II SA/Łd 529/25

Dnia 20 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Tomasz Porczyński (spr.), , Protokolant Starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 kwietnia 2025 roku nr 010070/680/349377/2023 (postępowanie: [...]) w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego i zobowiązania do zwrotu jego nienależnej części uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2024 roku nr 010070/680/349377/2023 (postępowanie: [...]). Decyzją z dnia 7 kwietnia 2025 r. (postępowanie: [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a.; art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1576) - dalej: u.p.p.w.d.; Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2024 r. orzekającą o zmianie wysokości przyznanego M. B., na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., świadczenia wychowawczego na dziecko F.S., w ten sposób, że, na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. przyznał przedmiotowe świadczenie wychowawcze w kwocie 250 zł miesięcznie, zaś na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 400 zł miesięcznie; oraz o uznaniu za nienależnie pobrane wypłacone stronie świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 250 zł miesięcznie oraz od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 400 zł miesięcznie, podlegające zwrotowi na wskazany w decyzji rachunek bankowy. Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia skarżąca wystąpiła wnioskiem z dnia 1 lutego 2023 r. Informacją z dnia 17 lutego 2023 r. strona została poinformowana o przyznaniu wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dziecko F.S., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., w kwocie 500 zł miesięcznie. Z uwagi na ustawową zmianę wysokości przedmiotowego świadczenia, począwszy od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. stronie wypłacano świadczenie wychowawcze w kwocie 800 zł miesięcznie, zgodnie z informacją z dnia [...] grudnia 2023 r. Następnie wskazaną na wstępie decyzją z dnia 8 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł o zmianie wysokości przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko F.S., na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., oraz o uznaniu części wypłaconych stronie kwot tytułem w/w świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Powyższe organ argumentował faktem wystąpienia przez ojca dziecka, w dniu 29 lipca 2024 r., z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko F. S., jak i ustaleniami wynikającymi z treści przedłożonego do akt sprawy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. [...], z której wynika, że opieka nad małoletnim F.S. sprawowana jest w sposób naprzemienny przez oboje rozwiedzionych rodziców. To zaś, w myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., obligowało organ do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na syna każdemu z rodziców, w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. zarzucała naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d, poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i pominięcie dowodu jakim jest protokół rozprawy z 31 sierpnia 2022 r., toczącej się przed Sądem Okręgowym w Łodzi, potwierdzający ustalenia stron, że to skarżąca będzie w całości pobierać świadczenie wychowawcze na wspólne dziecko; - art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak umożliwienia skarżącej czynnego udziału w sprawie oraz uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenie się przed wydaniem zaskarżonej decyzji co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań i w konsekwencji naruszenie zasady praworządności, słusznego interes społecznego i obywateli oraz podważenie zaufania do władzy publicznej; - art. 27 ust. 1 art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., polegające na zmianie wysokości świadczenia wychowawczego należnego na dziecko F.S., w sytuacji, gdy nie uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, a strona nienależnie nie pobrała świadczenia wychowawczego ani nie wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego; - art. 25 ust. 1 i 2 art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., poprzez przyjęcie, że strona jest zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia wychowawczego i przyjęcie że pobrane świadczenie jest nienależne, mimo że nie zostały spełnione przesłanki świadczenia nienależnego określone w ustawie. Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 7 kwietnia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Przywołując art. 5 ust. 2 u.p.p.w.d. organ wskazał, że w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia wychowawczego. Przy czym, co organ podkreślił, brak złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez jednego z rodziców sprawujących opiekę naprzemienną nad dzieckiem, nie wpływa na wysokość tego świadczenia przysługującego każdemu z rodziców, wynikająca wprost z w/w art. 5 ust. 2 u.p.p.w.d. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy wskazał, iż wobec wystąpienia, w dniu 29 lipca 2024 r., przez ojca małoletniego F.S., z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna, na kolejny okres świadczeniowy, niezbędnym było przeprowadzenie weryfikacji uprawnień przyznanych w tym zakresie skarżącej. W wyniku powyższego ustalono, iż opieka nad małoletnim F.S. sprawowana jest naprzemiennie przez oboje rodziców, co potwierdza przedłożony do akt sprawy prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt [...]. Wobec powyższego, niezależnie od faktu, że ojciec dziecka nie występował o przyznanie świadczenia wychowawczego na F.S. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., skarżąca, stosownie do treści art. 5 ust. 2 u.p.p.w.d. uprawniona była jedynie do otrzymania przedmiotowego świadczenia w miesięcznej wysokości odpowiadającej połowie kwoty tego świadczenia, określonej prawem. Przy czym, bez wpływu na powyższe stwierdzenie, pozostaje zdaniem organu powoływane przez skarżącą porozumienie zawarte z byłym mężem, dotyczące pobierania świadczeń wychowawczych na syna. Porozumienia, również te zawarte przed sądami, co do zasady nie mają charakteru trwałego. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określa jasno katalog osób uprawnionych do otrzymania świadczenia wychowawczego oraz wysokość tego świadczenia, w przypadku ubiegania się o świadczenie rodziców sprawujących opiekę naprzemienną. Organ jest związany orzeczeniem sądu w kwestii opieki naprzemiennej i zobligowany, stosownie do wynikającej z art. 9 k.p.a. zasady informowania, dbać o to, by żadne z rodziców nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. B., ponowiła zarzuty i argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w II instancji w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w I instancji w całości, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca wnosiła nadto o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 61 3 p.p.s.a. Skarżąca przyznała, że wraz z byłym mężem sprawują opiekę naprzemienną nad małoletnim F.S., jednakże w kwestii zasad pobierania świadczenia wychowawczego zawarli, na rozprawie rozwodowej porozumienie co do zasad pobierania świadczeń socjalnych na syna, z którego wynika, że skarżąca będzie w całości pobierać te świadczenia oraz ustaliły, że miejscem zamieszkania F.S. będzie miejsce zamieszkania M. S.. Ustalenia w tym zakresie zawarte zostały w protokole rozprawy, którego treść, jako dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., jest wiążąca i nie może być negowana przez organy administracji publicznej. Podkreśliła, że naruszenie przysługujących jej uprawnień procesowych uniemożliwiło przedłożenie do akt sprawy w/w protokołu. Skarżąca zakwestionowała nadto stanowisko organu, co do uznania części pobranego świadczenia za dany okres za świadczenie nienależnie pobrane. Podkreśliła, że w decyzjach organów obu instancji nie wskazano i nie uzasadniono, w jaki sposób skarżąca naruszyła art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. Zaznaczyła, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka. Zatem okoliczność, na co faktycznie zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne. Z treści zaskarżonych decyzji nie wynika, aby organy zakwestionowały w jakikolwiek sposób, że skarżąca wydatkowała środki pochodzące z otrzymanego świadczenia w sposób niezgodny z celami wskazanymi w ustawie. Strona wskazała również, że obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Skarżąca nie miała i nie mogła mieć świadomości, że pobiera świadczenie nienależnie, gdyż pozostawała w przekonaniu, że ojciec dziecka akceptuje i dotrzymuje zawartego porozumienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosił o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik organu podkreślał, iż skarżąca, mimo znajomości art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. oraz stosownego pouczenia znajdującego się we wniosku o przyznanie świadczenia, nie nadesłała organowi I instancji wyroku sądu, z którego wynika, że opieka sprawowana nad małoletnim F.S. jest opieką naprzemienną. Takie zatajenie okoliczności mającej wpływ na wysokość świadczenia trudno uznać za postępowanie praworządne. Ponadto strona uczestniczyła w postępowaniu, miała zapewnione prawo składania dokumentów i wniosków mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jednak z nich nie skorzystała, pomimo pouczenia. Postanowieniem z dnia 5 września 2025 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 528/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W dniu 20 listopada 2025 r., obecna na rozprawie M.B. popierała wniesiona skargę oraz przedstawioną w niej argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) -dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Jak już wcześniej wskazano, przedmiotem skargi M.B. uczyniła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 kwietnia 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2024 r. o zmianie wysokości, ustalonego na wniosek skarżącej z dnia 1 lutego 2023 r., świadczenia wychowawczego na dziecko F.S., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.; oraz o uznaniu części wypłaconego skarżącej w/w świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1576) - dalej: u.p.p.w.d.; która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (art. 1 ust. 1). Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1), przysługuje ono matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1). Zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Natomiast stosownie do treści art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Jak natomiast stanowi art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2), świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 5) i świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6). Zgodnie zaś z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie bezsporne między stronami postępowania pozostają te ustalenia faktyczne, z których wynika, że prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko F.S. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., zostało ustalone i wypłacone skarżącej w pełnych ustawowo określonych kwotach. Nie jest równie kwestionowane, że zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. [...], opieka nad małoletnim F.S. sprawowana jest w sposób naprzemienny przez oboje rozwiedzionych rodziców. Ponadto, jak wynika z przedłożonej do akt sprawy kopii protokołu rozprawy z dnia 31 sierpnia 2022 r. M. B. oraz P. S. zawarli porozumienie, w którym zgodnie oświadczyli, że wszelkie świadczenia socjalne na wspólne małoletnie dzieci (w tym F.S. – uwaga Sądu) w postaci 500+, 300+ będzie pobierała skarżąca. Co również w sprawie istotne, żadna ze stron nie kwestionuje tego, że ojciec dziecka nie występował z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletniego F.S. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., a zawarte pomiędzy byłymi małżonkami porozumienie w tym okresie nie przestało obowiązywać. Procedujące w sprawie organy nie wykazały również w żaden sposób, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze nie zostało spożytkowanie w całości zgodnie z jego celem, to jest na częściowe pokrycie kosztów związanych z wychowaniem F.S. Zasadniczą kwestią sporną pozostaje natomiast stanowisko procedujących w sprawie organów, co do wysokości przyznanego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w w/w okresie świadczeniowym, wobec dokonanych ustaleń, co do sprawowania, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, naprzemiennej opieki nad małoletnim F.S. przez oboje rodziców, a w konsekwencji zasadności zmiany wysokości przyznanego i wypłaconego skarżącej świadczenia oraz uznania jego części za świadczenie nienależnie pobrane. Orzekając o zmianie wysokości przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego, organy zastosowały bowiem literalną wykładnię art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. stwierdzając, że orzeczona wyrokiem sądu opieka naprzemienna nad dzieckiem, zobowiązuje organy do przyznania świadczenia w połowie jego wysokości każdemu z rodziców. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd reprezentowany w orzecznictwie sadowoadministracyjnym, że art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przepisem prawa materialnego, który daje tylko możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opiekę naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Jeżeli jednak rodzice uzgodnią w jakiejkolwiek formie, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Jak już bowiem wcześniej wskazano, celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. jest dobro dziecka, zaś wsparcie finansowe udzielane przez Państwo powinno być w całości przeznaczane na zaspokajanie jego potrzeb. Stanowisko, że w sytuacji braku wniosku jednego z rodziców o przyznanie świadczenia wychowawczego, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, świadczenie na dziecko powinno być przyznane drugiemu z rodziców tylko w połowie wysokości skutkuje de facto pozbawieniem dziecka wsparcia w pełnej wysokości, co kłóci się z celem przedmiotowego świadczenia. Stanowisko organów w niniejszej sprawie nie znajduje zatem uzasadnienia w treści art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Jeżeli bowiem rodzice ustalili, że świadczenie będzie pobierane tylko przez jednego z nich, to brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu, w taki sposób jak to zrobiły organy w badanej sprawie, to jest poprzez ustalenie prawa do świadczenia w wysokości połowy kwoty dla jednego z rodziców (podobn. wyrok WSA w Gdańsku z 6 marca 2024 r., II SA/Gd 918/23; wyrok WSA w Gliwicach z 27 czerwca 2025 r., II SA/Gl 324/25; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić raz jeszcze należy, że w rozpoznawanej sprawie, pomimo sprawowanej naprzemiennej opieki nad małoletnim F.S., orzeczonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2022 