II SA/Łd 539/12

Dnia 25 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2012 roku sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...], nr [...]. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie K.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...], nr [...], uchylającą w całości ostateczną decyzję administracyjną z dnia [...], nr [...] i umarzającą postępowanie w sprawie obowiązku zwrotu przez T. B. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej J. B. w okresie od 1 października 2008r. do 30 kwietnia 2009r. W toku postępowania ustalono, iż decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji przyznał uprawnionemu J. B. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w wysokości po 400 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji uchylił od dnia 1 maja 2009r. ww. decyzję z [...] i odmówił przyznania świadczeń od dnia 1 maja 2009r. Decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji orzekł o obowiązku zwrotu przez T. B. jako dłużnika alimentacyjnego kwoty 558,27 zł (według stanu zadłużenia na dzień 30.09.2009r.) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego J. B. w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w wysokości 400,00 zł miesięcznie, wraz z ustawowymi odsetkami. Po rozpatrzeniu odwołania T. B. od ww. decyzji z dnia [...] Kolegium decyzją z dnia [...]., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Następnie decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji orzekł o obowiązku zwrotu przez T. B. – dłużnika alimentacyjnego kwoty 1.306,05 zł (według stanu zadłużenia na dzień 30.04.2009r.) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego J. B. w okresie od 1 października 2008r. do 30 kwietnia 2009r. podając jednocześnie, że na dzień 21 lipca 2010r. zadłużenie wynosi 184,91 zł oraz że kwota należności podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Po rozpatrzeniu odwołania Pana T. B. od ww. decyzji z dnia [...], Kolegium decyzją z dnia [...], nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W związku z powyższym decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji orzekł o obowiązku zwrotu przez T. B. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego syna J. B., wypłaconych w związku z decyzją z dnia [...], nr [...] przyznającą te świadczenia w okresie od 1 października 2008r. do 30 kwietnia 2009r. w wysokości 400,00 zł miesięcznie na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 31 stycznia 2003r., sygn. akt. [...]. Po wydaniu powyższej decyzji T. B., powołując się na wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] z dnia 30 grudnia 2010r. ustalający, że obowiązek alimentacyjny T. B. w stosunku do syna J. B. wygasł z dniem 1 stycznia 2007r., zwrócił się do organu I instancji o korektę swojego zadłużenia. W związku z tym organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie zakończone ostateczną decyzją administracyjną z dnia [...], nr [...]. W toku wznowionego postępowania organ I instancji ustalił, że w okresie wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. B., tj. od 1 października 2008r. do 30 kwietnia 2009r., T. B. nie był zobowiązany do alimentacji wobec syna, a decyzja została wydana w oparciu o orzeczenie Sądu, które zostało następnie zmienione, wobec czego w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania. W związku z powyższym, po przeprowadzeniu z urzędu wznowionego postępowania organ I instancji, na podstawie art. 25, w związku z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm., powoływana także jako ustawa) oraz art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., uchylił w całości ostateczną decyzję administracyjną z dnia [...], nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej J. B. w okresie od 1 października 2008r. do 30 kwietnia 2009r. Od powyższej decyzji organu I instancji T. B. wniósł odwołanie, w którym zakwestionował okres umorzenia przez organ I instancji postępowania w sprawie obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej J. B.. Skarżący podniósł, iż ww. decyzją organ umorzył obowiązek zwrotu należności jedynie za okres od 1 października 2008r. do 30 kwietnia 2009r., nie wypowiedział się zaś co do okresu od 1 stycznia 2007r. do 1 października 2008r., w którym MOPS dokonywał wypłat świadczeń alimentacyjnych, za który jak wynika z karty dłużnika wypłacił kwotę 5.700,00zł. Nadto skarżący zarzucił organowi I instancji, iż brak jest jakichkolwiek wyliczeń matematycznych dotyczących korekty zadłużenia. Nadmienił, że do decyzji z dnia [...], nr [...] złożył pismo w maju 2008r. o zbadanie przez wywiad środowiskowy zasadności pobierania świadczeń alimentacyjnych przez syna, w odpowiedzi na które pismem z dnia 3 grudnia 2010r. organ wydający decyzję poinformował, że zbadał sprawę i nie znalazł podstaw do zmiany decyzji. Z kolei Sąd Rejonowy w T. badając zasadność tego samego okresu, tj. od 1 stycznia 2007r. uznał, że nie wystąpiły przesłanki do wypłaty alimentów na syna. