II SA/Łd 578/04

Dnia 18 marca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazania zwrotu nienależnie pobranej pomocy na kontynuowanie nauki 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...], Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. B. od decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...], Nr [...], utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...], Nr [...] przyznał T. B. od dnia [...] pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w kwocie 471,90 zł miesięcznie. Natomiast decyzją datowaną na [...], Nr [...] organ zmienił powyższą decyzję w części dotyczącej wysokości świadczenia w ten sposób, iż przyznał T. B. z dniem 1 czerwca 2002 r. pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w kwocie 486,30 zł miesięcznie. Organ I instancji decyzją z dnia [...] uchylił własne wcześniejsze decyzje datowane na dni [...] i [...], odmówił z dniem 1 października 2003 r. przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki i zobowiązał T. B. do zwrotu nienależnie pobranej pomocy na kontynuowanie nauki za okres od 1 października 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. w łącznej sumie 1.945,20 zł w terminie do dnia 31 maja 2004 r. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ podał, iż zgodnie z treścią art. 33p ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), po uzyskaniu pełnoletności osoba opuszczająca rodzinę zastępczą zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem poprzez pracę socjalną, a także pomocą m.in. na kontynuowanie nauki. Na podstawie art. 33p ust. 3 ustawy osobie pełnoletniej będącej wychowankiem rodziny zastępczej, jeżeli kontynuuje naukę w gimnazjum, szkole ponadpodstawowej, szkole ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej, przysługuje miesięcznie pomoc pieniężna na częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie w związku z kontynuowaniem nauki w wysokości 30% kwoty, o której mowa w ust. 2. Pomoc ta przysługuje do czasu ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat. Jak wynika z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo - wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno - wychowawcze (Dz. U. Nr 120, poz. 1293), pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki jest przyznawana po przedłożeniu na początku każdego semestru zaświadczenia stwierdzającego kontynuowanie nauki. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że T. B. był słuchaczem klasy I trzyletniego Liceum Ogólnokształcącego Zaocznego w Centrum Kształcenia Ustawicznego w S.. Z pisemnej informacji przekazanej przez tą instytucję wynika, że od dnia 1 września 2003 r. do dnia 15 września 2003 r. brał udział w zajęciach szkolnych, co wynika z listy obecności w dzienniku lekcyjnym. Później jednak zaprzestał uczęszczać na lekcje. Z tych przyczyn z dniem 29 stycznia 2004 r. został skreślony z listy słuchaczy decyzją rady pedagogicznej. W okresie od dnia 1 października 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. pobrał pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w wysokości 486,30 zł miesięcznie, czyli łączna kwota świadczeń pieniężnych za ten okres wynosiła 1.945,20 zł. Po myśli unormowania art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie nienależnie pobrane oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W związku z tym, że T. B. nie poinformował Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. o zaprzestaniu kontynuowania nauki, do czego był zobowiązany decyzją z dnia [...] organ uznał wypłacane świadczenia pieniężne w okresie od 1 października 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. jako świadczenia nienależnie pobrane i nałożył obowiązek ich zwrotu. Świadczenia nienależnie pobrane - jak wynika z art. 34 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej - podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny, a należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 40 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W odwołaniu od powyższej decyzji T. B. wniósł o jej uchylenie, gdyż pozostaje na utrzymaniu babci, której emerytura wynosi 590 zł. Komornik już egzekwuje z emerytury babci kwotę 5.000 zł z tytułu kredytu bankowego. Odwołujący się nie może otrzymać pracy, a do szkoły nie chodził, bowiem miał depresję spowodowaną trudną sytuacją materialną rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. mocą decyzji z dnia [...] utrzymało w mocy kwestionowane w odwołaniu rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ podał, że z materiału dowodowego wynika, iż świadomie i celowo odwołujący się nie informował o zaprzestaniu