r., ojciec dziecka świadomie i dobrowolnie zrezygnował z pobierania świadczenia wychowawczego, co potwierdza zarówno treść zawartego ze skarżącą porozumienia, jak i fakt nie wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do tego świadczenia na okres świadczeniowych od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Stąd też, w rozpoznawanej sprawie nie znajduje uzasadnienia argumentacja organu, co do możliwości wystąpienia przez ojca dziecka ze stosownym wnioskiem w dowolnej dacie, przed upływem daty końcowej okresu świadczeniowego oraz ciążącego na organach obowiązku zadbania, aby żaden z uprawnionych rodziców nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa. Co więcej, wszczęcie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie miało miejsce już po zakończeniu okresu świadczeniowego 2023/2024, a co za tym idzie ojciec dziecka nie miał już możliwości wystąpienia z stosownym wnioskiem w tym zakresie. Za zasadnością stanowiska organów nie przemawia także podnoszona okoliczność złożenia przez ojca dziecka, w dniu 29 lipca 2024 r., wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko F.S., bowiem zgłoszone żądanie dotyczyło kolejnego okresu świadczeniowego. Skoro zatem pobieranie przez skarżącą świadczenia wychowawczego na dziecko w pełnej wysokości, przy akceptacji drugiego rodzica, realizowało cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i zabezpieczało potrzeby dziecka, to pozbawienie strony prawa pełnej kwoty tego świadczenia, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, wskutek zastosowania literalnej wykładni art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., w ocenie Sądu postrzegać należy jako naruszające konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). To zaś przemawia za zastosowaniem celowościowej wykładnię analizowanego przepisu, gdyż żadne wartości chronione konstytucyjnie nie przemawiają za innym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji (podobn. wyrok WSA w Gliwicach z 17 listopada 2020 r., II SA/Gl 659/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne jest bowiem to, aby łączna kwota wypłacanego na dziecko świadczenia nie przekraczała sumy, do jakiej zgodnie z ustawą Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Dalej odnosząc się do kwestii zasadności orzeczenia o zmianie wysokości przyznanego skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w drodze decyzji administracyjnej podejmowanej na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., a który to przepis, co należy wyraźnie podkreślić nie został nawet przez organ powołany czy to w podstawie prawnej, czy też uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, zaakcentowania wymaga, że decyzja uchylająca/zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie przywołanego art. 27 ustawy nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowanego, czyli świadczenia już pobranego. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 ustawy). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), zmianie wysokości świadczenia i ewentualnie nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone w dotychczasowej niezmienionej wysokości (por. wyroki NSA z 28 lipca 2023 r., I OSK 1014/21; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1269/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wcześniej wskazano, wydana w sprawie decyzja organu I instancji z dnia 8 sierpnia 2024 r. podjęta została po zakończeniu okresu świadczeniowego 2023/2024, co oznacza, iż skarżącej faktycznie uchylono wstecznie - w części, prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już wcześniej skonsumowane, co w świetle wskazanego przepisu nie było możliwe. Natomiast, co do orzeczonego kwestionowaną decyzją uznania wypłaconego skarżącej świadczenia wychowawcze na dziecko F.S. częściowo za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wskazać należy, że co do zasady uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego (art. 27 u.p.p.w.d.) oraz ustalenie i zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 u.p.p.w.d.), stanowią odrębne sprawy administracyjne, rozstrzygane na podstawie innych przepisów, odrębnymi decyzjami. Przy czym, zgodnie z wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, rozstrzygnięcie obydwu tych spraw w jednej decyzji nie jest uznawane za istotny błąd, skutkujący koniecznością uchylenia decyzji przez sąd (por. wyrok WSA w Lublinie z 13 maja 2025 r., II SA/Lu 66/25; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak, na co słusznie wskazuje strona skarżąca, procedujące w sprawie organy nie wskazały konkretnej podstawy prawnej, która w ich ocenie miała stanowić o uznaniu wypłaconych stronie kwot świadczeń za sporny okres za świadczenia nienależnie pobrane. W tym zakresie organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia w uzasadnieniu objętej skargą decyzji, że "jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania okaże się, że świadczenie wychowawcze zostało