II SA/Łd 577/14

Dnia 5 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup opału - oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania A. D., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]. Jak wynika z akt sprawy, po rozpatrzeniu wniosku A. D. i ustaleniu, iż strona spełnia przesłanki ustawowe, organ I instancji decyzją z dnia [...] przyznał zasiłek celowy w wysokości 364,50zł na zakup opału i przekazał tę kwotę na konto bankowe Składu Materiałów Opałowych A. Organ ustalił, iż przyczynami trudnej sytuacji życiowej strony są niepełnosprawność, długotrwała ciężka choroba, bezradność w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Dochód strony wynosi 1588,27zł przy ustawowym kryterium 542zł, zgodnie zatem z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa), w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W terminie prawem przewidzianym A. D. złożył odwołanie wskazując, iż przyznana kwota wystarczy zaledwie na ½ tony węgla a na cały sezon grzewczy – zimą potrzebuje 3 ton. Odwołujący zwrócił uwagę na swoją szczególnie trudną sytuację życiową i zdrowotną, na konieczność codziennej rehabilitacji i trudności wynikające z faktu, iż jest osobą niewidomą. Zaznaczył, iż renta miesięczna wynosi 912,35zł a na same leki wydaje co miesiąc około 1786,80zł. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium ustaliło, w oparciu o materiał zebrany i przygotowany przez organ I instancji, iż strona przybywa na terenie R. od dnia 15 grudnia 2013 r., posiada zameldowanie na pobyt czasowy w R., ul. A 61, jednak nie może przebywać w tym miejscu, gdyż na posesji znajdują się ruiny domu. Zameldowany jest na pobyt stały w K., gdzie posiada mieszkanie zakładowe i gdzie ubiega się o przydział innego mieszkania przystosowanego do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Obecnie przebywa w R. u Państwa P., zajmuje jeden pokój z kuchnią i łazienką w odrębnym budynku. Pomieszczenia są wyposażone w niezbędne sprzęty, warunki mieszkaniowe są dobre. Strona nie ponosi kosztów wynajmu a zobowiązana jest jedynie do pokrycia opłat za energię elektryczną, wodę i opał, który zużywa. Dotychczas nie dokonał żadnych wpłat, zaś opał zapewnili mu Państwo P. Wnioskodawca ma 54 lata, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, posiada orzeczenie z dnia 11 czerwca 2012 r. na stałe. Źródłem dochodu jest renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1209,64zł miesięcznie, z której dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 297,29zł z tytułu zadłużenia w opłatach czynszowych za lokal w K. Nadto posiada gospodarstwo rolne o pow.1,5145ha przeliczeniowego i zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 6 ustawy dochód z gospodarstwa o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego wlicza się do dochodu osoby i w przypadku strony wynosi on 378,63zł miesięcznie. Łączny dochód strony wynosi zatem 1588,27zł miesięcznie, a kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, wynosi 542zł. W związku z powyższym strona nie spełnia kryterium dochodowego. Jednak z uwagi na uzasadnioną okoliczność, jaką jest niepełnosprawność i trudna sytuacja życiowa, organ ocenił, iż zastosowanie znajduje art. 41 ust. 1 ustawy. Organ wyjaśnił, że specjalny zasiłek celowy, który jest zasiłkiem bezzwrotnym jest pomocą przyznawaną w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, iż nawet w przypadku ustalenia, że przesłanki ustawowe są spełnione pomoc może nie być przyznana. Nadto pomoc przyznawana w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej nie ma na celu zaspokojenie wszystkich potrzeb wnioskodawcy, ma natomiast pomóc w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których strona nie może sama pokonać. Jednak przy rozstrzyganiu o jej przyznaniu organ obowiązany jest uwzględniać także potrzeby i sytuację życiową innych osób występujących o pomoc społeczną. Reasumując organ ocenił, iż szczególna sytuacja strony uzasadnia przyznanie pomocy w wysokości 364,50zł. Dodał, iż pomoc ta nie jest jedyną, gdyż stronie przyznano także specjalny zasiłek celowy na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 177,50zł decyzją z dnia [...], której strona nie kwestionowała. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. D. podkreślił, iż jest osobą niewidomą, cierpi na wiele schorzeń, zaś koszt lekarstw przewyższa uzyskiwany dochód. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, odwołując się do argumentacji zawartej w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a – c p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W ocenie sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] o przyznaniu na wniosek skarżącego specjalny zasiłek celowy w wysokości 364,50zł na zakup opału. