II SA/Łd 532/19

Dnia 14 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 roku sprawy ze skargi K. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]. a.bł. Decyzją z dnia [...] r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako: k.p.a., art. 5 w zw. z art. 2, art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.) - dalej jako: ustawa, po rozpoznaniu wniosku K. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. B. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przypomniał, iż K. M. w dniu 5 marca 2018 r. złożyła wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych ojcu I. B.. Do wniosku strona dołączyła kopię wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r., odpis zupełny aktu zgonu B., życiorys ojca oraz kopię wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] lutego 2001 r. W terminie późniejszym strona uzupełniła dokumentację o decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] maja 2018 r. stwierdzającą, że I.B. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W wyniku analizy zebranych materiałów organ administracji publicznej ustalił, iż I. B. w dniu 31 maja 1948 r. został skazany na karę 10 lat ciężkiego więzienia przez Sąd Wojskowy w K. z powodu przynależności do Armii Krajowej. Skazany odbywał karę pozbawienia wolności w więzieniu w J. do 1956 r., kiedy to wyszedł na wolność w wyniku amnestii. Zgodnie jednakże z art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy status osoby represjonowanej z powodów politycznych może być nadany osobie, która przebywała w więzieniu na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. I. B. został natomiast skazany wyrokiem wydanym w 1948 roku. Szef Urzędu podkreślił, iż przedmiotowy wyrok skazujący Pana B. wydany został przed okresem, który obejmuje ustawa. Dlatego też decyzją z dnia [...] r. Szef Urzędu orzekł o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych dla I. B. Szef Urzędu dodał, iż z uwagi na powołanie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nowej istotnej okoliczności dotyczącej ponownego skazania Pana B. w 1966 roku, postanowił o przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego. Instytut Pamięci Narodowej, w odpowiedzi na zapytanie Szefa Urzędu, pismem z dnia 11 marca 2019 r. powiadomił, iż w swoich archiwach odnalazł zapisy potwierdzające fakt skazania I. B. w dniu 31 maja 1948 r., jednakże nie posiada dokumentów, które wskazywałby na spełnianie warunków ustanowionych w art. 2 i art. 3 ustawy, w tym takich które potwierdzałyby fakt skazania w 1966 roku i odbywania kary pozbawienia wolności w latach 1966 - 1970. Szef Urzędu mając na uwadze powyższe ustalenia stwierdził, iż nie ma możliwości potwierdzenia I. B. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skazanie w roku 1948 za przynależność do Armii Krajowej nie stanowi tytułu do uzyskania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy, która swoimi postanowieniami obejmuje okres od 1956 do 1990 r. Tymczasem postępowanie dowodowe nie wykazało ponownego skazania Pana B. w roku 1966. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. M. zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie podjęcie z urzędu działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, a to w konsekwencji braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przedmiotowej sprawy, bez wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia, w konsekwencji brak koniecznych ustaleń dotyczących okoliczności odnoszących się do posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej I. B.; - art. 6 w zw. z art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w przedmiotowej sprawie w sposób naruszający zasadę praworządności i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, z uwagi na zaniechanie ustosunkowania się do zgłaszanych przez skarżącego twierdzeń i wniosków, w tym przede wszystkim brak należytego wyjaśnienia z jakich przyczyn organ nie ustalił treści wyroków skazujących z 1966 r., na mocy których I.B. odbywał karę pozbawienia wolności; - art. 11 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek przez organ administracji publicznej, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, w konsekwencji powołanie się przez organ na te przesłanki w sposób ogólny, w sytuacji gdy w myśl tej zasady właściwe uzasadnienie decyzji w postępowaniu administracyjnym, winno być tak zredagowane, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możności zaakceptować zasadność przesłanek, faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy; - przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez błędne przyjęcie, że I. B. nie może zostać przyznany status działacza opozycji antykomunistycznej. Uzasadniając powyższe zarzuty strona jako niewystarczające oceniła ograniczenie się przez Urząd do wystąpienia do IPN o udzielenie stosownych informacji w kwestii ponownego skazania I. B. w 1966 roku. Skarżąca podkreśliła, iż pismem z dnia 1 października 2018 r. wniosła o wystąpienie przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do Sądu Rejonowego w W. o przesłanie kopii akt sądowych, ewentualnie odpisów orzeczeń (wraz z uzasadnieniami) wydanych w sprawie Kp [...] oraz Kp [...], na podstawie których ojciec skarżącej został skazany i przebywał przez kolejne lata w więzieniu ze względu na swoją działalność przeciwko ówczesnym władzom państwowym. Nadto, strona nie podzieliła argumentacji organu przedstawionej w zaskarżonej decyzji, ponieważ nie można zgodzić się z twierdzeniem, iż I. B. był ofiarą represji jedynie przez lata 1948-1956. Zgodnie z dokumentami załączonymi do wniosku I. B. został skazany za działalność w strukturach Armii Krajowej na 10 lat więzienia i jedynie z powodu czystego przypadku wyszedł na wolność po odbyciu większości kary, na skutek amnestii. Gdyby jednak nie amnestia, wówczas byłby zmuszony odbyć całość orzeczonej kary, a i tak nie wiadomo, czy zostałby wówczas po tych 10 latach wypuszczony na wolność. