II SA/Łd 549/10

Dnia 15 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2010 roku przy udziale – sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. Z., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...], Nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 23 lutego 2010 roku o rozłożenie na raty należności alimentacyjnych z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, w dniu 23 lutego 2010 roku A. Z. wystąpił o rozłożenie na raty należności alimentacyjnej - zadłużenia. Jednocześnie zobowiązał się do spłaty zadłużenia alimentacyjnego w wysokości po 50 zł miesięcznie. Podał, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, z którego płaci bieżące alimenty w wysokości 300 zł i zadłużenie od 100 do 200 zł dla wierzyciela. Organ I instancji decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie uznając, iż jest ono bezprzedmiotowe. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wnioskodawca jest dłużnikiem z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych realizowanych na podstawie nieobowiązującej już ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zadłużenie to jest wymagalne i podlega zwrotowi w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Powyższa ustawa została uchylona ustawą z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która nie wprowadziła możliwości rozłożenia na raty długu powstałego z tytułu wypłacenia na rzecz uprawnionych zaliczek alimentacyjnych. Brak jest zatem podstawy prawnej, na mocy której organ mógłby rozłożyć na raty zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W odwołaniu od powyższej decyzji A. Z. wskazał, że nie jest w stanie jednorazowo uregulować zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Płaci bieżące alimenty dla byłej żony i chce dobrowolnie bez udziału komornika spłacić swoją należność w kwocie po 50 zł miesięcznie. Posiada II stopień niepełnosprawności. Uzupełniając odwołanie A. Z., przesłał decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od czerwca 1999 roku do kwietnia 2004 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że stosownie do treści art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 roku Nr 1, poz. 7 ze zm.), z dniem 1 października 2008 roku utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Na podstawie art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 roku, sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Z uwagi na to, że stan faktyczny sprawy dotyczy zaliczki alimentacyjnej, wypłaconej w tym okresie, do sprawy będą miały zastosowanie przepisy starej ustawy. Zgodnie z treścią art. 16 starej ustawy, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Z zapisu tego wynika więc wyłącznie możliwość umorzenia zaliczki. Organ nie ma możliwości rozłożenia spłaty zaległości na raty. W konsekwencji postępowanie w tej sprawie nie może się toczyć i organ administracji nie może takiego wniosku rozpoznawać. W związku z tym organ ocenił, że nie było podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie, z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z powodu braku przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracyjny jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach podmiotu. Postępowanie w sprawie staje się bezprzedmiotowe jeśli braknie któregokolwiek z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Tak więc, w rozumieniu art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. Rozstrzygnięcie merytoryczne staje się prawnie niedopuszczalne. W skardze na powyższą decyzję A. Z. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji w celu rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Zdaniem strony, nawet gdy przepisy ustawy nie przewidują możliwości rozłożenia zaległości na raty, to w grę powinny wchodzić przepisy ogólnie obowiązujące. Odmowa rozłożenia na raty, w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego, jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W stanie faktycznym sprawy, skarżący wystąpił z wnioskiem o rozłożenie na raty zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Z uwagi na brak podstaw prawnych do rozpoznania takiego wniosku, organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie powołując się na jego bezprzedmiotowość. Organ II instancji, po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Zasadniczy spór w sprawie sprowadza się zatem do oceny czy istnieje przepis prawny dopuszczający możliwość rozpoznania wniosku skarżącego. Bezspornym jest, iż zaliczka alimentacyjna, którą w chwili obecnej zobowiązany jest zwrócić skarżący, została wypłacona na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm., zwana: starą ustawą). Nie ulega również wątpliwości, że ustawa ta utraciła moc prawną na podstawie art. 47 i 48 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 roku Nr 1, poz. 7 ze zm., zwana: nową ustawą). Przepisy te stanowią, że z dniem wejścia w życie nowej ustawy, zatem z dniem 1 października 2008 roku, traci moc ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W nowej ustawie, w szczególności w art. 41 zawarto przepisy przejściowe. Cytowany przepis art. 41 nowej ustawy określa, że sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Bezspornie w desygnatach pojęcia "sprawy o zaliczki alimentacyjne" mieści się również sprawa zwrotu przez wierzyciela alimentacyjnego zaliczki wypłaconej osobie uprawnionej przez organ administracji. Tym samym, do wniosku skarżącego o rozłożenie na raty jego należności, zastosowanie mają przepisy nieobowiązującej już ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Jedyny przepis tej ustawy, który odnosi się do kwestii zwrotu należności alimentacyjnych to art. 16. Zgodnie z jego regulacją, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że przepis art. 16 starej ustawy nie przewidywał możliwości rozłożenia na raty spłaty należności alimentacyjnej. W pozostałych przepisach ustawy również nie było norm prawnych regulujących kwestię rozkładania zaległości na raty. Tym samym, organy nie miały możliwości rozpatrzenia wniosku skarżącego o rozłożenie na raty należności alimentacyjnej, zatem postępowanie w sprawie było bezprzedmiotowe i jako takie powinno być umorzone. W toku postępowania przed organami i w treści skargi skarżący wskazywał na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Ustosunkowując się do tej kwestii należy wyjaśnić, że Sąd rozumiejąc tę kwestię, nie może uwzględnić jej w rozstrzygnięciu sprawy. Jeżeli już i tak trudna sytuacja życiowa skarżącego ulegnie dalszemu pogorszeniu, będzie on mógł wystąpić z kolejnym wnioskiem o umorzenie zaległości. Zdaniem skarżącego, skoro przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, nie przewidywały możliwości rozłożenia zaległości na raty, organ powinien orzec w oparciu o zasady współżycia społecznego. Sąd niestety nie podziela także i tego poglądu. Przepisy ustawy regulujące kwestie przyznania, wypłaty i zwrotu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych nie przewidują możliwości orzekania na podstawie zasad współżycia społecznego. Zasady te nie mogą zastąpić przepisu prawa. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.