nauki. Pobieranie świadczenia na podstawie nieprawdziwych informacji i nie poinformowanie o zmianie sytuacji osobistej jest w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, pobieraniem nienależnego świadczenia. Dało to podstawę organowi I instancji do uchylenia decyzji przyznającej pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki, do odmowy dalszej wypłaty świadczenia i do orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Kontestowana decyzja znajduje uzasadnienie zarówno w przepisach ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r., która obowiązywała w dacie wydania decyzji I instancji, jak i w świetle przepisów art. 6 pkt 16, art. 104 pkt 3 i art. 106 pkt 5 obowiązującej od 1 maja 2004 r. ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593). Strona może jedynie - na podstawie art. 104 ustawy z 2004 roku - zwrócić się do organu I instancji z prośbą o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych pieniędzy, co zależy jednak od ważnych okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. B. podał, iż nie jest w stanie zwrócić kwoty 1945 zł, ponieważ jego sytuacja materialna jest bardzo zła. Organ, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), jak i ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593). Zgodnie z przepisem art. 40 ust. 1 ustawy z 1990 roku, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Analogiczne unormowanie znajduje się w art. 104 ust. 1 ustawy z 2004 roku. Za świadczenie nienależnie pobrane należy uznać świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niedoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy z 1990 roku i niemalże identycznie art. 6 pkt 16 ustawy z 2004 roku). Każda z ustaw statuuje również zasadę konieczności informowania organu przez stronę o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń (art. 45 ustawy z 1990 roku i art. 109 ustawy z 2004 roku, przy czym ten właśnie przepis dodatkowo wymaga, aby informacja przedmiotowa była przekazana niezwłocznie). Bezspornym w sprawie jest to, iż T. B. zaprzestał uczęszczać do szkoły, o czym nie poinformował organu I instancji, do czego był zobowiązany. Przedstawił natomiast zaświadczenie ze szkoły, którego autentyczność budzi wątpliwości. Organ uzyskał informację z Centrum Kształcenia Ustawicznego w S., iż T. B. był słuchaczem I klasy Liceum Ogólnokształcącego Zawodowego w roku szkolnym 2003/2004 w dniach od 1 września 2003 r. do 15 września 2003 r. Następnie decyzją Rady Pedagogicznej z dnia 29 stycznia 2004 r. był skreślony z listy słuchaczy. W świetle tak ustalonych okoliczności oczywistym jest, iż T. B. utracił prawo do świadczenia pieniężnego na kontynuowanie nauki. Przy czym podać należy, iż w aktach administracyjnych brak jest dokumentów określających datę skreślenia z listy uczniów Liceum Ogólnokształcącego Zawodowego w S., co nie pozwala do końca określić daty, z którą skarżący utracił uprawnienie do przedmiotowego świadczenia. Zdaniem składu orzekającego, efektem wydania decyzji o cofnięciu pomocy była niewątpliwie konieczność ściągnięcia od skarżącego nienależnie pobranego świadczenia. Jednak zdaniem Sądu, konieczność ściągnięcia wypłaconych nienależnie kwot powinna mieć swoje oparcie w ostatecznej decyzji o cofnięciu prawa do świadczenia. W sprawie organ orzekł o cofnięciu prawa do świadczenia i o ściągnięciu nienależnie pobranych kwot w formie jednego aktu. Zatem decyzja o cofnięciu świadczenia na kontynuowanie nauki z żaden sposób nie była ostateczna w momencie stwierdzenia konieczności zwrotu nienależnie pobranych sum. Taka też okoliczność stanowi bezpośrednią przyczynę uchylenia kontestowanej w skardze decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], jak i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...]. Ustosunkowując się do argumentów skargi podać należy, iż sprowadzają się one do ukazania trudnej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Kwestia trudnej sytuacji majątkowej T. B., który nadal pozostaje na utrzymaniu babci pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Jak to było podane przez organy orzekające obu instancji, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Taka konstrukcja wynika bezpośrednio w regulacji art. 34 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej z 1990 r., jak i art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. W tej sytuacji Sąd orzekł jak w wyroku na mocy przepisu art. 132, 135 i 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd w oparciu o unormowanie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził, że kontestowana w skardze decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.