II SA/Łd 546/11

Dnia 10 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA: Anna Stępień, Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2011 roku przy udziale --- sprawy ze skargi S. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie - oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [..] roku, Nr [...], po rozpoznaniu wniosku S.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania S.W. uprawnień wdowy po kombatanckie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 25 ust. 4 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 roku Nr 42, poz. 371 ze zm.). W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż mąż strony – S. W. został pozbawiony uprawnień kombatanckich ostateczną decyzją organu z dnia [...] roku. Z uwagi na to, iż uprawnienia wdowy po kombatancie nie mają charakteru samoistnego, lecz pochodny i są związane z uprawnieniami, które przysługiwały zmarłemu małżonkowi, organ odmówił przyznania stronie uprawnień wdowy po kombatancie. Po rozpoznaniu wniosku S.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] roku, [...], po rozpoznaniu skargi S.W. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] roku. Po kolejnym rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zmarły mąż strony – S.W. posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w Ł. z dnia [...] roku z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od dnia 5 marca do dnia 30 września 1945 roku. W dniu 21 lipca 1999 roku organ wszczął postępowanie weryfikacyjne, po czym decyzją z dnia [..] roku utrzymaną w mocy decyzją z dnia [....] roku pozbawił męża strony uprawnień kombatanckich. S.W. nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Ł.. Wyrokiem z dnia [...] roku, [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę. Z momentem wydania przez Sąd wyroku zmarły mąż strony utracił tytuł kombatanta, a tym samym wszelkie wiążące się z tym przywileje. Odnosząc się do samej kwestii uprawnień przysługujących wdowom po kombatantach organ wskazał, że uprawnienia te nie mają charakteru samoistnego lecz pochodny, co oznacza, że uprawnienia takie mogą istnieć tylko wówczas, jeżeli uprawnienia kombatanckie będące w tej sytuacji uprawnieniami pierwotnymi przysługiwały zmarłemu małżonkowi i uprawnienia te małżonek ten utrzymałby gdyby obecnie żył. Tym samym jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne - tj. zmarły współmałżonek nie posiadał uprawnień kombatanckich i nie spełniał warunków do ich przyznania, bądź został ich pozbawiony, to w rezultacie istnieją również podstawy do odmowy przyznania uprawnień osobie powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne. W piśmie z dnia 8 lipca 2010 roku strona podniosła okoliczność pobytu jej męża w obozie przejściowym w Ł. przy ul. Ł. O pobycie w obozie przejściowym w Ł. przy ulicy Ł. na przełomie kwietnia i maja 1941 roku pisał sam mąż strony w deklaracji członkowskiej ZBoWiD. Odnosząc się do tej kwestii organ napisał, iż obóz przesiedleńczy w Ł. przy ul. Ł. został wymieniony w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154), który wymienia inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Do męża strony nie może mieć jednak zastosowania przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy, gdyż mąż zainteresowanej w chwili pobytu w obozie miał już ukończone 14 lat. W skardze na powyższą decyzję S.W. podniosła, iż zgromadzone dokumenty potwierdzają uwięzienie jej męża – S. W. w obozie przesiedleńczym przy ul. Ł. i pracę w niewoli na P. Z tego powodu strona wniosła o zakwalifikowanie tych dowodów w sprawie i uznanie roszczeń z tytułu świadczenia za okres niepobierania przez męża dodatku do emerytury zgodnie z ustawą z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Dokumenty świadczące o pracy przymusowej męża skarżącej były w posiadaniu organu i powinien on otrzymywać to świadczenie, gdyż pozbawienie uprawnień z jednego tytułu powinno skutkować wszczęciem postępowania z urzędu w sprawie przyznania stosownych uprawnień z innego tytułu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W ocenie składu orzekającego, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Na wstępie rozważań wskazać należy na unormowanie przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Zakamycze 2009). Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana, po wydaniu orzeczenia, istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym trybie. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia [...] roku, [...] uchylił wcześniejszą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W motywach wyroku Sąd podzielił pogląd organu, iż uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, gdyż są zależne od tego czy pierwotnie uprawniony zachowałby je (lub nabył) gdyby żył. Mimo tego w postępowaniu osoba starająca się o uzyskanie uprawnień o charakterze pochodnym może dowodzić, że małżonkowi przysługiwały uprawnienia kombatanckie także z innego tytułu niż utrwalanie władzy ludowej. W uzasadnieniu Sąd wskazał także na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie wskazanych przez stronę skarżącą w piśmie z dnia 8 lipca 2010 roku okoliczności stanowiących podstawę do nabycia uprawnień wdowy po kombatancie. Oceniając legalność kwestionowanej w skardze decyzji wydanej przez organ po uchyleniu wcześniejszego rozstrzygnięcia, Sąd uznał, iż rozstrzygnięcie to odpowiada prawu. W szczególności zwrócić uwagę należy na fakt, iż organ, stosownie do zaleceń zawartych w cytowanym wyroku, rozważył możliwość nabycia uprawnień kombatanckich przez męża skarżącej także z innego tytułu niż utrwalanie władzy ludowej. Świadczy o tym sformułowanie zawarte w kontestowanej decyzji, a odnoszące się do faktu pobytu męża skarżącej na przełomie kwietnia i maja 1941 roku w obozie przejściowym w Ł. przy ul. Ł.. Powołana okoliczność nie stanowi jednak podstawy do nabycia uprawnień kombatanckich, gdyż mąż skarżącej w momencie pobytu w obozie miał ukończone 14 lat. Przepis § 6 pkt 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) stanowi, iż innymi miejscami odosobnienia określonymi w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa był m. in. obóz w Ł. przy ul. Ł.. Mąż skarżącej w czasie pobytu w powołanym obozie, w 1941 roku, miał 16 lat, gdyż urodził się w 1925 roku. Reasumując Sąd stwierdził, że organ przeprowadził wyczerpujące postępowania wyjaśniające zgodnie z zaleceniami zawartymi we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Nadto, ocena prawna organu zaprezentowana w kwestionowanej decyzji jest prawidłowa. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, iż praca przymusowa świadczona przez męża skarżącej mogła stanowić podstawę do nabycia uprawnień do świadczenia pieniężnego na mocy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Tym niemniej, przepisy tej ustawy nie przewidują żadnych uprawnień przysługującym wdowom bądź wdowcom pozostałym po osobie uprawnionej. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ wszczynając postępowanie w sprawie pozbawienia męża uprawnień kombatanckich nie był zobligowany do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie przyznania mu uprawnień z mocy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku, jeżeli kombatant nie podnosił okoliczności uprawniających do uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Jak wskazywano wcześniej, decyzja organu o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich jest ostateczna. Wobec powyższego żądanie skarżącej o wypłatę zaległych świadczeń związanych z faktem przymusowej pracy przez jej męża na rzecz III Rzeszy w kwocie 13.992,25 zł wraz z odsetkami i waloryzacjami, nie mogło być uwzględnione przez Sąd. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego, nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. m.ch.