pobrane nienależnie, to w świetle art. 25 ust. 1 cytowanej ustawy osoba, która je pobrała obowiązana jest do jego zwrotu". Stąd też brak jest możliwości dokonania oceny zasadności podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wobec powyższego organ wydając decyzję administracyjną o zmianie/uchyleniu przyznanego stronie prawa do świadczenia dobry start czy też o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia dobry start zobowiązany został przez ustawodawcę do bezwzględnego stosowania przepisów prawa procesowego, zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, normujących fundamentalne zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wynika z nich natomiast, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organy winny wobec tego stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W tym celu organy zobligowane są w sposób wyczerpujący zebrać i wnikliwie rozpatrzyć cały materiał dowodowy, mając na względzie fakt, że dana okoliczność może zostać uznana za udowodnioną dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Kompletny materiał dowodowy powinien stanowić następnie podstawę do ustalenia niewadliwego stanu faktycznego sprawy. Wyniki ustaleń poczynionych przez organy orzekające obu instancji winny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w art. 107 k.p.a. Wśród obligatoryjnych elementów kształtujących treść decyzji administracyjnej w art. 107 k.p.a. ustawodawca wskazał m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie prawne decyzji nie może ograniczać się wyłącznie do powołania przez organ wydający decyzję jednostkowego przepisu prawa czy też ogólnego wskazania daty, tytułu i publikatora aktu prawnego, na podstawie którego podjęte zostało rozstrzygnięcie. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi w postępowaniu administracyjnym realizację zasady przekonywania, unormowanej w art. 11 k.p.a., według której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Lektura akt sprawy niniejszej dowodzi, że omówionym wyżej wymaganiom proceduralnym organy orzekające obu instancji na gruncie rozpatrywanej sprawy nie zdołały sprostać. Motywy decyzji organu pierwszej instancji ograniczają się bowiem wyłącznie do przytoczenia treści art. 5 ust. 2 u.p.p.w.d. oraz lakonicznego wskazania na przepis art. 25 tej ustawy, który w ocenie organu stanowił podstawę do uznania części kwot wypłaconych skarżącej świadczeń za zaświadczenia nienależnie pobrane. Z kolei, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, pomimo podniesionych w odwołaniu zarzutów koncentrujących się przede wszystkim na wadliwym uznaniu za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów odwołania jedynie uzasadnił za organ I instancji decyzję i to w sposób nie wystarczający, czym naruszył art. 15 k.p.a., art. 107 § 1 pkt 4, 5 i 6, art. 107 § 3, art. 11 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu mogącym istotnie rzutować na wynik sprawy. W tym miejscu zaakcentować zatem należy, że w toku postępowania odwoławczego organ drugiej instancji związany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a. Istotą tej zasady jest dwukrotne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie przez dwa różne organy administracji sprawy tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym. Zachowanie zasady dwuinstancyjności wymaga więc nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez dwa właściwe w sprawie organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Dla zachowania zasady dwuinstancyjności postępowania niezbędnym jest bowiem, aby te same regulacje prawa materialnego determinowały nie tylko ocenę zgromadzonych dowodów, ale również właściwy, taki sam tryb postępowania organów obu instancji. W kontrolowanej sprawie, jak zostało to już wyżej zaakcentowane, organ odwoławczy starał się bliżej wyjaśnić przesłanki orzeczenia o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego w informacji wysokości przyznanego świadczenia wychowawczego. Niemniej jednak w motywach zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w ogóle nie ustosunkował się do kwestionowanego w odwołaniu uznania za nienależnie pobrane i obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i na rachunek ZUS, o czym jednocześnie orzekł organ pierwszej instancji. Nie wiadomo zatem, czy organ odwoławczy podzielił i uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w tym przedmiocie, czy też działanie organu pierwszej instancji zostało przezeń uznane za wadliwe i ewentualnie z jakich przyczyn. Postępowanie organu odwoławczego godzi w zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej unormowaną w art. 8 k.p.a. Reasumując, Sąd stwierdził, że przy wydaniu kontrolowanych na gruncie rozpatrywanej sprawy decyzji, organy obu instancji naruszyły przepisy art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 15, art. 107 § 1 pkt 4, 5, i 6 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 151 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.