II SA/Łd 532/17

Dnia 8 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2017 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza A. z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej A. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. LS Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz A., na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 pkt 10 oraz art. 2 pkt 2, art. 2 pkt 7 lit. a, art. 23 ust. 1, 5, 6, 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z roku 2016 r., poz. 23 z późn. zm.), uznał, że wypłacone A. P. na podstawie decyzji z dnia 30 grudnia 2015 r., świadczenia z funduszu alimentacyjnego od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał do ich zwrotu w łącznej kwocie 2500,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją Burmistrza A. z dnia [...] nr [...] zostały A.P. przyznane świadczenia z funduszu na okres od 1 grudnia 2015 r. do [...] na O. P. po 500,00 zł miesięcznie. Dnia 29 września 2016 r. wpłynęło do organu postanowienie Komornika Sądowego M. P. z dnia [...] z informacją, iż na wniosek wierzyciela z dnia 7 marca 2016 r. umorzono postępowanie egzekucyjne w zakresie egzekucji alimentów zaległych oraz bieżących na rzecz wierzyciela O. P. W związku z powyższym w dniu [...] decyzją nr [...] uchylono świadczenie z funduszu alimentacyjnego na O. P., jednakże Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. uchyliło tę decyzję i umorzyło postępowanie organu l instancji, wskazując, że w takiej sytuacji zastosowanie znajduje instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres, za który świadczenie nie przysługuje. Wobec tego Burmistrz A. uznał, że umorzenie egzekucji na wniosek wierzyciela - A. P. z dniem 7 marca 2016 r. jest okolicznością powodującą ustanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co z kolei oznacza, że za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. zostały nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przy czym łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 2500,00 zł. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. P., reprezentowana przez swojego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez naruszenie słusznego interesu obywatela i nie podjęcie wszelkich czynności mających wyjaśnić stan faktyczny i załatwić sprawę, nadto art. 77 K.p.a. poprzez błędne rozpatrzenie całego materiału dowodowego i pominięcie okoliczności, że postanowienie o umorzeniu egzekucji weszło do obrotu prawnego dopiero w dniu 25 listopada 2016 r. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, załączając do odwołania pismo Izby Komorniczej w Ł. z dnia 13 stycznia 2017 r. oraz pismo Prezesa Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 listopada 2016 r. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) oraz art. 24 ust. 1 z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że warunkiem uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczna egzekucja alimentów zasądzonych prawomocnym wyrokiem od dłużnika alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Zdaniem Kolegium z dniem [...] postępowanie egzekucyjne o alimenty na rzecz osoby uprawnionej zostało umorzone na wniosek strony z dnia 7 marca 2016 r. Umorzenie postępowania powoduje z kolei, że komornik nie prowadzi egzekucji przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu na rzecz osoby uprawnionej. Konsekwencją powyższego jest brak prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dniem umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem w takiej sytuacji nie ma można już mówić o bezskutecznością egzekucji. W rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów O. P. utracił status osoby uprawnionej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na skutek wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego komornik nie prowadził postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu. Zdaniem Kolegium bez wpływu na wynik sprawy pozostają natomiast uchybienia dotyczące postępowania prowadzonego przez komornika sądowego, bowiem dotyczą one w istocie braku doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dłużnikowi alimentacyjnemu, co nie zmienia faktu, że komornik nie prowadził czynności egzekucyjnych przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu na rzecz wierzyciela. Kolegium podkreśliło, że postępowanie egzekucyjne, nie toczy się od dnia wskazanego w postanowieniu komornika sądowego, zatem zgodzić się należy ze stanowiskiem organu I instancji, że świadczenie alimentacyjne przyznane na mocy decyzji Burmistrza A. z dnia [...] stronie nie przysługuje od dnia 1 kwietnia 2016 r., zatem kwota świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podlegających zwrotowi w wysokości 2.500,00 zł została określona prawidłowo i obejmuje świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła A. P., reprezentowana przez swojego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 pkt 7 oraz art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskutek braku ustaleń, że skarżąca świadomie wprowadziła organy w błąd w rozumieniu przepisów tej ustawy, podczas gdy skarżąca nie miała świadomości, że wypłacone świadczenia jej nie przysługują. Zarzucono także naruszenie prawa procesowego tj. art. 7 K.p.a. poprzez naruszenie słusznego interesu obywatela i nie podjęcie wszystkich czynności mających wyjaśnić stan faktyczny i załatwić sprawę, art. 77 K.p.a poprzez błędne rozpatrzenie całego materiału dowodowego, art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez zaniechanie ustosunkowanych się do wszystkich zarzutów odwołania. Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że strona działała w dobrej wierze z poszanowanie prawa, dopiero bowiem z dniem 25 listopada 2016 r. w wyniku błędów i zaniedbań komornika postanowienie o umorzeniu egzekucji stało się prawomocne i od tego czasu wywołuje skutki prawne. W dniu 14 grudnia 2016 r. pełnomocnik odebrał tytuł wykonawczy wysłany pocztą, a od dnia 22 grudnia 2016 r. toczy się postępowanie egzekucyjne z wniosku A. P. u innego komornika. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369, dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części, sąd skargę oddala w całości lub w części. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza A. stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm; powoływanej dalej jako "u.p.a." lub "ustawa"). Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle art. 2 pkt 7a ustawy nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Z kolei zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11 ustawy). Z kolei w myśl art. 2 pkt 3 ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. W świetle art. 2 pkt 2 ustawy "bezskuteczność egzekucji" oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu braku podstawy prawnej do pojęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Zdaniem Sądu o bezskutecznej egzekucji można mówić tylko wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne się toczy. Skoro ustawodawca wyraźnie wskazał sytuacje, które należy kwalifikować jako bezskuteczną egzekucję, gdy postępowanie egzekucyjne nie toczy się, to oznacza, że w pozostałych wypadkach toczące się postępowanie egzekucyjne jest warunkiem ewentualnej bezskuteczności egzekucji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 125/17, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie organy uznały, że na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego tj. nieprowadzenia egzekucji, została spełniona przesłanka z art. 2 pkt 7a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało skarżącej wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Jednakże organy rozstrzygając niniejszą sprawę naruszyły, jak słusznie podnosi strona skarżąca, przepisy procesowe tj. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., a naruszenie to spowodowało z kolei naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 pkt. 7a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że w sprawie zaszła okoliczność powodująca ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. W okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja tj. 1 kwietnia 2016 – 31 sierpnia 2016 r. egzekucja nie została prawomocnie umorzona, toczyło się postępowanie egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu egzekucji, na skutek przewlekłego prowadzenia postępowania przez komornika, uprawomocniło się dopiero 25 listopada 2016 r., o czym świadczą przedłożone do akt administracyjnych pismo Izby Komorniczej w Ł. z dnia 13 stycznia 2017 r. oraz pismo Prezesa Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 listopada 2016 r. Dopiero od tej daty możemy mówić o zakończeniu postępowania egzekucyjnego i do tego momentu działania komornika uznać należy nadal za bezskuteczne. Organy administracji nie wskazały przy tym innej okoliczności, która mogłaby spowodować ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. Mając powyższe na uwadze, tym bardziej nie sposób uznać, aby w okresie objętym kwestionowaną decyzją skarżąca nienależnie pobierała świadczenia. Zwrócić należy uwagę na ugruntowane już orzecznictwo sądów administracyjnych, według którego błędne jest utożsamianie pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" z pojęciem "nienależnego świadczenia". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym np. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, a "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy" (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 826/09, wyrok WSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. IV SA/Gl 398/09, wyroki NSA z dnia 2 października 2013 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12 pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem w okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja tj. 1 kwietnia 2016 – 31 sierpnia 2016 r. toczyło się postępowanie egzekucyjne, to skarżąca nie mogła mieć świadomości, że nienależnie pobiera przysługujące jej świadczenie. Wobec powyższych okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt 2). ms