II SA/Łd 594/04

Dnia 17 marca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant Referendarz sądowy Leszek Foryś, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1/ oddala skargę; 2/ zasądza na rzecz adwokata A. G. - Kancelaria Adwokacka w Ł. ul. A 16 od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu. II SA/Łd 594/04 U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia 9 lutego 2004 roku W. D. wystąpił do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na niezbędną żywność i środki czystości. Wniosek uzasadnił tym, iż pozostaje bez środków do życia , przymiera głodem. Z treści przeprowadzonej w dniu 16 lutego 2004 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż W. D. zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe . Zajmuje lokal składający się z pokoju i kuchni w bloku. Od miesiąca lutego br. źródło jego dochodu stanowi dodatek mieszkaniowy w kwocie 118,09 zł. Wnioskodawca zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych od roku 1996. Z pomocy ośrodka korzysta od 1992 roku. Nie leczy się. W miesiącu styczniu podpisał z pracownikiem socjalnym umowę o zgłoszeniu się do lekarza do dnia 15 lutego 2004 roku. W dniu 9 lutego wyciągnął kartę do lekarza pierwszego kontaktu jednakże do lekarza już się nie zgłosił. Nieobecność u lekarza tłumaczy brakiem legitymacji ubezpieczeniowej, która zgodnie z przepisami prawa nie jest wymagana. Postępowanie zainteresowanego świadczy o braku choćby minimalnej współpracy z pracownikiem socjalnym. Wykazuje jedynie postawę roszczeniową. Nie podejmuje starań zmierzających do poprawy sytuacji materialnej. Odmawia pomocy w postaci talonów obiadowych. W jego mieszkaniu panuje, niesamowity bałagan i brud" Wygląda ono jak śmietnik, zawalone pudłami, butelkami, torbami. Od drzwi wejściowych do łóżka zainteresowany ma wydeptana ścieżkę po, której się porusza Mimo braku dochodu uregulował zaległości w czynsz. Oczekuje pomocy w kwocie 250 zł. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. odmówił przyznania W. D. pomocy w formie zasiłku celowego w miesiącu lutym 2004 z przeznaczeniem na środki czystości wskazując, iż zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom, które nie mają żadnych źródeł utrzymania lub których dochód nie przekracza kwoty określonej w art. 4 ust. 1 tej ustawy. Zainteresowany kwalifikuje się do objęcia go pomocą społeczną . Jednakże zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomimo otrzymania wcześniej przez zainteresowanego pomocy na środki czystości w mieszkaniu panuje bród i fetor, co świadczy o niewykorzystaniu przyznanej pomocy zgodnie z przeznaczeniem. Przyznanie powyższego świadczenia byłoby bezzasadne skoro zainteresowany nie robi nic, aby poprawić chociażby warunki sanitarne we własnym mieszkaniu. W odwołaniu od decyzji organu I instancji W. D. w sposób obszerny przedstawił swoją sytuację osobistą i materialną. Podnosił, iż w dalszym ciągu pozostaje bez środków do życia. Stwierdził, iż koszt zakupu najniezbędniejszych środków czystości to około 23,40 zł i o taką pomoc wnioskował. Uzasadnienie decyzji uważał za, bzdurę, bezsens, kompletny absurd". Przekazując odwołanie wraz z aktami sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu organ I instancji wyjaśnił dodatkowo, iż w miesiącu lutym 2004 roku ośrodek dysponował jedynie środkami w ramach zadań własnych, których limit wyniósł 90.000 zł. Średnia wysokość zasiłku celowego wyniosła 74 zł, przy czym samotni mężczyźni otrzymywali zasiłki w wysokości od 20 do 40 zł. Ponadto organ poinformował, że zainteresowany nadal nie współpracuje z pracownikiem socjalnym utrzymując roszczeniowy stosunek do pomocy społecznej. Nie wywiązał się ponadto z ustaleń dotyczących podjęcia do dnia 15 lutego 2004 roku leczenia. Mimo umożliwienia mu wizyty u lekarza nie skorzystał z niej. Nadal też nie przyjmuje propozycji pomocy w formie codziennego gorącego posiłku w jadłodajni. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie swoje Kolegium oparło na następujących rozważaniach. Sprawy z zakresu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej ( Dz.U. z 1998 r, Nr 64, poz. 414 ze zm.). Z art. 1 ust. 1 cytowanej powyżej ustawy wynika, że osoby lub rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączenia się instytucji pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób oraz rodzin i umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z powyższego wynika, iż instytucja pomocy społecznej działa na zasadzie pomocniczości. Nie powinna ona zastępować osoby i rodziny w podejmowaniu własnymi siłami działań mających na celu zaspokajanie ich podstawowych potrzeb życiowych, gdy nie jest to konieczne. Środki z pomocy społecznej mogą być uruchamiane tylko wówczas, gdy osoba i rodzina nie jest w stanie, nawet przy największych staraniach zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. W takiej sytuacji świadczenia z pomocy społecznej mogą być udzielone tylko w granicach możliwości finansowych tj. w granicach posiadanych na ten cel środków finansowych. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 a ww. ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nieuzasadniona odmowa przyjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest zasiłek celowy z przeznaczeniem na środki czystości. Pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy- może być przyznana w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie całości lub części kosztów leczenia i leków, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu. Decyzje w przedmiocie zasiłku celowego mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może (nie musi) uwzględnić potrzeby osób wnioskujących o pomoc społeczną. Udzielenie pomocy uzależnione jest od szeregu okoliczności, w tym m.in. od oceny sytuacji życiowej i materialnej zainteresowanej osoby, rodzaju i stopnia pilności zgłoszonej potrzeby oraz możliwości jej zaspokojenia we własnym zakresie przez wnioskodawcę, jak też od możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Zasiłki celowe przyznawane są w ramach tzw. zadań