II SA/Łd 578/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Protokolant Tomasz Furmanek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł, na podstawie przepisu art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14. czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 5a, art. 8 ust 3 pkt 1 i 10a ustawy z dnia 22. kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), w związku z art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28. listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]., Nr [...] uchylającą w całości ostateczną decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]., Nr [...] przyznającą B. W. zaliczkę alimentacyjną na dziecko – M. W. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż decyzją z dnia [...], Nr [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał B. W. zaliczkę alimentacyjną na dziecko – M. W.. Świadczenie powyższe przyznane zostało na okres od dnia 1. września 2006 r. do dnia 31. sierpnia 2007 r., w kwocie [...] zł miesięcznie. Wyjaśniono, iż wnioskując w dniu [...] o przyznanie świadczenia, B. W. oświadczyła, iż samotnie wychowuje dziecko – M. W. oraz, że dziecko to nie przebywa w rodzinie zastępczej ani też w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Następnie podniesiono, iż postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy dla Ł. postanowił w trybie natychmiastowym umieścić małoletnią M. W. w placówce opiekuńczo wychowawczej. Przyczyną podjęcia wskazanej wyżej decyzji były docierające do sądu sygnały o występującej w rodzinie przemocy matki wobec córki oraz powtarzających się sytuacjach gdy dziecko przychodzi do szkoły głodne i prosi o jedzenie. Dalej organ wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy dla Ł. zmienił swoje poprzednie postanowienie i umieścił M. W. w pogotowiu opiekuńczym. Natomiast w dniu [...] sąd po raz kolejny zmienił swoje wcześniejsze postanowienie umieszczając małoletnią M. W. pod bezpośrednią pieczą i w miejscu pobytu swojej babki – J. K. – S.. Wobec powyższych ustaleń, decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. uchylił swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie w całości i orzekł o odmowie przyznania świadczenia. Pismem z dnia [...] od decyzji powyższej odwołała się B. W., wskazując iż postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy dla Ł. umieścił małoletnią M. W. pod pieczą jej babki, gdzie do dziś zamieszkuje. Odwołując się wskazała, iż sprawa jest w toku i nie rozstrzygnięto też kwestii ustanowienia babki dziecka jej opiekunem prawnym. Tym samym, w ocenie odwołującej się w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki, które powodowałyby konieczność pozbawienia jej świadczeń. B. W. zwróciła także uwagę na trudną sytuację finansową z jaką boryka się rodzina w następstwie odebraniu jej świadczeń. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., powołując się na przepisy art. 8 ust 3 pkt 1, art. 18 ust 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazało, iż bezspornym jest, że w okresie od dnia 9. czerwca 2006 r. do dnia 18. września 2006 r. małoletnia M. W. przebywała w placówce opiekuńczo –wychowawczej, a następnie w rodzinie zastępczej, pełniącej funkcję pogotowia opiekuńczego. Natomiast od dnia 18. września 2006 r. M. W. wychowywana jest przez swoją babkę – J. K. – S., pod której stałą pieczą się znajduje i wspólnie, z którą zamieszkuje. Następnie podniesiono, iż zgodnie z treścią art. 2 pkt 5a) ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, przy czym pod pojęciem dziecka rozumieć należy dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko w sprawie, którego toczy się postępowanie o przysposobienie lub znajdujące się pod opieką prawną. Dalej organ wskazał, iż w niniejszej sprawie M. W. nie jest wychowywana przez żadne z rodziców, nie została również przysposobiona przez swoją babkę, nie znajduje się także pod jej opieką prawną. Wobec powyższego oceniono, iż od dnia 9. czerwca 2006 r. nie zachodzą przesłanki uzasadniające wypłatę świadczeń z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Podsumowując organ odwoławczy podniósł, iż stosownie do treści art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony uchylić lub zmienić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. W dniu 28. maja 2007 r. B. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Ł. wyjaśniając, iż z akt postępowania toczącego się przed sądem powszechnym wynika, iż M. W. została bezprawnie zatrzymana i przekazana do rodziny zastępczej. Na skutek wniesionego zażalenia sąd powszechny zmienił swoje wcześniejsze postanowienie i przekazał piecze nad małoletnią – na czas trwania procesu – babce J. K. – S.. Skarżąca zarzuciła, iż przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie uwzględniono powyższej okoliczności, jak również nie wzięto pod uwagę faktu, iż skarżącej nie odebrano, ani nie ograniczono praw rodzicielskich co powoduje, iż zasiłek alimentacyjny, rodzinny i pielęgnacyjny pobierała zgodnie z prawem. Zdaniem skarżącej powyższe okoliczności zostały pominięte przez organy administracji przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, a winny stanowić podstawę jej wydania. Strona skarżąca zażądała również wyjaśnienia zagadnienia dotyczącego możliwości uzyskania świadczenia na dziecko w przypadku gdy małoletnia jest pod pieczą babci, a skarżąca jako matka ma prawa rodzica. