II SA/Łd 595/04

Dnia 17 marca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant Referendarz sądowy Leszek Foryś, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1/ oddala skargę; 2/ zasądza na rzecz adwokata A. G. - Kancelaria Adwokacka w Ł. ul. A 16 od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu. II SA/Łd 595/04 U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia 9 lutego 2004 roku W. D. wystąpił do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na niezbędną żywność i środki czystości. Wniosek uzasadnił tym, iż pozostaje bez środków do życia , przymiera głodem. Z treści przeprowadzonej w dniu 16 lutego 2004 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż W. D. zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe . Zajmuje lokal składający się z pokoju i kuchni w bloku. Od miesiąca lutego br. źródło jego dochodu stanowi dodatek mieszkaniowy w kwocie 118,09 zł. Wnioskodawca zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych od roku 1996. Z pomocy ośrodka korzysta od 1992 roku. Nie leczy się. W miesiącu styczniu podpisał z pracownikiem socjalnym umowę o zgłoszeniu się do lekarza do dnia 15 lutego 2004 roku. W dniu 9 lutego wyciągnął kartę do lekarza pierwszego kontaktu, jednakże do lekarza już się nie zgłosił. Nieobecność u lekarza tłumaczy brakiem legitymacji ubezpieczeniowej, która zgodnie z przepisami prawa nie jest wymagana. Postępowanie to świadczy o braku choćby minimalnej współpracy z pracownikiem socjalnym. Wykazuje jedynie postawę roszczeniową. Nie podejmuje starań zmierzających do poprawy sytuacji materialnej. Odmawia pomocy w postaci talonów obiadowych. W jego mieszkaniu panuje ,, niesamowity bałagan i brud" Wygląda ono jak śmietnik, zawalone pudłami, butelkami, torbami. Od drzwi wejściowych do łóżka zainteresowany ma wydeptana ścieżkę, po której się porusza. Mimo braku dochodu uregulował zaległości w czynszu. Oczekuje pomocy w kwocie 250 zł. Pracownik socjalny zawnioskował o przyznanie W. D. minimalnej pomocy w formie zasiłku celowego na żywność w kwocie 20 zł na miesiąc luty 2004 r. Wskazał także, iż nie chce on przyjąć pomocy żywieniowej w formie talonów obiadowych. Decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] Nr [...] przyznano W. D. pomoc w formie zasiłku celowego w miesiącu lutym 2004 z przeznaczeniem na żywność w kwocie 20 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom, które nie mają żadnych źródeł utrzymania lub dochód nie przekracza kwoty określonej w art. 4 ust. 1 tej ustawy. Zainteresowany kwalifikuje się do objęcia go pomocą społeczną. Rozpatrując sprawę wzięto pod uwagę zasadność zgłoszonej potrzeby, możliwości finansowe ośrodka oraz nie wywiązywanie się przez zainteresowanego z ustalonego z pracownikiem socjalnym w styczniu br. zobowiązania dotyczącego podjęcia leczenia do dnia 15 lutego br. Organ wskazał także, iż wnioskodawca nadal nie przyjmuje propozycji pomocy w formie codziennego gorącego posiłku w jadłodajni. Zgłoszona potrzeba żywności jest zasadna. Jednak odmowa przyjęcia posiłków i nie podjęcie leczenia ubiegający się wykazał brak chęci do współpracy z pracownikiem socjalnym. Z uwagi na te okoliczność oraz ograniczone możliwości finansowe ośrodka przyznano zasiłek celowy w minimalnej wysokości. W odwołaniu od powyższej decyzji W. D. w sposób obszerny przedstawił swoją sytuację osobistą i materialną. Podnosił, iż w dalszym ciągu pozostaje bez środków do życia. Stwierdził, iż przyznany zasiłek w kwocie 20 zł to ,, wyrok śmierci" Uzasadnienie decyzji uważał za nielogiczne, bezzasadne, nie przekładające się na prawdziwe fakty. Przekazując odwołanie wraz z aktami sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu organ I instancji wyjaśnił dodatkowo , iż w miesiącu lutym 2004 roku ośrodek dysponował jedynie środkami w ramach zadań własnych, których limit wyniósł 90.000 zł. Średnia wysokość zasiłku celowego wyniosła 74 zł , przy czym samotni mężczyźni otrzymywali zasiłki w wysokości od 20 do 40 zł. Ponadto organ poinformował, że zainteresowany nadal nie współpracuje z pracownikiem socjalnym utrzymując roszczeniowy stosunek do pomocy społecznej. Nie wywiązał się z ustaleń dotyczących podjęcia do dnia 15 lutego 2004 roku leczenia. Mimo umożliwienia mu wizyty u lekarza nie skorzystał z niej. Nadal też nie przyjmuje propozycji pomocy w formie codziennego gorącego posiłku w jadłodajni. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnie swoje Kolegium oparło na następujących rozważaniach. Sprawy z zakresu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej ( Dz.U. z 1998 r, Nr 64, poz. 414 ze zm.) Z art. 1 ust. 1 ustawy wynika, że osoby lub rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączenia się instytucji pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób oraz rodzin i umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione , jeżeli odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej. Z powyższego wynika, iż instytucja pomocy społecznej działa na zasadzie pomocniczości. Nie powinna ona zastępować osoby i rodziny w podejmowaniu własnymi siłami działań mających na celu zaspokajanie ich podstawowych potrzeb życiowych, gdy nie jest to konieczne. Środki z pomocy społecznej mogą być uruchamiane tylko wówczas, gdy osoba i rodzina nie jest w stanie, nawet przy największych staraniach, zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. W takiej sytuacji świadczenia z pomocy społecznej mogą być udzielone tylko w granicach możliwości finansowych tj. w granicach posiadanych na ten cel środków finansowych. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 a ww. ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nieuzasadniona odmowa przyjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest zasiłek celowy z przeznaczeniem na żywność. Pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego- zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy- może być przyznana w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie całości lub części kosztów leczenia i leków, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu. Decyzje w przedmiocie zasiłku celowego mają charakter uznaniowy, co oznacza że organ może (nie musi) uwzględnić potrzeby osób wnioskujących o pomoc społeczną. Udzielenie pomocy uzależnione jest od szeregu okoliczności, w tym m.in. od oceny sytuacji życiowej i materialnej zainteresowanej osoby, rodzaju i stopnia pilności zgłoszonej potrzeby oraz możliwości jej zaspokojenia we własnym zakresie przez wnioskodawcę, jak też od możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Zasiłki celowe przyznawane są w ramach tzw. zadań własnych gminy i wypłacane są ze środków budżetu gminy miasta). Prowadząc postępowanie w danej sprawie organ zobowiązany jest rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy, mając na uwadze nie tylko potrzeby wnioskodawcy ale także potrzeby innych osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Potrzeby te mogą zostać uwzględnione tylko w ramach możliwości pomocy społecznej tj. w granicach środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie gminy. Te zaś jak wskazał organ pierwszej instancji są ograniczone. Nie mogą być więc uwzględnione wszystkie zgłoszone przez osoby ( rodziny) potrzeby. W niniejszej sprawie organ I instancji ocenił zgłoszoną przez W. D. potrzebę przyznania pomocy na zakup żywności. Jednakże przyznał wnioskodawcy pomoc w minimalnej wysokości tj. 20 zł z uwagi na ograniczone możliwości finansowe pomocy społecznej, nie wykazywanie chęci współpracy z pracownikiem socjalnym oraz odmowę przyjęcia pomocy w formie codziennego gorącego posiłku w jadłodajni. Powyższą decyzję zaskarżył do Sądu W. D., wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucił decyzji Kolegium, iż pozbawiła go niezbędnej i realnej pomocy mimo, iż Konstytucja RP, ustawa o pomocy społecznej oraz międzynarodowe konwencje gwarantują mu niezbywalne prawo do zabezpieczenia społecznego. Wskazał, iż budżet państwa polskiego musi uwzględniać oczywiste potrzeby obywatela, nie może uzasadniać odmowy pomocy podtrzymującej jego życie i zdrowie. Otrzymana pomoc w wysokości 20 zł nie zaspokaja jego potrzeb, jest pomocą nierealną. Domagał się przeprowadzenia dowodu z opinii świadków np.: lekarzy, psychologa, dietetyka, żywieniowca i inspektora sanepidu