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania organ II instancji stwierdził, iż okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości i są niesporne. Następnie Kolegium wskazało, iż na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z żądaniem zwrotu kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela może zwrócić się do osoby, która jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy. Skoro zatem wskazanym wyżej wyrokiem z dnia 30 grudnia 2010r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w T. orzekł, że obowiązek alimentacyjny T. B. w stosunku do J. B. wygasł z dniem 1 stycznia 2007r., to począwszy od tego okresu nie można było uznać go za dłużnika alimentacyjnego zobowiązanego, w myśl art. 27 ust. 1 omawianej ustawy, do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, ze względu na zaistnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., organ I instancji zasadnie wznowił z urzędu postępowanie i orzekł jak w decyzji z dnia [...] Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, iż nie można ich podzielić, bowiem organ I instancji nie był uprawniony do umorzenia postępowania w sprawie obowiązku zwrotu przez skarżącego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionemu J. B. w odniesieniu do innych okresów, niż objęte zakresem weryfikowanej w trybie wznowieniowym decyzji. W ocenie organu II instancji nie ulega wątpliwości, że na podstawie decyzji z dnia [...] skarżący został zobowiązany do zwrotu ww. należności wypłaconych uprawnionemu w okresie od 1 października 2008r. do 30 kwietnia 2009r., która wyznaczała granice rozstrzygnięcia organu w ww. trybie. Treść decyzji organu I instancji determinuje natomiast zakres rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Tym samym Kolegium nie mogło wypowiadać się w przedmiocie zasadności zobowiązania skarżącego do zwrotu należności wypłaconych osobie uprawnionej za inne okresy świadczeniowe, w tym wskazane w odwołaniu, za maj 2009r. oraz od 1 stycznia 2007r. do 1 października 2008r. Organ odwoławczy wskazał jednak, iż jak wynika z akt sprawy organ I instancji, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu przez J. B. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie decyzji ostatecznej z dnia [...] za miesiąc maj 2009r. Zdaniem organu II instancji nie można przyznać racji skarżącemu, iż wadą zaskarżonego rozstrzygnięcia był brak matematycznych wyliczeń dotyczących korekty zadłużenia, skoro postępowanie w przedmiocie przypisania skarżącemu do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego J. B. w okresie od 1 października 2008r. do 30 kwietnia 2009r. umorzono, co oznacza, iż nie jest zobowiązany do zwrotu za ten okres żadnych kwot. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do sądu administracyjnego złożył T. B. zarzucając zaskarżonej decyzji brak wyjaśnienia istotnych elementów stanu faktycznego tj. naruszenie art. 7 w związku z art. 77 i art. 8 K.p.a. W ocenie skarżącego organ nie wypowiedział się bowiem, co do okresu od 1 stycznia 2007r. do 30 września 2008r. oraz nie przedstawił stanu faktycznego zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, o następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, powoływana dalej jako P.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 P.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie Sądu organy administracji błędnie zastosowały przepisy postępowania, co w konsekwencji miało wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane po wznowieniu postępowania w sprawie zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z uzasadnienia kwestionowanych rozstrzygnięć podstawą wznowienia postępowania był art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzją została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W ocenie organów administracji wznowienie postępowania było uzasadnione wyrokiem Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 30 grudnia 2010r., sygn. akt [...], na mocy którego obowiązek alimentacyjny T. B. w stosunku do J. B. wygasł z dniem 1 stycznia 2007r. W konsekwencji wznowienia postępowania zapadła decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, której w podstawie prawnej powołano art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., w myśl którego właściwy organ uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia w trybie wznowienia postępowania i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W ocenie Sądu rozumowanie organów administracji należy uznać za błędne, bowiem wyrok nakładający na skarżącego obowiązek alimentacyjny względem