II SA/Łd 552/10

Dnia 29 września 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot - Szustowska, Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2010 roku przy udziale - sprawy ze skargi A. M. i T. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za część nieruchomości zajętej pod drogę publiczną gminną oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Starosta [...], działając na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku A. M. i T. M. z dnia 7 marca 2008 r., odmówił ustalenia odszkodowania za część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 9, w obrębie [...], zajętej pod drogę publiczną gminną, tj. ul. A, oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], o pow. 0,0185 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Z. V Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...], argumentując, że wniosek w tym przedmiocie został złożony po upływie ustawowego terminu, zatem roszczenie o odszkodowanie wygasło. W odwołaniu od tej decyzji A. M. i T. M. wnieśli o jej uchylenie oraz ustalenie i wypłacenie odszkodowania według trybu i zasad określonych przepisami prawa. Odwołujący się zarzucili Staroście [...] naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Przyznali przy tym, że faktycznie złożyli wniosek o wypłatę odszkodowania po terminie, jednakże - w ich ocenie - organ powinien poinformować ich o przysługującym prawie do odszkodowania i terminie złożenia wniosku w tym przedmiocie. Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999r., przez Gminę Miasto Ł., własności przedmiotowej nieruchomości, zajętej pod drogę publiczną, oznaczonej numerem ewidencyjnym [...]. Powyższa decyzja uzyskała przymiot ostateczności w dniu 30 czerwca 2009r. Następnie organ odwoławczy wskazał, iż na podstawie umowy przeniesienia współwłasności nieruchomości z dnia [...], zawartej w formie aktu notarialnego, Rep. A nr [...] oraz umowy sprzedaży z dnia [...], zawartej w formie aktu notarialnego, Rep. A Nr [...], ustalono, że przedmiotowa część nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998r. stanowiła współwłasność A. M., T. M. i M. M. Na mocy aktu notarialnego z dnia [...], Rep. A nr [...] owa współwłasność została zniesiona, a dla części przedmiotowej nieruchomości została założona księga wieczysta KW nr [...]. Zgodnie z wypisem z rejestru gruntów działka nr [...] o pow. 0,0185 ha ma założoną księgę wieczystą KW Nr [...], gdzie oznaczona jest numerem [...]. We wspomnianej księdze wieczystej występują działki o numerach [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,0498 ha, mieszczące się przy ul. A 9, których właścicielami są T. i A. M. Zdaniem Wojewody w ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy brak było podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...). Wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony w dniu 7 marca 2008 r., a więc już po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 wskazanej ustawy, tj. po dniu 31 grudnia 2005r. Okoliczność ta oznacza, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasło. Termin do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie ma, w przekonaniu organu, charakter materialnoprawny. Skutkiem jego uchybienia jest bowiem wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie i brak prawnej możliwości jego przywrócenia w trybie art. 58-60 k.p.a. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest przy tym fakt, że wnioskodawcy bez własnej winy złożyli wniosek po terminie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. M. i T. M., podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu, wnieśli o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji przez ustalenie prawa do odszkodowania oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości jest ostateczna decyzja wojewody ( art. 73 ust. 3 w/w ustawy). Odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa ( art. 73 ust. 4 cyt. Ustawy ). Powołany wyżej przepis wprowadza generalną zasadę uwłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości zajętych w dniu 31 grudnia 1998r. pod drogi publiczne. Ma on charakter szczególny w stosunku do przepisów wywłaszczeniowych zawartych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603), gdyż dotyczy nabycia własności z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r., w przeciwieństwie do nabycia własności w drodze wywłaszczenia na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, które następuje na podstawie decyzji konstytutywnej. Deklaratoryjna decyzja Wojewody, stwierdzająca nabycie własności ex lege, jest dokumentem stanowiącym podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej i oznacza, że decyzja ostateczna stanowi wyłączny dowód nabycia własności. Postępowanie w sprawie uregulowania stanu prawnego gruntów, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny (w wyroku z dnia 1 lutego 2007r.,w sprawie o sygn. akt I OSK 394/06, Lex nr 348011), ze względu na konstrukcję przyjętą przez ustawodawcę składa się z dwóch odrębnych stadiów. Pierwsze stanowi wydanie decyzji deklaratoryjnej przez wojewodę - bez wątpliwości z udziałem gminy oraz właścicieli gruntów, z zagwarantowaniem im prawa do odszkodowania. Drugi etap to ustalenie i wypłacenie odszkodowań. Wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 terminu do składania wniosków ma tylko takie znaczenie, iż nie można skutecznie złożyć wniosku ani przed dniem 1 stycznia 2001 r., ani po dniu 31 grudnia 2005r. Stosownie do treści przytoczonego powyżej przepisu art. 73 ust. 4 wyłączną przesłanką wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną jest złożenie stosownego wniosku przez osobę uprawnioną do uzyskania odszkodowania w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie. Termin ten, jak wynika wprost z ustawy zakreślony został w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Przekroczenie powyższego terminu skutkuje, co również expressis verbis wynika z cytowanego przepisu, wygaśnięciem roszczenia. Powyższe oznacza, że aby roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania było roszczeniem skutecznym i mogło spowodować tym samym merytoryczne rozpoznanie sprawy, jest łączne spełnienie ustawowych przesłanek: złożenia stosownego wniosku, złożenia go przez uprawnioną do tego osobę i złożenia w wyraźnie w ustawie wskazanym do dokonania tej czynności terminie - zatem w terminie ustawowym. Terminy ustawowe są terminami, które w sposób wyraźny i precyzyjny zostały w ustawie wskazane. Ustawa wprost określa początek oraz długość trwania terminów, o których mowa, nie ma w związku z tym miejsca na swobodną interpretację, co oznacza swoisty rygoryzm w egzekwowaniu dotrzymywania terminów przez stronę. Zaniechanie dokonania czynności w terminie wskazanym w ustawie, skutkuje jej bezskutecznością i wygaśnięciem przysługującego prawa. Podkreślenia wymaga ponadto, iż terminy ustawowe nie są terminami, do których stosuje się przepisy k.p.a. o przywracaniu terminów, przywracalne są bowiem terminy procesowe, nie natomiast materialnoprawne - takie, jak rzeczony termin dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, wskazać należy, iż część nieruchomości zajętej pod drogę publiczną – gminną ( ul. A ), położonej w Ł. przy ul. A 9, w obrębie [...], oznaczona numerem ewidencyjnym [...], o pow. 0,0185 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Z. V Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...], została z mocy prawa nabyta przez Gminę Miasto Ł. Okoliczność ta stwierdzona została ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...], nr [...]. Decyzja wydana w dniu [...] stanowi decyzję, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy Przepisy wprowadzające (...), zgodnie z którym podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. Decyzja ta ma charakter jedynie deklaratoryjny. Fakt, że dopiero na podstawie tej decyzji właściciel, czyli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, może skutecznie żądać ujawnienia swojego prawa nie powoduje jeszcze, że automatyzm skutku, czyli nabycia przez te uprawnione podmioty z dniem 1 stycznia 1999r. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, nie nastąpił (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2009r., w sprawie o sygn. akt I OSK 260/08, LEX nr 515991). W związku z powyższym uznać należy, iż nie podlega zakwestionowaniu fakt, że nieruchomość należąca do skarżących, przeszła na własność Gminy Miasto Ł. z dniem 1 stycznia 1999r.. Poza sporem w niniejszym postępowaniu pozostaje okoliczność złożenia przez A. i T. M. wniosku o ustalenie odszkodowania w dniu 7 marca 2008r. Wobec tego, zgodzić należy się ze stanowiskiem wyrażonym w decyzjach organów obu instancji, iż wniosek złożony został z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art.73 ust. 4. Skoro zatem skarżący terminu nie dochowali - ich wniosek dotyczący roszczenia, które wygasło, słusznie uznany został za bezskuteczny, wobec czego prawidłowo organy, nie dysponując w tym względzie swobodą uznania administracyjnego, orzekły o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawców. Warto jeszcze podkreślić, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2004r. (sygn. akt: SK 11/02, OTK-A 2004/7/66) orzekł, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazać ponadto należy, że w wyroku z dnia 15 września 2009r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 33/07 ( OTK-A 2009/8/123 ) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Termin wygaśnięcia roszczenia, o którym mowa w art. 73 ust. 4 pozostaje bez związku z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3. Wydanie zatem w dniu [...] decyzji stwierdzającej nabycie nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999r., nie wpływa na bieg terminu do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania za tę nieruchomość. Na zakończenie powyższych rozważań należy jedynie dodać, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżących, dotyczący naruszenia przez organ art. 9 k.p.a. Obowiązek informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub gminę o trybie przewidzianym w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. – Przepisy reformujące (...) powstaje bowiem dla organu dopiero z momentem wszczęcia postępowania administracyjnego, które w przedmiotowej sprawie nastąpiło po złożeniu wniosku przez skarżących z dnia 7 marca 2008r. ( por. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 marca 2008r. sygn. Akt II SA/Bd 15/08 – LEX nr 532757 ). Z powyższych względów uznać należy, iż organy obu instancji odmawiając skarżącym ustalenia odszkodowania, prawa nie naruszyły. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi. m.o.