a strona może realizować swoje uprawnienie także po zakończeniu postępowania administracyjnego. Dostęp do akt postępowania może realizować także, w imieniu strony jej pełnomocnik, ustanowiony na zasadach określonych w k.p.a. Oprócz strony z prawa dostępu do akt mogą skorzystać podmioty występujące w postępowaniu administracyjnym na prawach strony w rozumieniu art. 30 § 2 i 3 oraz 32 k.p.a. i art. 188 k.p.a. tj. organizacja społeczna, prokurator, a także Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka, na podstawie przepisów odrębnych. Organ zaznaczył, że istota sporu dotyczy kwestii udostępnienia S. R. dokumentów załączonych do akt administracyjnych, związanych z umieszczeniem i pobytem jego matki E. D. w domu pomocy społecznej. Wobec tego Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż S. R. nie jest stroną postępowania, nie dysponuje interesem prawnym aby uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym oraz korzystać z uprawnień procesowych strony, w tym prawa wglądu do akt sprawy lub żądania wydania z nich odpisów lub kopii. Nie jest także pełnomocnikiem matki, skoro z akt sprawy wynika, że odwołała ona udzielone mu w październiku 2017 r. pełnomocnictwo. Nie mieści się zatem w kręgu podmiotów mających interes prawny w dostępie do dokumentów dotyczących E. D.. Kolegium nadmieniło, że organ pierwszej instancji ww. postanowieniu z 14 lutego 2024 r. wskazał, iż może umożliwić S. R. zapoznanie się z dokumentacją związaną z ustaleniem jego sytuacji rodzinnej i dochodowej (przeprowadzone z wywiady środowiskowe). W skardze S. R. zakwestionował prawidłowość wydanych w sprawie postanowień oraz stanowisko organów, kwestionujące jego status jako strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zaznaczył, że umieszczenie i przebywanie matki w placówce opiekuńczej wprost dotyczy jego potwierdzonego prawnie interesu naturalnego, co wynika z art. 18 Konstytucji RP, art. 87 k.r.i.o. oraz art. 107, w zw. z 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśnił, że w jego ocenie był pełnomocnikiem matki od 31 października 2017 r. na podstawie udzielonego przez nią pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Przedmiotem skargi skarżący uczynił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie udostępnienia akt administracyjnych, dotyczących mieszkanki domu pomocy społecznej, jego matki E. D.. Istota sporu w sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy skarżący jako strona postępowania, bądź pełnomocnik strony może uzyskać dostęp do akt administracyjnych w przedmiocie umieszczenia i pobytu matki w domu pomocy społecznej. Kwestia ustalenia, kto jest stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie umieszczenia osoby w dps, była już przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, a sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela w pełni stanowisko, zgodnie z którym stroną postępowania o skierowanie do domu pomocy społecznej jest wyłącznie osoba kierowana do tej placówki (por, wyroki NSA: z 13 października 2017 r., I OSK 2449/16; z 23 października 2020 r., I OSK 1162/20; z 20 stycznia 2021 r., I OSK 2271/20; z 6 lutego 2024 r., I OSK 1058/22). Wyjaśnić należy, że z treści art. 73 § 1 k.p.a. wynika, że strona prowadzonego postępowania administracyjnego ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Zgodnie natomiast z treścią art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Analiza postanowień art. 59 ustawy o pomocy społecznej pozwala opowiedzieć się za stanowiskiem, że w ramach tego postępowania interesem prawnym legitymuje się osoba umieszczana w tego typu placówce, ponieważ rozstrzygnięcie w tym zakresie dotyczy jej praw i obowiązków. Na tym etapie procedury innym osobom, w tym także w przyszłości obowiązanym do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie przysługuje interes prawny lecz wyłącznie interes faktyczny. Legitymowanie się przez te osoby wyłącznie interesem faktycznym nie daje im prawa do uzyskania statusu strony w ramach tego postępowania, ponieważ status taki przysługuje zgodnie z art. 28 k.p.a. tylko tym, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub którzy ze względu na swój interes prawny lub obowiązek domagają się działania organu administracji publicznej. Zatem w ramach postępowania dotyczącego umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej tylko osoba ubiegająca się o takie umieszczenie legitymuje się interesem prawnym, a tym samym posiada status strony w ramach tego