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności przepis art. 41 pkt 1 ustawy. Ustawodawca wskazał w nim, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy. Nie wymaga on, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje natomiast ich sytuacja życiowa. Nie można jednak z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 17 lipca 2014 r., sygn.akt II SA/Op 238/14 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak, choć przyznanie stronie skarżącej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, to dla prawidłowego rozpoznania wniosku strony skarżącej niezbędnym było wyliczenie jej dochodu. Takie wyliczenie dokonane przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej nie budzi zastrzeżeń. Zgodnie bowiem z przepisem art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przepis art. 8 ust. 4 ustawy określa zaś, jakie przychody nie stanowią dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy. Jak wynika z analizy dokumentów zgromadzonych na potrzeby niniejszej sprawy organy administracji, w poszanowaniu zasad postępowania administracyjnego i z uwzględnieniem uregulowań szczególnych z art. 8 ustawy, w sposób rzetelny ustaliły dochód strony. Dodać należy, iż nie jest on przez skarżącego kwestionowany. Przechodząc do meritum, jak wynika z redakcji przepisu art. 41 pkt 1 ustawy, przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Ustawodawca wskazał natomiast, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Na tle użytego sformułowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" judykatura wypracowała stanowisko, w pełni podzielane przez tutejszy sąd, iż pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Jak zaznaczono to już wyżej, nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn.akt I OSK 179/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 marca 2014 r., sygn.akt II SA/Łd 1243/13; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn.akt III SA/Gd 863/13; wyrok WSA w Poznaniu z dna 5 września 2013 r., sygn.akt II SA/po 1099/12 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). I co istotne, organ administracji publicznej analizując niniejszą sprawę zasadnie ocenił, iż wprawdzie strona przekracza kryterium dochodowe, jednakże z uwagi na uzasadnioną okoliczność, jaką jest niepełnosprawność i trudna sytuacja życiowa, orzekł o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Skarżący kwestionuje zatem zaskarżoną decyzję nie tyle w zakresie samego przyznania świadczenia, co w zakresie jego wysokości. Pamiętać jednak trzeba, iż przyznanie specjalnego zasiłku celowego następuje w ramach uznania administracyjnego, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które ustala w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organ dokonał zestawienia trudnej sytuacji życiowej skarżącego z własnymi możliwościami budżetowymi i ocenił, iż poprzez przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostanie zaspokojona niezbędna potrzeba skarżącego przy uwzględnieniu szczególnej okoliczności jaką jest niepełnosprawność, mimo iż dochód skarżącego, na który składa się renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1209,63zł i dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 378,63zł, łącznie 1588,27zł miesięcznie pozwala na ich zaspokojenie. Nie bez znaczenia pozostaje także ustalenie, iż przyznany specjalny zasiłek celowy nie jest jedyną formą pomocy, skarżący uzyskał bowiem również specjalny zasiłek celowy na zakup leków. Przy czym, kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. (vide wyroki NSA: z dnia 24 lutego 2010 r., sygn.akt I OSK 1353/09; z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn.akt I OSK 116/10; z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn.akt I OSK 1742/11 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wystarczy zatem, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, że organ powołał się na znaną z urzędu trudną sytuację organów przyznających świadczenia z pomocy społecznej. Dodatkowo wyjaśniając, że rozdysponowując środki na świadczenia z pomocy społecznej winien w pierwszej kolejności uwzględniać potrzeby osób, które spełniają kryterium dochodowe. Zdaniem sądu, mając na uwadze zastrzeżenia skarżącego, jeszcze raz trzeba podkreślić, iż przepis art. 41 ustawy stwarza organowi administracji publicznej możliwość, a nie obowiązek, przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe przyznania specjalnego zasiłku celowego. Istota tego rodzaju pomocy sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać walor nadzwyczajnej, szczególnie uzasadnionej. Z taką właśnie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, co zasadnie skutkowało przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Przy czym taka pozytywna ocena nie rodzi po stronie organu obowiązku pokrycia wszelkich potrzeb strony. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się bowiem ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Każda sprawa inicjowana indywidualnym wnioskiem o przyznanie pomocy w ramach ustawy o pomocy społecznej jest indywidualnie rozpatrywana, z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa i w konkretnie ustalonym stanie faktycznym. I taka też sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ rozważył sytuację skarżącego i oceniając własne możliwości finansowe przyznał stronie świadczenie o charakterze specjalnym, w wysokości pozwalającej na częściowe zaspokojenie zgłaszanej potrzeby, a uwzględniającej również powinności organu wobec innych świadczeniobiorców. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. LS