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę podtrzymując pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sad Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30. sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25. lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji opisanych powyżej uchybień, a tym samym wobec nieuwzględnienia skargi oddalił ją (art. 151 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać wypada, iż organy administracji publicznej działające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały w przepisach ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), podstawę prawną do wydania kwestionowanych decyzji. Przepis art. 1 pkt 2 tejże ustawy stanowi bowiem, iż ustawa ta określa między innymi zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Omawiana ustawa wymienia również sytuacje, w których świadczenie takie nie przysługuje. Zgodnie z treścią art. 8 ust 3 pkt 1 zaliczka taka nie może zostać przyznana jeżeli osoba uprawniona przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinnie zastępczej. Przenosząc powyższe ustalenia natury prawnej na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż niespornym pozostaje, że w okresie od dnia 9. czerwca 2006 r. do dnia 18. września 2006 r. M. W. córka skarżącej, przebywała w placówce opiekuńczo – wychowawczej, a następnie w rodzinie zastępczej, pełniącej funkcję pogotowia opiekuńczego. Mając na uwadze brzmienie przywołanych powyżej przepisów ustawy, oraz wskazane okoliczności faktyczne uznać należy, iż fundamentalne znaczenie dla oceny legalności działań organów administracji w niniejszej sprawie mają dwie kwestie. Po pierwsze – rozważenie czy osoba uprawniona jest wychowywana przez rodzica będącego osobę samotnie wychowującego dziecko. Po drugie – dokonanie oceny prawidłowości zastosowania przepisów wyłączających prawo do takiego świadczenia w przypadku, gdy osoba uprawniona przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Miarodajny do oceny legalności działań organów administracji w niniejszej sprawie jest przepis art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, który definiując pojęcie "osoby uprawnionej" wskazuje, iż jest to osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 7 pkt 1, 5 i 7 omawianej ustawy). Przy czym dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych oznacza dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną. W niniejszej sprawie, zgodnie z postanowieniem Sądu Rodzinnego z 18 września 2006 r. M. W. przebywa od tego dnia pod bezpośrednią pieczą swojej babki J. K. – S.j. Powyższe okoliczności w pełni usprawiedliwiają stanowisko organów administracji, zgodnie, z którym małoletnia nie jest wychowywana przez żadne z rodziców, nie została również przysposobiona, jak również nie znajduje się pod jej opieką prawną. Uzasadnia to jednoznacznie stanowisko organów o tym, iż pozostawianie małoletniej pod pieczą babki nie mieści się w kręgu sytuacji zakreślonych przepisem prawa, z którą ustawodawca wiąże pojęcie "osoby uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego". Przechodząc do drugiej ze spornych kwestii zważyć należy, iż definicję instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie zawiera art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie, z którym instytucja taka to między innymi placówka opiekuńczo – wychowawczą jeżeli instytucja ta zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie. Nie budzi wątpliwości, iż placówka, w której została umieszczona małoletnia na mocy orzeczenie sądu powszechnego spełniała powyższe kryteria. Analiza przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w odniesieniu do definicji instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie zawartej w ustawie o pomocy społecznej prowadzi do wniosku, iż oparcie rozstrzygnięcia wydanego w niniejszej sprawie na przepisie art. 8 ust. 3 tejże ustawy jest w pełni uzasadnione, bowiem przepis ten znajduje zastosowania w stanie faktycznym ustalonym w toku niniejszego postępowania. Tym samym za okres pobytu w owej placówce zaliczka alimentacyjna nie mogła zostać przyznana. Na uwagę zasługuje również i to, iż organy administracji rozpoznające niniejszą sprawę nie były władne samodzielnie ustalić i ocenić okoliczności związanych z zasadnością wydawania wobec małoletniej określonych rozstrzygnięć przez sąd rodzinny. Badanie zasadności i celowości postanowień wydawanych w tym zakresie przez sąd powszechny nie należy do kompetencji organów administracji. Organy te jedynie prawidłowo skonstatowały, iż skutkiem wykonania postanowień sądu powszechnego było w pierwszej kolejności niespełnienie podstawowej przesłanki warunkującej przyznanie zaliczki alimentacyjnej, a mianowicie wychowywanie dziecka przez matkę, a następnie przyjęcie, iż małoletnia przebywała początkowo w instytucjach zapewniających nieodpłatnie pełne utrzymanie, a następnie znalazła się pod faktyczną opieką babki. Tym samym organy prawidłowo skonstatowały, iż po dniu przyznania zaliczki alimentacyjnej decyzją z dnia 7. października 2006 r. zaszły tego rodzaju okoliczności, które uzasadniały zarówno faktycznie, jak i prawnie dalsze działania organów podjęte w celu uchylenie tejże decyzji i odmówienia przyznania zaliczki alimentacyjnej. Podkreślić także należy, iż organy administracji badając możliwość przyznania zaliczki alimentacyjnej nie oparły się na uznaniu administracyjnym lecz zastosowały się do brzmienia obowiązujących przepisów prawa nie dopuszczających do przyznawania omawianego świadczenia osobom nie spełniającym określonych kryteriów. W tym stanie rzeczy uznając skargę za bezzasadną należał ją oddalić (art. 151 p.p.s.a.). T.F.