II SA/Łd 59/05

Dnia 15 lipca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2005 roku sprawy ze skargi K. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz K. D. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił K. D. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w okresie od 5 marca 1943 do 7 kwietnia 1943 r. Uzasadniając decyzję organ uznał, iż skarżąca ubiegała się o uprawnienia z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł., ul. A w miesiącach marcu i kwietniu 1943 roku, a więc przed swoim urodzeniem w dniu 1 maja 1943 roku i nie mogła przebywać w obozie przesiedleńczym przed tą datą. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w marcu 1943 roku wysiedlono jej matkę, będącą wówczas w ósmym miesiącu ciąży, wraz z całą rodziną. Rozpatrując wniesione odwołanie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich. Organ uznał, że fakt urodzenia strony podczas pobytu rodziców na robotach przymusowych na terenie Niemiec nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.). W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca ponownie wskazała, że jej matka została wywieziona na roboty przymusowe na tereny III Rzeszy, będąc ze skarżącą w ciąży. Uzasadniając wniesioną skargę K. D. przywołała przepis art. 4461 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem. Załączyła ponadto do skargi wyrok Sądu Najwyższego, zgodnie z którym pojęcie "osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe (art.4 ust.1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w związku z art.8 par.2 Kodeksu cywilnego i art.1 ust.1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży - Dz.U. Nr 17 poz.78 (wyrok SN z dnia 29 maja 1996 r., Nr III ARN 96/95, OSNP z 1996 r., Nr 24, poz.366). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i ponownie stwierdził, że podnoszona przez skarżącą okoliczność pobytu jej ciężarnej matki w obozie w Ł., nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przywołana ustawa szczegółowo określa, jaką działalność można uznać za działalność kombatancką równorzędną z działalnością kombatancką, a także do jakiego rodzaju represji należy stosować niniejszą ustawę. W dalszej części uzasadnienia Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, że przywołany przez skarżącą wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 1996 roku wydany został przed dniem 4 stycznia 1997 roku, to jest przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 roku o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 139, poz.646). Na mocy przywołanej przez organ ustawy skreślony został art.8 § 2, będący jedną z podstaw przywołanego przez skarżącą wyroku. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, iż w sytuacji, gdy przepis prawa, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego przestał obowiązywać, przytoczone rozstrzygnięcie nie może stanowić wskazówki interpretacyjnej dla działającego na podstawie obowiązujących przepisów prawa organu administracji państwowej. W związku z czym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych wydając zaskarżoną decyzję oparł się na zapisie art.8 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zdolność prawna przysługuje człowiekowi od chwili urodzenia. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził ponadto, że w rozpatrywanej sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 4461 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem. Zdaniem organu, przepis ten przyznaje prawo do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym osobie, która doznała szkody przed urodzeniem. Jednakże realizacja uprawnień następuje w tym przypadku na drodze procesu cywilnego i tylko przeciwko sprawcy czynu niedozwolonego, który szkodę wywołał. Przepis ten zawarty jest bowiem w tytule VI księgi IIl Kodeksu cywilnego i dotyczy jedynie zobowiązań wynikających z czynów niedozwolonych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art.1 powołanego aktu ). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art.145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 i 9 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. Nr 106, poz.1154 ), wydane w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. Nr 142 z 1997 r., poz.950 ze zm. ) w § 4 wskazuje jako inne miejsce odosobnienia określone w art.4 ust.1 pkt 1 lit. b tylko jeden obóz przejściowy policji bezpieczeństwa (obóz internowania) na terenie Ł., a mianowicie obóz Ł. (ul. A). Obóz Ł. ( ul. A 4 ) jest natomiast wymieniony w § 6 rozporządzenia jako inne miejsce odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy, czyli miejsce, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. W powołanym przez skarżącą orzeczeniu z dnia 29 maja 1996 r. Sąd Najwyższy odniósł się do sytuacji dziecka poczętego, lecz jeszcze nienarodzonego, którego matka przebywała w obozie koncentracyjnym, czyli do represji określonej w art.4 ust.1 pkt 1 a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. Nr 142 z 1997 r., poz.950 ze zm. ). Obóz przy ul. A 4 nie miał takiego charakteru i już z tego względu orzeczenie Sądu Najwyższego nie mogło mieć zastosowania do przypadku rozpoznawanego w niniejszej sprawie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżącej nie przysługuje również uprawnienie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Skarżąca nie była bowiem jako płód w fazie życia prenatalnego poddana eksterminacji, o której stanowi ten przepis, a pobyt jej matki był krótki, zaledwie miesięczny i miał na celu deportację do pracy przymusowej. Na fakt deportacji całej rodziny skarżąca powoływała się już w toku postępowania administracyjnego w pismach kierowanych do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Okoliczność ta mogłaby stanowić podstawę faktyczną przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Organ okoliczność tę jednak pominął, uchybiając tym samym obowiązkom określonym w art.7 i 9 Kpa. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien w szczególności czuwać nad tym, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, udzielić jej niezbędnych wskazówek i wyjaśnień, a przede wszystkim pouczyć o możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm.), w przypadku zaś jakichkolwiek wątpliwości wezwać skarżącą do sprecyzowania wniosku (vide: wyroki NSA z dnia 13.11.1998 r. IISA 1428/98, LEX nr 41815; z dnia 14.11.2001 r. VSA 552/01 LEX nr 41815; z dnia 4.04. 2002 r. ISA 2188/00 LEX nr 81741). Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie poniesionych przez skarżącą kosztów postępowania orzeczono zgodnie z art.200, 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).