II SA/Łd 523/12

Dnia 31 października 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.W.-W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.W., A.W. i Z.W.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 523/12 Uzasadnienie Z.W.-W. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi M.W., A.W. i Z.W.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem I.W. i 4-letnim synem W. Skarżąca zadeklarowała, że utrzymuje się z wynagrodzenia za prace w wysokości 1500 zł brutto, a jej mąż z umowy zlecenia, która daje mu dochód 1650 zł brutto. Rodzina mieszka w 47-metrowym mieszkaniu. Skarżąca wykazała, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 3,49 ha, z którego jednak utrzymują się rodzice męża, oraz nieruchomość o powierzchni 0,2336 ha (której współwłaścicielem jest jej mama). Wobec faktu, że oświadczenie wnioskodawczyni okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 października 2012 r. skarżąca zobowiązana została do złożenia: - odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez męża skarżącej w 2011 r., - odpisu umowy zlecenia, z której mąż skarżącej osiąga dochody oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez skarżącą, - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W dniu 22 października 2012 r. do Sądu wpłynęły wymagane dokumenty, z tym, że zamiast zeznania o dochodach męża skarżącej osiągniętych w 2011 r., skarżąca złożyła zaświadczenie o zadeklarowanych dochodach obojga małżonków osiągniętych w 2010 r. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że osiągane przez skarżącą i jej męża dochody są, w ocenie referendarza sądowego, w rzeczywistości wyższe niż zadeklarowane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile dochody skarżącej rzeczywiście wynoszą 1500 zł brutto, o czym świadczy przedstawione zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia i oraz kwoty przekazywane na konto skarżącej, o tyle dochody jej męża niewątpliwie przekraczają zadeklarowaną we wniosku kwotę 1650 zł brutto. Z przedstawionych umów o dzieło, zawartych przez męża skarżącej w czerwcu, lipcu i sierpniu 2012 r., jasno wynika, że jego dochód z tytułu wykonania dzieła wynosi 2500 zł i jest to dochód netto. Takie też kwoty przekazywane były przez zamawiającego dzieło na konto autora. Ponadto nie były to niewątpliwie jedynie dochody męża skarżącej. Świadczą o tym środki systematycznie przekazywane na jego konto przez ten sam podmiot - A Sp. z o.o., z tytułem przelewu określonym jako honorarium: w dniu 30 kwietnia 2012 r. – 1775 zł, w dniu 1 czerwca 2012 r. – 1500 zł, w dniu 6 lipca 2012 r. – 1275 zł, w dniu 9 sierpnia 2012 r. – 2138 zł. Zatem oprócz dochodów osiąganych z tytułu wykonania dzieła, mąż skarżącej osiąga dodatkowe dochody od innego podmiotu, w dodatku systematyczność ich wpływania na konto wskazuje, że jest to dochód stały. Nie bez znaczenia dla negatywnej oceny wniosku skarżącej był również fakt nieprzedstawienia, mimo stosownego wezwania, zaświadczenia o wysokości dochodu osiągniętego przez jej męża w 2011 r. Dla oceny sytuacji materialnej skarżącej i osób pozostających z nią gospodarstwie domowym niewystarczające jest bowiem przedstawienie jedynie zaświadczenia, że skarżąca w 2011 r. nie osiągnęła dochodów, ani zaświadczenie o wysokości dochodów zadeklarowanych przez oboje małżonków za rok 2010 r. Przedstawienie odpowiedniego dokumentu pozwalającego na ustalenie dochodów męża wnioskodawczyni w 2011 r. jest o tyle istotne, że na konto skarżącej wpłynęła w lipcu 2012 r. kwota 2225 zł, przekazana przez urząd skarbowy tytułem zwrotu podatku PIT za rok 2011 r. Skoro zaś skarżąca w roku 2011 r. nie zadeklarowała żadnego dochodu, przyjąć należy, że zwrot ten dotyczył zeznania jej męża, a wysokość kwoty do zwrotu sugeruje, że i sam podatek był znacznej wysokości, co z kolei oznacza wysokie dochody. Przyjąć zatem należy, że nie dość, że skarżąca wraz z mężem osiągają dochody wyższe, niż zadeklarowane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, to ich wysokość pozwala na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpis sądowy od skargi został już zresztą uiszczony), a także na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika. Również nieprzedstawienie wszystkich dokumentów, do złożenia których skarżąca została wezwana, oznacza, że skarżąca, mimo takiego obowiązku, nie wykazała istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Niewątpliwie skarżąca wymogów tych nie spełnia. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf