II SA/Łd 580/11

Dnia 17 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędzia NSA Anna Stępień Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2011 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej J. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu wniosku J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, J. S. wystąpiła do organu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich podnosząc, iż jej matka została deportowana do pracy przymusowej na terenie Niemiec w 1940 roku. W tym czasie matka zaszła w ciążę, ale na czas porodu musiała powrócić do kraju. Po dwóch tygodniach matka wraz z wnioskodawczynią powróciła do Niemiec, a do kraju wróciła w 1945 roku. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił przyznania stronie uprawnień kombatanckich. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 1 – 4 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U z 2002 roku Nr 42, poz. 371 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż z tytułu deportacji do pracy przymusowej przysługuje świadczenie pieniężnego określone w innej ustawie, a osoby zainteresowane uzyskaniem takowego świadczenia powinny wystąpić do organu z udokumentowanym wnioskiem. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. S. ponownie opisała okoliczność wyjazdu matki na roboty przymusowe, powrotu do kraju w celu jej urodzenia i ponownego wyjazdu do Niemiec. Na tej podstawie strona wniosła o zaliczenie jej do osób represjonowanych i zmuszonych do przymusowego przebywania poza miejscem zamieszkania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. W motywach organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania podnosząc, iż ustawa z dnia 24 stycznia 1991 roku enumeratywnie wylicza podstawy, które uprawniają do uzyskania świadczeń kombatanckich. Okoliczność deportacji do prac przymusowych nie została przewidziana jako okoliczność umożliwiająca przyznanie uprawnień kombatanckich. W skardze do sądu administracyjnego J. S. wskazała, iż prosi o przeanalizowanie jej sprawy o przyznanie świadczenia kombatanckiego z tytułu przebywania jako dziecko w Niemczech. W roku 2002 strona uzyskała odszkodowanie z Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Stosownie do uregulowania art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadząc postępowanie wyjaśniające związany jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego. W szczególności, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego). Organ prowadzi postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego). Organ zobowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ czuwa nad tym, aby strony i inne osoby nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udziela im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Zacytowane poglądy mają swoje uzasadnienie w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA z dnia 4 kwietnia 2002 roku, I SA 2188/00, Lex Nr 81741; z dnia 5 maja 1999 roku, V SA 1568/98, nie publ.; z dnia 24 listopada 1994 roku, V SA 397/93, ONSA 1995/3/143). Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego to również ustalenie treści żądania strony. Jeżeli charakter pisma wniesionego przez stronę budzi wątpliwości, organ powinien wyjaśnić rzeczywistą wolę strony uwzględniając przy tym jej wiek, stan zdrowia i sytuację życiową (por. np. wyroki NSA z dnia 14 listopada 2001 roku, V SA 552/01, Lex Nr 84484; z dnia 24 lipca 2001 roku, IV SA 1091/99, Lex Nr 78924; z dnia 26 listopada 1999 roku, I SA/Łd 1592/97, Lex Nr 40547; z dnia 17 marca 1995 roku, III SA 1054/94, Mon. Pod. 1995/9/278; z dnia 18 lutego 1994 roku, SA/Wr 1587/93, nie publ.; z dnia 21 stycznia 1994 roku, SA/Po 2889/93, nie publ.; z dnia 23 kwietnia 1993 roku, SA/Kr 2342/92, nie publ.; z dnia 2 grudnia 1992 roku, SA/Gd 1806/92, nie publ.; z dnia 3 kwietnia 1986 roku, SA/Ka 22/86, GAP 1988/11/45; z dnia 7 grudnia 1984 roku, III SA 729/84, ONSA 1984/2/117 i inne). Na podkreślenie zasługuje również to, iż kombatanci to osoby starsze, często chore, co dalej oznacza, że nie zawsze potrafią w sposób jednoznaczny, wyraźny i zrozumiały formułować swoje wnioski i stanowiska w sprawie. Potwierdzenie tezy o konieczności szczególnego czuwania nad interesem strony będącej kombatantem, znajduje się m. in. w wyroku SN z dnia 4 lipca 2003 roku (III RN 173/02, nie publ.), w wyroku NSA z dnia 31 lipca 2001 roku (V SA 3431/00, ONSA 2002/3/131) i w wyroku NSA z dnia 30 stycznia 2001 roku (V SA 905/00, nie publ.). Przechodząc od ogólnych rozważań na grunt rozpatrywanej sprawy, wyjaśnić należy, iż skład orzekający stwierdził, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył przepisy procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wyjaśnił, zdaniem Sądu, rzeczywistych intencji strony. Bezspornym w sprawie jest to, iż wniosek skarżącej inicjujący postępowanie w sprawie jest wewnętrznie niespójny. Strona bowiem na wniosku zatytułowanym "Wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich" wskazała na podstawy do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W takiej sytuacji, uwzględniając zacytowane powyżej przepisy i orzecznictwo organ zobligowany był do ustalenia faktycznego zakresu i rzeczywistej woli skarżącej. Wypada podkreślić, że organ powinien wezwać skarżącą, na mocy art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego do wyjaśnienia swojego żądania pouczając ją jednocześnie o możliwych trybach załatwienia sprawy i czuwając by nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa stosownie do regulacji art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec zaniechania podjęcia takiego działania organ naraził się na uzasadniony zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 9, jak i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Reasumując Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił jak w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 i 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.