II SA/Łd 566/16

Dnia 20 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2016 roku sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylania się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...], znak:[...]. a.bł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania D. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia [...], nr [...] w sprawie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Burmistrz R. decyzją z dnia [...] orzekł o uznaniu D. G. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 5 ust. 3, ust. 3a i ust. 3b oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 169 ze zm., dalej jako: "ustawa"). Kwestionując powyższą decyzję D. G. wniósł odwołanie argumentując, że nie uchyla się od płacenia zasądzonych alimentów, natomiast w miesiącach wrześniu i październiku 2015 roku nie doszło do wpłat co najmniej połowy zasądzonych alimentów bez jego winy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i przedstawiając treść regulacji ustawowej wskazał, iż obowiązek alimentacyjny odwołującego powstał na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 30 marca 2011 roku, sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 26 maja 2011 roku. Orzeczenie to zasądza alimenty od D. G. na rzecz małoletniej P. G. w kwocie 150 zł miesięcznie. W sprawie odwołujący nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, w związku z czym została wszczęta egzekucja świadczeń alimentacyjnych, która okazała się bezskuteczna, zatem decyzją Burmistrza R. z dnia [...] października 2015 roku, nr [...] zostało przyznane na rzecz P. G. świadczenie alimentacyjne w wysokości 150 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2015 roku do dnia 30 września 2016 roku. Organ pierwszej instancji wezwał odwołującego, pismem z dnia 7 stycznia 2016 roku, do osobistego stawiennictwa celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, wyznaczając czternastodniowy termin. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi, dlatego organ pismem z dnia 22 marca 2016 roku wszczął postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W aktach znajduje się informacja Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia 21 marca 2016 roku o wyegzekwowanych dotychczas od dłużnika alimentacyjnego kwotach (122,83 zł w sierpniu 2015 roku, 534,27 zł w listopadzie 2015 roku, 135,47 zł w grudniu 2015 roku, 130,57 zł w styczniu 2016 roku, 135,47 zł w lutym 2016 roku i 127,81 zł w marcu 2016 roku). Jak wskazał organ, z materiału dowodowego wynika, że w miesiącu wrześniu i październiku 2015 roku dłużnik nie wywiązał się ze zobowiązań alimentacyjnych, co potwierdza również wyciąg z konta bankowego dołączony przez dłużnika. W tej sytuacji Kolegium za bezsporne uznało to, iż dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w wysokości nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, a co za tym idzie nie została spełniona okoliczność określona w art. 5 ust. 3a ustawy. W ocenie Kolegium, postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może jednakże poprzestać na ustaleniu bezskuteczności egzekucji lub ustaleniu, że dłużnik alimentacyjny w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Konieczne jest ustalenie kwalifikowanych okoliczności wskazujących na negatywne zachowanie dłużnika. Okoliczności te wymienia przepis art. 5 ust. 3 ustawy. Fakt, iż odwołujący nie wypełnił obowiązku stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, nałożonego wezwaniem Burmistrza R. z dnia 7 stycznia 2016 roku, wyczerpują – w ocenie Kolegium – znamiona negatywnego zachowania dłużnika opisane w art. 5 ust. 3 ustawy. W skardze na powyższą decyzję D. G. wskazał na naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwie zastosowanie art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, w zakresie w jakim uznanie skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na podstawie przytoczonych przepisów jest bezzasadne. W tej sytuacji autor skargi wniósł o uchylenie decyzji obu instancji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W motywach skargi jej autor wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 30 mara 2011 roku Sąd Okręgowy w Ł. udzielił zabezpieczenia w postaci zasądzenia alimentów w kwocie 150 zł na rzecz małoletnich dzieci – D. i P. G. na czas trwania procesu (sprawy o rozwód). W postanowieniu z dnia 13 grudnia 2011 roku Sąd zwolnił skarżącego z obowiązku płacenia alimentów na rzecz syna D. G., bowiem ten z nim mieszka. Jednocześnie skarżący został zobowiązany na czas trwania zabezpieczenia dokonywać wpłat w wysokości 150 zł do 10 dnia każdego miesiąca na rzecz córki. Była małżonka skarżącego natomiast została analogicznie zobowiązana do wpłacania po 150 zł na rzecz