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniósł o oddalenie skargi. W dniu 14 października 2019 r. wpłynęło pismo procesowe, w którym strona skarżąca opisała życiorys ojca, jak również swój, zwracając uwagę na represje jakie towarzyszyły jej rodzinie i jej przez całe życie, a wynikające z prześladowań ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Badając zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, które czyniły koniecznym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji. Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżone decyzje wydane zostały co najmniej przedwcześnie, przed wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 roku do dnia 4 czerwca 1989 roku, łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu wspomnianych 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 roku do dnia 12 grudnia 1981 roku (art. 2 ust. 2 ustawy). Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 roku do dnia 4 czerwca 1989 roku: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 roku o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, zgodnie z art. 4 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 roku, bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1) i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2). Analiza akt administracyjnych wskazuje, iż strona skarżąca przedłożyła na tę okoliczność decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] r., w której stwierdzono, że I.B. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Nie spełnia zatem przesłanki negatywnej, uniemożliwiającej uzyskanie spornego statusu. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i tylko wówczas, gdy nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w: Lublinie z dnia7 grudnia 2017 roku, sygn. II SA/Lu 806/17; w K. z dnia 19 października 2017 roku, sygn. II SA/Ke 540/17; w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 roku, sygn. II SA/Po 742/16; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść również należy, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Jak wynika z akt administracyjnych organ w trybie art. 5 ust. 5 ustawy uzyskał informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność skarżącego w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy oraz nie zidentyfikowano dokumentów w sprawie odbywania kary pozbawienia wolności przez I. B. w latach 1966-1970 (k. 51 akt administracyjnych). Unormowanie zawarte powyższych przepisach nie oznacza jednak, że dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postepowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego, ujętych przykładowo w art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. W piśmie procesowym z dnia 1 października 2018 r., złożonym w toku postępowania administracyjnego w pierwszej instancji strona skarżąca podniosła, że o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych ubiega się nie tylko z racji wyroku skazującego jej ojca na wyrok więzienia za udział w Armii krajowej, ale i z powodu dwukrotnego odbycia przez ojca kary więzienia w 1966 r. i wniosła o zwrócenie się przez organ do Sądu Rejonowego w W. o przesłanie kopii akt sądowych, ewentualnie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami, wydanych w sprawach Kp [...] i Kp [...], na podstawie których I. B. został skazany i przebywał przez kolejne lata w więzieniu ze względu na swoją działalność przeciwko ówczesnym władzom państwowym. Wniosek dowodowy jednak nie został rozpatrzony i poddany ocenie organu orzekającego. Na marginesie należy wskazać, że wprawdzie skarżąca poza wskazaniem dwóch sygnatur akt Kp nie podaje żadnych innych informacji na temat ewentualnych wyroków skazujących jej ojca, to jednak uznać należy, że zasadne są zarzuty skargi o nie ustosunkowaniu się i nie rozstrzygnięciu przez organ wniosku dowodowego strony. Organ rozstrzygający nie uwzględnił dowodów wnioskowanych przez stronę, a przy tym nie odniósł się do nich. W takiej sytuacji uznać należy, że odmowa przyznania wnioskowanego statusu jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych - była przedwczesna. Organ dopiero po przeprowadzeniu wszystkich dowodów, jakie miał do dyspozycji, ewentualnie po odmownym załatwieniu wniosków dowodowych strony i weryfikacji jej wyjaśnień może podjąć decyzję, czy wskazywane przez stronę działania dają prawo do skutecznego ubiegania się o wnioskowane uprawnienia. Jeżeli organ uznał, że wniosek dowodowy strony zgłoszony w piśmie z dnia 1 października 2018 r. nie został zgłoszony na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, winien dać temu formalny wyraz, a tego nie uczynił. Powyższe dowodzi, że organ naruszył dyspozycji art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257 ze zm.), które nakładają obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Należy przy tym podkreślić, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, że ojciec strony spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych. Niemniej zaniechanie przeprowadzenia i oceny wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, które mogły mieć związek ze sprawą świadczy o tym, że organ nie podjął czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, naruszając również normę art. 107 § 3 k.p.a., która stanowi o obowiązkowych elementach uzasadnienia decyzji. Podsumowując, zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik postępowania (art. 7, 77 , art. 80 art. 107 § 3 k.p.a.) obligują sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i ocenić cały materiał dowodowy, zgodnie z zawartymi w niniejszym uzasadnieniu wskazaniami. Powyższe nie przesądza oczywiście o ostatecznej konkluzji organu w sprawie wniosku strony skarżącej. Sąd nie orzekł o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania w związku z tym, że do zamknięcia rozprawy nie złożono w tym zakresie wniosku, a strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. dc