na okoliczność skutków głodowania, niedożywienia, brudu i braku elementarnych warunków życia, a także ustanowienia ,, adwokata-doradcy" Za wyrządzone krzywdy i szkody żądał przyznania zadośćuczynienia i odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty tożsame z zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Oznacza to, że Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Stosownie do art. 134 § 1 cytowanej powyżej ustawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, ze może badać zaskarżoną decyzję nie tylko pod kątem naruszeń prawa wskazanych w skardze, ale także pod kątem wystąpienia w niej wszelkich ewentualnych naruszeń prawa. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w dacie ich wydania, regulującymi tryb i przesłanki przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej oraz z przepisami postępowania administracyjnego, a w konsekwencji brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja przyznająca skarżącemu zasiłek celowy na żywność w kwocie 20 zł na miesiąc luty 2004 r., jako że skarżący kwestionował jego wysokość i domagał się przyznania mu wyższej kwoty. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej celem tejże pomocy jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z konstrukcji art. 32 powołanej powyżej ustawy wynika, iż ,, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej". Ośrodki pomocy społecznej mają możliwość, a nie obowiązek przyznania uprawnionemu zasiłku celowego. Możliwość ta uzależniona jest zaś od środków finansowych jakimi dysponuje organ. Stosownie do stanowiska utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego, organ administracji działając na podstawie przepisów prawa przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest stosownie do art. 7 kpa załatwić sprawę zgodnie z słusznym interesem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu środków ( por: wyrok NSA z dnia 5 marca 1998 r. I SA 984/97, LEX 45812, wyrok NSA z dnia 9 lutego 2001 r. I SA 2116/00, LEX nr 79609). Jak słusznie podkreślił organ odwoławczy, w tego typu sprawach rozstrzygnięcie uzależnione jest od okoliczności sprawy oraz od wielkości posiadanych środków finansowych na świadczenia z pomocy społecznej. W tej sytuacji o wysokości kwoty przyznanego zasiłku celowego przesądzają możliwości finansowe (środki), którymi dysponuje organ pomocy społecznej. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z zasada ogólną sformułowaną w art. 2 ust 4 wymienionej ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wykazał, że środki finansowe przeznaczone na pomoc społeczna są ograniczone i nie zapewniają realizacji wszystkich świadczeń żądanych przez podopiecznych nawet w zakresie podstawowego utrzymania. Średnia kwota zasiłku celowego na terenie Ł. wyniosła 74 zł, przy czym samotni mężczyźni otrzymali zasiłki w wysokości 20-40 zł. Nie ulega wątpliwości, ze skarżący znajduje się w relatywnie trudnej sytuacji finansowej, ale środki pozostające w dyspozycji organów pomocy społecznej są coraz mniejsze i wystarczające na zaspokojenie tylko minimalnych potrzeb osób nie posiadających żadnego dochodu. Powyższe okoliczności powodują, że biorąc nawet pod uwagę trudną sytuację zdrowotną i materialną skarżącego, nie można zarzucić organom administracji naruszenia prawa. Organy te bowiem nie przekroczyły wyznaczonych przez prawo granic uznania administracyjnego w ramach, którego ten rodzaj pomocy może być udzielony. Dodać należy ponadto, iż nie bez znaczenia dla wysokości przyznanej skarżącemu pomocy pozostaje fakt nie wykazywania chęci współpracy z pracownikiem socjalnym oraz odmowa przyjęcia pomocy w formie codziennego gorącego posiłku w jadłodajni. Nie można również stracić z pola widzenia faktu, iż skarżący jest długoletnim podopiecznym organów pomocowych, po odbyciu służby wojskowej w 1990 roku nigdy nie podjął stałej pracy imając się jedynie dorywczych zajęć, jak również jest osobą zdrową, choć się diagnozuje. Powyższe wynika wprost z oświadczeń skarżącego złożonych przed Sądem. Mając na uwadze przytoczone wyżej okoliczności i rozważania Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.