postępowania. Oznacza to, że osoba taka zgodnie z przywołanymi powyżej przepisami dysponuje prawem zapoznania się z aktami prowadzonego postępowania administracyjnego. Z aktami takimi może również zapoznać się pełnomocnik osoby umieszczanej w domu pomocy społecznej, ponieważ dysponuje on stosownym upoważnieniem do udziału w prowadzonym postępowaniu i przysługują mu analogiczne prawa procesowe co stronie tego postępowania. W konsekwencji osobą (stroną) uprawnioną do dostępu do akt w sprawie skierowania do dps jest osoba której to postępowanie bezpośrednio dotyczy, działająca osobiście bądź przez pełnomocnika (kuratora). W realiach sprawy byłaby to matka skarżącego, jako osoba spełniająca warunki wskazane w art. 54 ust. 1 u.p.s. To przepisy prawa materialnego (art. 54 ust. 1 i art. 59 u.p.s.) przesądzają o legitymacji procesowej i interesie prawnym w sprawie o umieszczeniu w dps, a w konsekwencji dostęp do akt administracyjnych przysługuje osobie umieszczonej w dps. Postępowanie w sprawie umieszczenia w dps należy do kategorii postępowań w sprawie świadczeń z pomocy społecznej w rozumieniu art. 100 i następne ustawy o pomocy społecznej. Zasadą jest, że stroną takiego postępowania jest tylko podmiot bezpośrednio zainteresowany przyznaniem danego świadczenia, przy czym podmiotem tym w przypadku skierowania do dps, umieszczenia w dps jest wyłącznie osoba, której przysługuje prawo do umieszczenia w dps, nie zaś jej rodzina, w tym syn. Wskazuje na choćby treść art. 102 ust. 1 u.p.s., w myśl którego świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Przepis ten określa sposoby wszczęcia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej, a zarazem wskazuje krąg stron tego postępowania, tj. podmiotów legitymujących się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Z treści art. 102 ust. 1 u.p.s. (oraz art. 54 ust. 2 tej ustawy) wynika prymat woli i aktywności samej osoby zainteresowanej przyznaniem świadczeń z pomocy społecznej. Inna osoba może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej wyłącznie za zgodą bezpośrednio zainteresowanego. Najważniejsza jest wola osoby zainteresowanej. Zindywidualizowany interes osoby zainteresowanej legitymizuje tylko ją do wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej, do udziału w postępowaniu i uzyskania rozstrzygnięcia. Za tak wąskim ujęciem kręgu stron postępowania w sprawach świadczeń z zakresu pomocy społecznej przemawia dodatkowo treść art. 100 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w tego rodzaju postępowaniu należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych, a w szczególności nie należy podawać do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia. W istotnej mierze to właśnie wzgląd na konieczność zapewnienia ochrony dóbr osobistych beneficjentów świadczeń pomocowych, w tym zwłaszcza ich danych osobowych, uzasadnia zawężenie kręgu stron. W związku z powyższym należy stwierdzić, że uprawnienie do dostępu do akt administracyjnych postępowania w przedmiocie umieszczenia w dps nie przysługiwało skarżącemu, ze względu na brak przepisów prawa materialnego, na podstawie których skarżący - syn osoby umieszczonej w dps - mógłby wywodzić w niniejszej sprawie swój interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. W ocenie sądu wskazywane przez skarżącego argumenty przemawiają wyłącznie za posiadaniem przez niego interesu faktycznego, a nie prawnego, który zasługiwałby na ochronę w tym postępowaniu. W niniejszej sprawie skarżący nie jest także pełnomocnikiem matki. Wynika to z ustaleń poczynionych, przez Sąd Okręgowy w Ł. w trakcie postepowania zakończonego postanowieniem z 23 listopada 2018 r., w uzasadnieniu którego Sąd wskazał, że matka skarżącego udzieliła synowi pełnomocnictw datowanych na 24 października 2017 r. oraz 31 października 2017 r., jednak na początku 2018 r. odwołała synowi owe pełnomocnictwa, co sąd ustalił na podstawie oświadczeń skarżącego, jego matki oraz zeznań świadka. Ponadto matka skarżącego nie wyraziła zgody na przekazywanie skarżącemu informacji o stanie zdrowia, na co wskazują znajdujące się w aktach administracyjnych pisma z 10 października i 9 grudnia 2022 r. W tym stanie sprawy sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., uznając, że organ prawidłowo zastosowały przepis art. 74 § 2 k.p.a., powołany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Kontrolowana sprawa, z uwagi na swój przedmiot została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. ds