syna. W dniu 24 marca 2014 roku Sąd Okręgowy w Ł. wydał wyrok, w którym to m.in. zasądził od R. G. na rzecz syna alimenty w kwocie 500 zł, a od skarżącego na rzecz córki alimenty w kwocie 500 zł. Powyższy wyrok uprawomocnił się z dniem 30 grudnia 2014 roku. W związku z tym, zabezpieczenie przestało obowiązywać, a powinien zostać wykonywany wyrok Sądu Okręgowego w Ł. w postaci wpłat na alimenty po 500 zł przez skarżącego i byłą małżonkę, do czego nie doszło. Była małżonka skarżącego w roku 2015 zwróciła się do organu pomocy społecznej, składając wniosek o wypłatę kwoty 150 zł z funduszu alimentacyjnego, gdyż skarżący rzekomo nie spełniał orzeczonego obowiązku alimentacyjnego. W momencie składania wniosku zasądzone zabezpieczenie już nie obowiązywało, dlatego skarżący podjął korki i zwrócił się do organu z prośbą o wyjaśnienie na jakiej podstawie była małżonka pobiera alimenty z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi autor skargi dowiedział się, że wypłata alimentów jest dokonywana na podstawie zaświadczenia organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne stwierdzające bezskuteczność egzekucji. Skarżący dysponuje wykazem bankowym z którego wynika, że była małżonka wpłacała 150 zł, a komornik pobierał z powrotem to 150 zł jako alimenty na rzecz córki. Odnosząc się do zarzutu, że skarżący nie dokonywał wpłat w miesiącach wrzesień i październik na alimenty, tenże pokreślił, że to komornik ściągał należności na alimenty z jego konta bankowego i dlaczego nie doszło akurat w tych dwóch miesiącach potrąceń, jest trudne do wyjaśnienia. Co więcej, była żona nie zasygnalizowała tego problemu. Jak wynika z załączonego wyciągu bankowego na koncie znajdowały się przeznaczone na zobowiązanie alimentacyjne pieniądze. W ocenie autora skargi nie uchyla się on od płacenia alimentów. Prawidłowo od dnia 1 stycznia 2015 roku skarżący wraz z byłą małżonką powinni dokonywać wpłat na alimenty w kwocie 500 zł. Ani jedno, ani drugie nie zastosowało się do tego obowiązku, a dalej dokonywali wpłat po 150 zł. Kolejnym zarzutem, z którym skarżący się nie zgadzam i który powoduje że nie powinny być zastosowane przepisy art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, jest kwestia wezwania go celem wywiadu alimentacyjnego. Taki wywiad był ze skarżącym przeprowadzany w 2012 roku przez Burmistrza K. (była małżonka mieszka z córką w K. i tez tam składała wniosek o wypłatę alimentów z funduszu alimentacyjnego). Wezwanie przez Burmistrza R. wydało się skarżącemu dziwne, dlatego skarżący uznał wywiad przeprowadzony w K. za wystarczający. Reasumując autor skargi wyjaśnił, że uznanie go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych na podstawie art. 5 ust.3 i 3a ustawy jest bezzasadne. Ponadto, skarżący nie powinien być ścigany o płatność alimentów w kwocie 150 zł, skoro prawomocnym wyrokiem z dnia 30 grudnia 2014 roku powyższe zabezpieczenie przestało obowiązywać, byli małżonkowie zobligowani są do wpłat na alimenty w kwocie po 500 zł. Dotychczas postępowanie w sprawie prowadził organ z K., dlatego skarżący nie rozumie dlaczego Burmistrz R. uznał go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Co więcej, postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 22 czerwca 2016 roku z powództwa byłej małżonki Sąd stwierdził upadłość zabezpieczenia, z czego wprost wynika, że była małżonka miała świadomość, iż nie powinna występować o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" P.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, bowiem organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Przedmiotem skargi w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza R. w sprawie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 5 powołanej wcześniej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis art. 5 ust. 3 ustawy wskazuje, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W sprawie nie ulega wątpliwości, iż była małżonka skarżącego pobierała świadczenie alimentacyjne w kwocie 150 zł na małoletnią córkę skarżącego. Warunkiem uzyskania przez nią prawa do świadczenia alimentacyjnego było uprzednia bezskuteczność postępowania egzekucyjnego. Nie jest także w ustalonym w sprawie stanie faktycznym sporne, iż spełniona została przesłanka określona w art. 5 ust. 3 ustawy, bowiem dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Organ pierwszej instancji pismem z dnia 7 stycznia 2016 roku, doręczonym skarżącemu w dniu 12 stycznia 2016 roku, zobowiązał go do stawiennictwa w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. W tej sytuacji Sąd podziela pogląd organów, że w sprawie zaistniały podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W tym miejscu dostrzec wypada, iż w skardze