syna stanowił podstawę do wydania decyzji przyznającej uprawnionemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a dopiero ta decyzja była podstawą do żądania od skarżącego zwrotu wypłaconych świadczeń. Wobec tego wyrok uchylający obowiązek alimentacyjny skarżącego względem syna mógł stanowić podstawę wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnionemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie mógł natomiast stanowić podstawy do wznowienia postępowania w przedmiocie zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem wznowienie tego postępowania mogło nastąpić jedynie po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Każda z wymienionych decyzji pociąga za sobą określone skutki prawne i trudno wyobrazić sobie sytuację, w której umarza się postępowanie w sprawie zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja przyznająca świadczenia alimentacyjne osobie uprawnionej. Jest to sprzeczne z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest tym przepisem bezwzględnie związany i nie może odstąpić od jego stosowania. Ponadto organ I instancji w swoim rozstrzygnięciu powołał się na art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl którego w przypadku gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, nie jest obowiązana do ich zwrotu. Jednakże powołany przepis odnosi się do obowiązków i uprawnień osoby uprawnionej do alimentów, wynikających ze zmiany orzeczenia sądu w zakresie alimentacji. Przepis ten nie wiąże się tym samym z żadnymi uprawnieniami po stronie dłużnika alimentacyjnego, w szczególności dotyczy to zwrotu "nie jest obowiązana do ich zwrotu". Za taką interpretacją powołanego przepisu stanowi brzmienie całego art. 29 ustawy. W związku z powyższym organ administracji powinien w pierwszej kolejności rozważyć możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej uprawnionemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w związku orzeczeniem sądu w przedmiocie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego skarżącego względem jego syna, a dopiero potem orzekać w sprawie obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie rację należy przyznać skarżącemu, że organy administracji powinny były udzielić informacji jak przedstawiała się historia zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tzn. jaka kwota została wypłacona osobie uprawnionej oraz jaka kwota została z tego tytułu wyegzekwowana od skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 7 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika informację o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa z tytułu: a) wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy; b) wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366) zaliczek alimentacyjnych; c) wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974r. o funduszu alimentacyjnym (Dz.U. z 1991r. Nr 45, poz. 200, ze zm.) świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższe informacje pozwalają na zapoznanie się dłużnika alimentacyjnego ze stanem własnego zadłużenia wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obowiązek informowania dłużnika alimentacyjnego o stanie jego zadłużenia jest obowiązkiem organu, który winien być wypełniony na każde żądanie dłużnika alimentacyjnego. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący wielokrotnie występował do organu administracji o jasne i czytelne zestawienie kwot wypłaconych osobie uprawnionej oraz kwot wyegzekwowanych do skarżącego, co pozostawało bez odzewu ze strony organu. Rację należy przyznać skarżącemu, że na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych trudno ustalić na jakie świadczenia alimentacyjne i za jakie okresy zostały zaliczone wyegzekwowane przez organ należności. Tym bardziej ma to znaczenie w sytuacji, gdy orzeczeniem sądu skarżący został zwolniony z obowiązku alimentacyjnego z datą wsteczną tj. od dnia 1 stycznia 2007r. Poza tym skarżący wskazywał również, iż egzekucja należności prowadzona była również po zakończeniu okresu świadczeniowego. To z kolei prowadzi do kolejnego wniosku, że organ administracji zupełnie rozminął się z żądaniem skarżącego, którego intencją wyraźnie artykułowaną w złożonym wniosku było nie tylko wyjaśnienie zasadności pobierania przez syna świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. (skróconego decyzją organu do 30 kwietnia 2009r.), ale również o zbadanie okresu od dnia ustania obowiązku alimentacyjnego tj. od dnia 1 stycznia 2007r. Te okoliczności winny być przez organ wyjaśnione i powinny znaleźć odzwierciedlenie w odpowiednich działaniach organu administracji. Brak ustaleń w powyższym zakresie narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 77 § 1 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. a.tp.