własnych gminy i wypłacane są ze środków budżetu gminy (miasta). Prowadząc postępowanie w danej sprawie organ zobowiązany jest rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy, mając na uwadze nie tylko potrzeby wnioskodawcy ale także potrzeby innych osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Potrzeby te mogą zostać uwzględnione tylko w ramach możliwości pomocy społecznej tj. w granicach środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie gminy. Te zaś, jak wskazał organ pierwszej instancji są ograniczone. Nie mogą być więc uwzględnione wszystkie zgłoszone przez osoby ( rodziny) potrzeby. W niniejszej sprawie organ I instancji ocenił zgłoszoną przez W. D. potrzebę przyznania pomocy na zakup środków czystości. Jednakże odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy z uwagi na fakt wykorzystania wcześniej przyznanej pomocy niezgodnie z przeznaczeniem na co wskazuje stan mieszkania. Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W. D., wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucił decyzji Kolegium, iż pozbawiła go niezbędnej i realnej pomocy mimo, iż Konstytucja RP, ustawa o pomocy społecznej oraz międzynarodowe konwencje gwarantują mu niezbywalne prawo do zabezpieczenia społecznego. Wskazał, iż budżet państwa polskiego musi uwzględniać oczywiste potrzeby obywatela, nie może uzasadniać odmowy pomocy podtrzymującej jego życie i zdrowie. Domagał się przeprowadzenia dowodu z opinii świadków np.: lekarzy, psychologa, dietetyka, żywieniowca i inspektora sanepidu na okoliczność skutków głodowania, niedożywienia, brudu i braku elementarnych warunków życia a także ustanowienia ,, adwokata-doradcy" Za wyrządzone krzywdy i szkody żądał zadośćuczynienia i odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty tożsame z zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało, iż odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup środków czystości, wynikała z faktu wykorzystania wcześniej przyznanej mu pomocy niezgodnie z przeznaczeniem oraz braku współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Oznacza to, że Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Stosownie do art. 134 § 1 cytowanej powyżej ustawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, ze może badać zaskarżoną decyzję nie tylko pod kątem naruszeń prawa wskazanych w skardze, ale także pod kątem wystąpienia w niej wszelkich ewentualnych naruszeń prawa. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w dacie ich wydania, regulującymi tryb i przesłanki przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej oraz z przepisami postępowania administracyjnego, a w konsekwencji brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup środków czystości na miesiąc luty 2004 r. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej celem tejże pomocy jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z konstrukcji art. 32 powołanej powyżej ustawy wynika, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej". Ośrodki pomocy społecznej mają możliwość, a nie obowiązek przyznania uprawnionemu zasiłku celowego. Możliwość ta uzależniona jest również od środków finansowych jakimi dysponuje organ. Stosownie do stanowiska utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego, organ administracji działając na podstawie przepisów prawa przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest stosownie do art. 7 kpa załatwić sprawę zgodnie z słusznym interesem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu środków ( por: wyrok NSA z dnia 5 marca 1998 r I SA 984/97, LEX 45812, wyrok NSA z dnia 9 lutego 2001 r. I SA 2116/00, LEX nr 79609) Jak słusznie podkreślił organ odwoławczy, w tego typu sprawach rozstrzygnięcie uzależnione jest od okoliczności sprawy oraz od wielkości posiadanych środków finansowych na świadczenia z pomocy społecznej. W tej sytuacji o wysokości kwoty przyznanego zasiłku celowego przesądzają możliwości finansowe (środki), którymi dysponuje organ pomocy społecznej. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z zasada ogólną sformułowaną w art. 2 ust 4 wymienionej ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione , jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wykazał, ze środki finansowe przeznaczone na pomoc społeczną są ograniczone i nie zapewniają realizacji wszystkich świadczeń żądanych przez podopiecznych nawet w zakresie podstawowego utrzymania. Nie ulega wątpliwości, że skarżący znajduje się w relatywnie trudnej sytuacji finansowej, ale środki pozostające w dyspozycji organów pomocy społecznej są coraz mniejsze i wystarczające na zaspokojenie tylko minimalnych potrzeb osób nie posiadających żadnego dochodu. Powyższe okoliczności powodują, że biorąc nawet pod uwagę trudną sytuację zdrowotną i materialna skarżącego, nie można zarzucić organom administracji naruszenia prawa. Organy te bowiem nie przekroczyły wyznaczonych przez prawo granic uznania administracyjnego w ramach, którego ten rodzaj pomocy może być udzielony. Dodać należy ponadto, iż nie bez znaczenia dla odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości pozostaje fakt wykorzystania przez skarżącego wcześniej przyznanej pomocy niezgodnie z przeznaczeniem oraz nie wykazywania chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej skarżącego. Nie można również stracić z pola widzenia faktu, iż skarżący jest długoletnim podopiecznym organów pomocowych, po odbyciu służby wojskowej w 1990 roku nigdy nie podjął stałej pracy imając się jedynie dorywczych zajęć jak również jest osobą zdrową, choć się diagnozuje. Powyższe wynika wprost z oświadczeń skarżącego złożonych przed Sądem. Rozpatrując sprawę należy również mieć na uwadze brak współdziałania z organami pomocowymi, które wykazuje W. D., zarówno w zakresie dbałości o swoje zdrowie jak i wyrażającej się w odmowie przyjęcia pomocy w formie codziennego gorącego posiłku w jadłodajni. Mając na uwadze przytoczone wyżej okoliczności i rozważania Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) , orzekł jak w sentencji wyroku.