jej autor napisał, że nie stawił się bo wcześniej taki wywiad przeprowadzał organ z K. (była żona skarżącego tam zamieszkuje) i uznał to za wystarczające. Odnosząc się do tej kwestii należy w pierwszej kolejności podkreślić, że to na etapie postępowania administracyjnego skarżący powinien kwestionować celowość przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Argument ten podniesiony w treści skargi nie może zatem odnieść zamierzonego skutku. A ponadto – nawet gdy skarżący uczestniczył już w wywiadzie alimentacyjnym to – jak sam wskazał – był on przeprowadzony przez inny organ, zatem na potrzeby innego postępowania. Fakt, że wywiad ten był przeprowadzony na potrzeby innego postępowania i to dwa lata wcześniej sprawia, że mógł on stracić aktualność. W dalszej kolejności wskazać należy na treść art. 5 ust. 3a ustawy, który określa, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z akt administracyjnych, a w szczególności z zaświadczenia komornika z dnia 24 marca 2016 roku wynika, że w ciągu ostatnich 6 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji, skarżący w jednym miesiącu nie wywiązał się z alimentów. Decyzja organu pierwszej instancji była wydana w dniu [...], zatem ostatnie 6 miesięcy obejmuje okres od października 2015 roku do marca 2016 roku. W tym czasie jedynie w miesiącu październiku 2015 roku skarżący nie wywiązał się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych. Wynika z tego, że niewywiązanie się z alimentów tylko w październiku 2016 roku przesądziło o tym, że skarżący został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu od decyzji pierwszej instancji skarżący napisał, że nie wie z jakich powodów w miesiącu sierpniu, wrześniu i październiku 2015 roku nie doszło do zapłaty za alimenty, co nie jest jego winą. Do odwołania jego autor dołączył wyciągi za konta bankowego, z których wynika, ż na koncie znajdowały się pieniądze, które powinny być zajęte tytułem należnych alimentów. Natomiast na etapie postępowania sądowego skarżący złożył zaświadczenie z banku potwierdzające, że zapłata w październiku 2015 roku nie została zrealizowana z winy banku, a na koncie znajdowały się środki na tą należność. Dopiero w dniu 6 listopada 2015 roku bank przelał zaległe kwoty na konto komornika. Wskazana okoliczność – zdaniem Sądu – stanowi przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 23 ze zm., dalej jako: "K.p.a."), a w konsekwencji podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" P.p.s.a. Przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. stanowi, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Nie ulega wątpliwości, iż zacytowana przesłanka wznowienia postępowania będzie zachodziła wówczas, gdy ujawnione nowe okoliczności faktyczne lub dowody nieznane organowi wydającemu decyzję są istotne dla sprawy, to znaczy dotyczą przedmiotu sprawy oraz mają znaczenie prawne, mające w konsekwencji wpływ na treść decyzji w kwestiach zasadniczych. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć jedynie taką, która mogłaby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie. Zdaniem składu orzekającego taka sytuacja zaistniała w sprawie niniejszej, bowiem udowodniona na etapie postępowania sądowego okoliczność, iż skarżący nie ponosi winy za to, że alimenty w miesiącu październiku 2015 roku nie zostały zapłacone, stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Ponadto, w toku ponownie prowadzonego postępowania nie może organom administracji umknąć okoliczność wydania w dniu 17 maja 2016 roku przez Sąd Okręgowy w Ł. postanowienia (sygn. akt: [...]) stwierdzającego upadek od dnia 30 grudnia 2014 roku orzeczonego postanowieniem z dnia 30 marca 2011 roku (sygn. akt: [...]) zabezpieczenia roszczenia o alimenty na rzecz małoletniej P.G. polegającego na zobowiązaniu skarżącego do łożenia do rąk byłej małżonki kwot po 150 zł miesięcznie. Treść wspomnianego postanowienia kwestionuje obowiązek skarżącego do płacenia na rzecz córki kwoty 150 zł, zatem kontestuje także prowadzoną przez komornika egzekucję i prawo do świadczeń alimentacyjnych przyznanych byłej małżonce skarżącego. Niewątpliwie w toku postępowania w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych organ nie bada prawa do pobierania świadczeń alimentacyjnych, ale okoliczność ta nie może być zupełnie przez organ zignorowana w tym znaczeniu, że gdyby tenże powziął wiadomość o wzruszeniu decyzji o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, nie może on prowadzić postępowania w sprawie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W tej sytuacji Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" w zw. z art. 135 P.p.s.a. wobec stwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. k.ż.